ଜଯତ୍ଯୁରୁବଲୋ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ରାଜା ଜଯତି ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାଘଵେଣାଭିପାଲିତଃ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଓ ମହାବଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଜୟୀ, ରାଘବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ରହୁଥିବା ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ବିଜୟୀ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଘୋଷଯନ୍ତଶ୍ଚ ଗର୍ଜନ୍ତଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଲଙ୍କାଯାଃ ପ୍ରାକାରଂ କାମରୂପିଣଃ
ଏଭଳି ଘୋଷଣା କରି ଓ ଗର୍ଜନ କରି, ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ବାନରମାନେ ଲଙ୍କାର ପ୍ରାଚୀର ଦିଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଵୀରବାହୁଃ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ନଲଶ୍ଚ ପନସସ୍ତଥା। ନିପୀଡ୍ଯୋପନିଵିଷ୍ଟାସ୍ତେ ପ୍ରାକାରଂ ହରିଯୂଥପାଃ। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଚକ୍ରୁଃ ସ୍କନ୍ଧାଵାରନିଵେଶନମ୍
ବୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ, ନଳ ଓ ପନସ — ଏହି ବାନର ନେତାମାନେ ପ୍ରାଚୀର ନିକଟରେ ଚାପି ବସିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଶିବିର ଗଢ଼ିଦେଲେ।
ପୂର୍ଵଦ୍ଵାରଂ ତୁ କୁମୁଦଃ କୋଟିଭିର୍ଦଶଭିର୍ଵୃତଃ। ଆଵୃତ୍ଯ ବଲଵାଂସ୍ତସ୍ଥୌ ହରିଭିର୍ଜିତକାଶିଭିଃ
ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ କୁମୁଦ, ଦଶ କୋଟି କ୍ଲାନ୍ତିଜୟୀ ବାନର ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ତାଙ୍କର ବଳ ସହିତ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସହାଯାର୍ଥେ ତୁ ତସ୍ଯୈଵ ନିଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରଘସୋ ହରିଃ। ପନସଶ୍ଚ ମହାବାହୁର୍ଵାନରୈରଭିସଂଵୃତଃ
ତାଙ୍କ ସହାୟତା ପାଇଁ ପ୍ରଘସ ବାନର ଓ ମହାବାହୁ ପନସ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ସେଠାରେ ଶିବିର କଲେ।
ଦକ୍ଷିଣଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯ ଵୀରଃ ଶତବଲିଃ କପିଃ। ଆଵୃତ୍ଯ ବଲଵାଂସ୍ତସ୍ଥୌ ଵିଂଶତ୍ଯା କୋଟିଭିର୍ଵୃତଃ
ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରକୁ ପହଁଚି, ବୀର ଶତବଳି ବାନର ବିଶ୍ ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ସେନା ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସୁଷେଣଃ ପଶ୍ଚିମଦ୍ଵାରଂ ଗତ୍ଵା ତାରାପିତା ବଲୀ। ଆଵୃତ୍ଯ ବଲଵାଂସ୍ତସ୍ଥୌ କୋଟିକୋଟିଭିରାଵୃତଃ
ତାରାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଷେଣ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ, ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟି ସେନା ଘିରି ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଉତ୍ତରଦ୍ଵାରମାଗମ୍ଯ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ଆଵୃତ୍ଯ ବଲଵାଂସ୍ତସ୍ଥୌ ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ହରୀଶ୍ଵରଃ
ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରକୁ ଆସି, ସେଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରମାନେ ଘିରି ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲୋ ମହାକାଯୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଭୀମଦର୍ଶନା। ଵୃତଃ କୋଟ୍ଯା ମହାଵୀର୍ଯସ୍ତସ୍ଥୌ ରାମସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ
ବଡ଼ ଦେହୀ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗୋଲାଙ୍ଗୂଳ ଓ ମହାବୀର ଗବାକ୍ଷ, ଏକ କୋଟି ସେନା ଘିରି ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଋକ୍ଷାଣାଂ ଭୀମକୋପାନାଂ ଧୂମ୍ରଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ଵୃତଃ କୋଟ୍ଯା ମହାଵୀର୍ଯସ୍ତସ୍ଥୌ ରାମସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ
ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଧୂମ୍ର, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ଭାଲୁମାନେର ନେତା, ଏକ କୋଟି ସେନା ଘିରି ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସଂନଦ୍ଧସ୍ତୁ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଗଦାପାଣିର୍ଵିଭୀଷଣଃ। ଵୃତୋ ଯତ୍ତୈସ୍ତୁ ସଚିଵୈସ୍ତସ୍ଥୌ ଯତ୍ର ମହାବଲଃ
ମହାବଳୀ ବିଭୀଷଣ, ଗଦା ଧରି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଚେତନ୍ନ ସଚିବମାନେ ସହିତ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ସେନା ଥିଲା।
ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ସମନ୍ତାତ୍ ପରିଧାଵନ୍ତୋ ରରକ୍ଷୁର୍ହରିଵାହିନୀମ୍
ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ — ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ି ବାନର ସେନାକୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତତଃ କୋପପରୀତାତ୍ମା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ନିର୍ଯାଣଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଦ୍ରୁତମାଜ୍ଞାପଯତ୍ ତଦା
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇଥିବା ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କର ମହାପତି, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ରାଵଣସ୍ଯ ମୁଖେରିତମ୍। ସହସା ଭୀମନିର୍ଘୋଷମୁଦ୍ଘୁଷ୍ଟଂ ରଜନୀଚରୈଃ
ରାବଣଙ୍କ ମୁଖରୁ କହାଯାଇଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାତିରେ ଚଳାଉଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ହଠାତ୍ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରବୋଧିତା ଭେର୍ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରପାଣ୍ଡୁରପୁଷ୍କରାଃ। ହେମକୋଣୈରଭିହତା ରାକ୍ଷସାନାଂ ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଓ ଚୌଡ଼ା ମୁହଁ ଥିବା ଢୋଳଗୁଡ଼ିକୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନା ରଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ମାରି ଉଠାଇଲେ।
ଵିନେଦୁଶ୍ଚ ମହାଘୋଷାଃ ଶଙ୍ଖାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ। ରାକ୍ଷସାନାଂ ସୁଘୋରାଣାଂ ମୁଖମାରୁତପୂରିତାଃ
ସେହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଶତ ଶତ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ମୁହଁରେ ପବନ ଭରି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା।
ତେ ବଭୁଃ ଶୁଭନୀଲାଙ୍ଗାଃ ସଶଙ୍ଖା ରଜନୀଚରାଃ। ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମଣ୍ଡଲସଂନଦ୍ଧାଃ ସବଲାକା ଇଵାମ୍ବୁଦାଃ
ସେ ରାତିର ଚରା ରାକ୍ଷସମାନେ, ଶୁଭ୍ର ନୀଳ ଦେହ ଓ ଶଂଖ ଧରିଥିଲେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ରେଖାରେ ଶୋଭିତ, ବଦଳ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ମେଘରେ ମିଶିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନିଷ୍ପତନ୍ତି ତତଃ ସୈନ୍ଯା ହୃଷ୍ଟା ରାଵଣଚୋଦିତାଃ। ସମଯେ ପୂର୍ଯମାଣସ୍ଯ ଵେଗା ଇଵ ମହୋଦଧେଃ
ତାପରେ, ରାବଣଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଖୁସି ହୋଇଥିବା ସେନା ନିର୍ଗମନ କଲା, ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଉଠେ।
ତତୋ ଵାନରସୈନ୍ଯେନ ମୁକ୍ତୋ ନାଦଃ ସମନ୍ତତଃ। ମଲଯଃ ପୂରିତୋ ଯେନ ସସାନୁପ୍ରସ୍ଥକନ୍ଦରଃ
ତାପରେ, ବାନର ସେନା ପକ୍ଷରୁ ଚାରିପଟେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଉଠିଲା, ଯାହା ମଲୟ ପର୍ବତର ଶିଖର, ଢାଳ ଓ ଗୁହାକୁ ଭରିଦେଲା।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷଃ ସିଂହନାଦସ୍ତରସ୍ଵିନାମ୍। ପୃଥିଵୀଂ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ସାଗରଂ ଚାଭ୍ଯନାଦଯତ୍
ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ଧ୍ୱନି, ଦୃତ ଚଳିଥିବା ବୀରମାନଙ୍କର ସିଂହ ଦହାଡ଼, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉଞ୍ଚାଇ ଦେଲା।
ଗଜାନାଂ ବୃଂହିତୈଃ ସାର୍ଧଂ ହଯାନାଂ ହ୍ରେଷିତୈରପି। ରଥାନାଂ ନେମିନିର୍ଘୋଷୈ ରକ୍ଷସାଂ ଵଦନସ୍ଵନୈଃ
