ନହି ରାଜ୍ଯମଧର୍ମେଣ ଭୋକ୍ତୁଂ କ୍ଷଣମପି ତ୍ଵଯା। ଶକ୍ଯଂ ମୂର୍ଖସହାଯେନ ପାପେନାଵିଦିତାତ୍ମନା
‘ତୁମେ ମୂଢ଼ ମିତ୍ରମାନେ, ପାପୀ ଓ ନିଜକୁ ନ ଜାଣି, ଅଧର୍ମରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିପାରିବ ନାହାଁଅ।’
ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ମା ଧୃତିଂ କୃତ୍ଵା ଶୌର୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ରାକ୍ଷସ। ମଚ୍ଛରୈସ୍ତ୍ଵଂ ରଣେ ଶାନ୍ତସ୍ତତଃ ପୂତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
‘ହେ ରାକ୍ଷସ, ଧୃଢ଼ତା ଓ ପ୍ରାଣପଣେ ଯୁଦ୍ଧ କର; ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ବାଣରେ ତୁମେ ଶାନ୍ତ ହେବ, ଏବଂ ତାପରେ ପବିତ୍ର ହେବ।’
ଯଦ୍ଯାଵିଶସି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ପକ୍ଷୀଭୂତୋ ନିଶାଚର। ମମ ଚକ୍ଷୁଃପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଜୀଵନ୍ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯସି
‘ହେ ନିଶାଚର, ତୁମେ ପକ୍ଷୀ ହୋଇ ତିନି ଲୋକକୁ ଯାଅଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଲେ, ଜୀବନ୍ତ ଫେରିପାରିବ ନାହାଁଅ।’
ବ୍ରଵୀମି ତ୍ଵାଂ ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରିଯତାମୌର୍ଧ୍ଵଦେହିକମ୍। ସୁଦୃଷ୍ଟା କ୍ରିଯତାଂ ଲଙ୍କା ଜୀଵିତଂ ତେ ମଯି ସ୍ଥିତମ୍
‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଛି: ଅନ୍ତିମ କ୍ରିୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର, ଲଙ୍କାକୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କର; କାରଣ ତୁମର ଜୀବନ ମୋ ହାତରେ ଅଛି।’
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ତାରେଯୋ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା। ଜଗାମାକାଶମାଵିଶ୍ଯ ମୂର୍ତିମାନିଵ ହଵ୍ଯଵାଟ୍
ଏଭଳି ଅକ୍ଷୟ କର୍ମ ଥିବା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ତାରାଙ୍କ ପୁଅ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ହବ୍ୟବାହନ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛି।
ସୋଽତିପତ୍ଯ ମୁହୂର୍ତେନ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଵଣମନ୍ଦିରମ୍। ଦଦର୍ଶାସୀନମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ରାଵଣଂ ସଚିଵୈଃ ସହ
ସେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାବଣଙ୍କ ମହଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ନିର୍ଭୀକ ଭାବେ ବସିଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯାଵିଦୂରେଣ ନିପତ୍ଯ ହରିପୁଂଗଵଃ। ଦୀପ୍ତାଗ୍ନିସଦୃଶସ୍ତସ୍ଥାଵଙ୍ଗଦଃ କନକାଙ୍ଗଦଃ
ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଦୂର ନୁହେଁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦହୁଁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବନରାଜ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗଦ ଅବତରି ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ।
ତଦ୍ ରାମଵଚନଂ ସର୍ଵମନ୍ଯୂନାଧିକମୁତ୍ତମମ୍। ସାମାତ୍ଯଂ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ନିଵେଦ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ସେ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଇ, ରାମଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତମ ବାଣୀକୁ କିଛି କମି ନାହିଁ ଭାବେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ଦୂତୋଽହଂ କୋସଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ। ଵାଲିପୁତ୍ରୋଽଙ୍ଗଦୋ ନାମ ଯଦି ତେ ଶ୍ରୋତ୍ରମାଗତଃ
ମୁଁ କୋଶଳରାଜା ରାମଙ୍କ ଦୂତ, ଯିଏ କେବେ ଥକିନାହାନ୍ତି। ମୋର ନାମ ଅଙ୍ଗଦ, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ। ଯଦି ଏହି ନାମ ତୁମେ ଶୁଣିଥିବେ।
ଆହ ତ୍ଵାଂ ରାଘଵୋ ରାମଃ କୌସଲ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ। ନିଷ୍ପତ୍ଯ ପ୍ରତିଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ନୃଶଂସ ପୁରୁଷୋ ଭଵ
କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢାଇଥିବା ରାଘବ ରାମ ତୁମକୁ କହୁଛନ୍ତି: 'ବାହାରିଆ, ଯୁଦ୍ଧ କର, ପୁରୁଷ ହେବା; ନିର୍ଦୟ ହେବା ନୁହେଁ।'
ହନ୍ତାସ୍ମି ତ୍ଵାଂ ସହାମାତ୍ଯଂ ସପୁତ୍ରଜ୍ଞାତିବାନ୍ଧଵମ୍। ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନାସ୍ତ୍ରଯୋ ଲୋକା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ହତେ ତ୍ଵଯି
ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ମାରିଦେବି। ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଲେ, ତିନି ଲୋକ ଭୟମୁକ୍ତ ହେଇଯିବ।
ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍। ଶତ୍ରୁମଦ୍ଯୋଦ୍ଧରିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାମୃଷୀଣାଂ ଚ କଣ୍ଟକମ୍
ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଁ ତୁମେ, ଶତ୍ରୁକୁ, ହଟାଇଦେବି; ଏହା ସହ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ଚୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ହତେ ତ୍ଵଯି। ନ ଚେତ୍ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ପ୍ରଦାସ୍ଯସି
ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଲେ, ରାଜ୍ୟ ଵିଭୀଷଣଙ୍କ ହସ୍ତକୁ ଯିବ; ଯଦି ତୁମେ ଭକ୍ତିସହିତ ଭୂମିକୁ ଶିର ନମାଇ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଉନାହାଁ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵାଣେ ହରିପୁଙ୍ଗଵେ। ଅମର୍ଷଵଶମାପନ୍ନୋ ନିଶାଚରଗଣେଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି କଠୋର କଥା କହିବା ବେଳେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗଦ, ରାତିର ଚରମାନେର ନାୟକଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଦେଲେ।
ତତଃ ସ ରୋଷମାପନ୍ନଃ ଶଶାସ ସଚିଵାଂସ୍ତଦା। ଗୃହ୍ଯତାମିତି ଦୁର୍ମେଧା ଵଧ୍ଯତାମିତି ଚାସକୃତ୍
ତାପରେ ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଆଦେଶ ଦେଲେ: 'ଧର! ମାରିଦେ!'—ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କଲେ।
ରାଵଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୀପ୍ତାଗ୍ନିମିଵ ତେଜସା। ଜଗୃହୁସ୍ତଂ ତତୋ ଘୋରାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ରଜନୀଚରାଃ
ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଚାରିଜଣ ଭୟଙ୍କର ରାତିର ଚର, ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ।
ଗ୍ରାହଯାମାସ ତାରେଯଃ ସ୍ଵଯମାତ୍ମାନମାତ୍ମଵାନ୍। ବଲଂ ଦର୍ଶଯିତୁଂ ଵୀରୋ ଯାତୁଧାନଗଣେ ତଦା
ତାରାଙ୍କ ପୁଅ ନିଜେ ନିଜକୁ ଧରାଇଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ ଏବଂ ଯାତୁଧାନମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ।
ସ ତାନ୍ ବାହୁଦ୍ଵଯାସକ୍ତାନାଦାଯ ପତଗାନିଵ। ପ୍ରାସାଦଂ ଶୈଲସଂକାଶମୁତ୍ପପାତାଙ୍ଗଦସ୍ତଦା
ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ, ଦୁଇଟି ବାହୁକୁ ଧରିଥିବା ସେମାନେକୁ ପକେଇ, ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି, ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ଏକ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଉପରେ ଝାପିଗଲେ।
ତସ୍ଯୋତ୍ପତନଵେଗେନ ନିର୍ଧୂତାସ୍ତତ୍ର ରାକ୍ଷସାଃ। ଭୂମୌ ନିପତିତାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ତାଙ୍କର ଉଡ଼ାଣର ତୀବ୍ରତାରେ ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ହଲିଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ରାକ୍ଷସନାୟକ ଦେଖିଥିବାବେଳେ।
ତତଃ ପ୍ରାସାଦଶିଖରଂ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗମିଵୋନ୍ନତମ୍। ଚକ୍ରାମ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵାଲିପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତାପରେ ବାଲିଙ୍କ ପ୍ରତାପୀ ପୁଅ ରାକ୍ଷସନାୟକଙ୍କ ରାଜପ୍ରାସାଦର ଶିଖରକୁ, ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ପରି ଉଚ୍ଚ, ଆରୋହଣ କଲେ।
ପଫାଲ ଚ ତଦାକ୍ରାନ୍ତଂ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ। ପୁରା ହିମଵତଃ ଶୃଙ୍ଗଂ ଵଜ୍ରେଣେଵ ଵିଦାରିତମ୍
ଅଙ୍ଗଦ ସେଇ ଶିଖରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଯେପରି ରାବଣ ଦେଖୁଥିଲେ, ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗାଯିବା ପରି।
ଭଙ୍କ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାସାଦଶିଖରଂ ନାମ ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ। ଵିନଦ୍ଯ ସୁମହାନାଦମୁତ୍ପପାତ ଵିହାଯସା
ପ୍ରାସାଦର ଶିଖରକୁ ଭାଙ୍ଗି, ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ବଡ଼ ଗର୍ଜନା କରି, ଅଙ୍ଗଦ ଆକାଶକୁ ଝାପିଗଲେ।
ଵ୍ଯଥଯନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ହର୍ଷଯଂଶ୍ଚାପି ଵାନରାନ୍। ସ ଵାନରାଣାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ରାମପାର୍ଶ୍ଵମୁପାଗତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭିତ କଲେ ଏବଂ ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି, ବାନରମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ରାଵଣସ୍ତୁ ପରଂ ଚକ୍ରେ କ୍ରୋଧଂ ପ୍ରାସାଦଧର୍ଷଣାତ୍। ଵିନାଶଂ ଚାତ୍ମନଃ ପଶ୍ଯନ୍ ନିଃଶ୍ଵାସପରମୋଽଭଵତ୍
ରାବଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରାସାଦ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଦେଖି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ନିଜ ନାଶ ଦେଖି, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ।
ରାମସ୍ତୁ ବହୁଭିର୍ହୃଷ୍ଟୈର୍ଵିନଦଦ୍ଭିଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମୈଃ। ଵୃତୋ ରିପୁଵଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଯୁଦ୍ଧାଯୈଵାଭ୍ଯଵର୍ତତ
ରାମ, ଅନେକ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା ବାନରମାନେ ସହିତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିନାଶ ଆଶାରେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ସୁଷେଣସ୍ତୁ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଗିରିକୂଟୋପମୋ ହରିଃ। ବହୁଭିଃ ସଂଵୃତସ୍ତତ୍ର ଵାନରୈଃ କାମରୂପିଭିଃ
ମହାବଳୀ ସୁଷେଣ, ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବାନର, ବହୁତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବାନରମାନେ ସହିତ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ସ ତୁ ଦ୍ଵାରାଣି ସଂଯମ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଵଚନାତ୍ କପିଃ। ପର୍ଯକ୍ରାମତ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣୀଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ସେ ଅଦମ୍ୟ ବାନର, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ରୁଦ୍ଧ କରି, ତାପରେ ତାଳମେଳରେ ଚାଲିଥିଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲେ।
ତେଷାମକ୍ଷୌହିଣିଶତଂ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଵନୌକସାମ୍। ଲଙ୍କାମୁପନିଵିଷ୍ଟାନାଂ ସାଗରଂ ଚାଭିଵର୍ତତାମ୍
ସେଠାରେ ଲଙ୍କାକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ଏକ ଶତ ଦଳ ବନବାସୀମାନେ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ରାକ୍ଷସା ଵିସ୍ମଯଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ରାସଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତଥାପରେ। ଅପରେ ସମରେ ହର୍ଷାଦ୍ଧର୍ଷମେଵୋପପେଦିରେ
କିଛି ରାକ୍ଷସ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, କିଛି ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଆଉ କିଛି ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହରେ ଅଧିକ ସାହସୀ ହେଲେ।
କୃତ୍ସ୍ନଂ ହି କପିଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ପ୍ରାକାରପରିଖାନ୍ତରମ୍। ଦଦୃଶୂ ରାକ୍ଷସା ଦୀନାଃ ପ୍ରାକାରଂ ଵାନରୀକୃତମ୍। ହାହାକାରମକୁର୍ଵନ୍ତ ରାକ୍ଷସା ଭଯମାଗତାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାକାର ଓ ଖାଲିଆଁ ମଧ୍ୟରେ ବାନରମାନେ ଭରି ଯାଇଥିବା ଦେଖି ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ପ୍ରାକାର ଉପରେ ବାନରମାନେ ଦଖଳ କରିଥିବା ଦେଖି ଭୟରେ ହାହାକାର କରି ଉଠିଲେ।