ହାତୀମାନଙ୍କର ଗଜଗର୍ଜନ, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ହିନ୍ହିନାଟି, ରଥର ଚକ୍ର ଗଡ଼ଗଡ଼ାହଟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସହିତ ଏହି ଧ୍ୱନି ମିଶିଗଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଘୋରଃ ସଂଗ୍ରାମଃ ସମପଦ୍ଯତ। ରକ୍ଷସାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ଯଥା ଦେଵାସୁରେ ପୁରା
ଏହି ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେପରି ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ତେ ଗଦାଭିଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାଭିଃ ଶକ୍ତିଶୂଲପରଶ୍ଵଧୈଃ। ନିଜଘ୍ନୁର୍ଵାନରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ କଥଯନ୍ତଃ ସ୍ଵଵିକ୍ରମାନ୍
ତେମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଗଦା, ଶକ୍ତି, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବାନରମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ନିଜ ଶୌର୍ୟର ବଢ଼ାଇ କରୁଥିଲେ।
ତଥା ଵୃକ୍ଷୈର୍ମହାକାଯାଃ ପର୍ଵତାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ଵାନରାଃ। ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତାନି ରକ୍ଷାଂସି ନଖୈର୍ଦନ୍ତୈଶ୍ଚ ଵେଗିନଃ
ସେପରି, ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ବାନରମାନେ ଗଛ ଓ ପର୍ବତ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ସେହି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ନଖ ଓ ଦାନ୍ତରେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଆଘାତ କଲେ।
ରାଜା ଜଯତି ସୁଗ୍ରୀଵ ଇତି ଶବ୍ଦୋ ମହାନଭୂତ୍। ରାଜଞ୍ଜଯଜଯେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵସ୍ଵନାମକଥାଂ ତତଃ
‘ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜା ଜୟ ହେଉନ୍’ ବୋଲି ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ‘ରାଜାଙ୍କୁ ଜୟ, ଜୟ’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ରାକ୍ଷସାସ୍ତ୍ଵପରେ ଭୀମାଃ ପ୍ରାକାରସ୍ଥା ମହୀଂ ଗତାନ୍। ଵାନରାନ୍ ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ଚ ଶୂଲୈଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯଦାରଯନ୍
ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ, ପ୍ରାକାର ଉପରେ ଥିବା, ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ବାନରମାନେକୁ ଗୁଳି ଓ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ଵାନରାଶ୍ଚାପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପ୍ରାକାରସ୍ଥାନ୍ ମହୀଂ ଗତାଃ। ରାକ୍ଷସାନ୍ ପାତଯାମାସୁଃ ଖମାପ୍ଲୁତ୍ଯ ସ୍ଵବାହୁଭିଃ
ଏପଟେ, କ୍ରୋଧିତ ବାନରମାନେ ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚି, ଆକାଶକୁ ଲାଫି, ନିଜ ହାତରେ ପ୍ରାକାର ଉପରୁ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ତଳେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ସ ସମ୍ପ୍ରହାରସ୍ତୁମୁଲୋ ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମଃ। ରକ୍ଷସାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ସମ୍ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତୋପମଃ
ସେହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଲଥପଥ, ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିଲା, ଦେଖିବାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଥିଲା।
thumb|ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଯୁଧ୍ଯତାଂ ତୁ ତତସ୍ତେଷାଂ ଵାନରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ସମ୍ବଭୂଵାଥ ବଲରୋଷଃ ସୁଦାରୁଣଃ
ଏପରି, ମହାତ୍ମା ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଳ ଓ କ୍ରୋଧର ଏକ ଭୟଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ତେ ହଯୈଃ କାଞ୍ଚନାପୀଡୈର୍ଗଜୈଶ୍ଚାଗ୍ନିଶିଖୋପମୈଃ। ରଥୈଶ୍ଚାଦିତ୍ଯସଂକାଶୈଃ କଵଚୈଶ୍ଚ ମନୋରମୈଃ
ସେମାନେ ସୁନା ରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ା, ଅଗ୍ନି ଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ହାତୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ରଥ ଓ ଦର୍ଶନୀୟ କବଚ ପିନ୍ଧି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ।