ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନ ଯଥାଵଚ୍ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଣ୍ଯଭିଵର୍ତତେ। ଯୁଗାନ୍ତମିଵ ଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶଂସତି
ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଗତି ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମନେ ହେଉଛି ଯେଉଁପରି ଜଗତର ଶେଷ ସୂଚିତ ହେଉଛି।
କାକାଃ ଶ୍ଯେନାସ୍ତଥା ଗୃଧ୍ରା ନୀଚୈଃ ପରିପତନ୍ତି ଚ। ଶିଵାଶ୍ଚାପ୍ଯଶୁଭା ଵାଚଃ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମହାସ୍ଵନାଃ
କାଉ, ଶ୍ୟେନ ଓ ଗୃଧ୍ରମାନେ ତଳେ ଉଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ବଡ଼ ସ୍ୱରରେ କେବେ ଶୁଭ କେବେ ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦ କହୁଛନ୍ତି।
ଶୈଲୈଃ ଶୂଲୈଶ୍ଚ ଖଡ୍ଗୈଶ୍ଚ ଵିମୁକ୍ତୈଃ କପିରାକ୍ଷସୈଃ। ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯାଵୃତା ଭୂମିର୍ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମା
ପାହାଡ଼, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଧରିଥିବା ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଶୀଘ୍ର ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ମଲିନ ହେଇଯିବ।
କ୍ଷିପ୍ରମଦ୍ଯ ଦୁରାଧର୍ଷାଂ ପୁରୀଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍। ଅଭିଯାମ ଜଵେନୈଵ ସର୍ଵତୋ ହରିଭିର୍ଵୃତାଃ
ଆସନ୍ତୁ, ଆଜି ଆମେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାନରମାନେ ଘେରି ରାବଣଙ୍କ ଅଜୟ୍ୟ ନଗରୀକୁ ତ୍ୱରିତ ଆକ୍ରମଣ କରିବା।
ଇତ୍ଯେଵଂ ତୁ ଵଦନ୍ ଵୀରୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ। ତସ୍ମାଦଵାତରଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ପର୍ଵତାଗ୍ରାନ୍ମହାବଲଃ
ଏଭଳି କହି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଭାଇ, ବଡ଼ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ଶୀଘ୍ରରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ତଳକୁ ଅବତରିଲେ।
ଅଵତୀର୍ଯ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ତସ୍ମାଚ୍ଛୈଲାତ୍ ସ ରାଘଵଃ। ପରୈଃ ପରମଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ଦଦର୍ଶ ବଲମାତ୍ମନଃ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ, ସେଇ ପାହାଡ଼ରୁ ତଳକୁ ଅସି, ନିଜର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସଂନହ୍ଯ ତୁ ସସୁଗ୍ରୀଵଃ କପିରାଜବଲଂ ମହତ୍। କାଲଜ୍ଞୋ ରାଘଵଃ କାଲେ ସଂଯୁଗାଯାଭ୍ଯଚୋଦଯତ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ରାଘବ, ସମୟର ଉପଯୁକ୍ତତା ଜାଣି, ବଡ଼ ବାନର ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି କରି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ତତଃ କାଲେ ମହାବାହୁର୍ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ। ପ୍ରସ୍ଥିତଃ ପୁରତୋ ଧନ୍ଵୀ ଲଙ୍କାମଭିମୁଖଃ ପୁରୀମ୍
ତାପରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ, ବଡ଼ ବଳରେ ଘିରିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ, ଆଗରୁ ଲଂକା ସହର ପ୍ରତି ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତଂ ଵିଭୀଷଣସୁଗ୍ରୀଵୌ ହନୂମାଞ୍ଜାମ୍ବଵାନ୍ ନଲଃ। ଋକ୍ଷରାଜସ୍ତଥା ନୀଲୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାନ୍ଵଯୁସ୍ତଦା
ସେତେବେଳେ ବିଭୀଷଣ, ସୁଗ୍ରୀବ, ହନୁମାନ, ଜାମ୍ବବାନ, ନଳ, ଭାଲୁ ରାଜା, ନୀଳ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।
ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ସୁମହତୀ ପୃତନର୍କ୍ଷଵନୌକସାମ୍। ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ମହତୀଂ ଭୂମିମନୁଯାତି ସ୍ମ ରାଘଵମ୍
ତାଙ୍କ ପଛରେ ବଡ଼ ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ସେନା, ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଢାକି, ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଶୈଲଶୃଙ୍ଗାଣି ଶତଶଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ମହୀରୁହାନ୍। ଜଗୃହୁଃ କୁଞ୍ଜରପ୍ରଖ୍ଯା ଵାନରାଃ ପରଵାରଣାଃ
ହାତୀ ପରି ପ୍ରବଳ ବାନରମାନେ ଶତଶଃ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ତୌ ତ୍ଵଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ରାଵଣସ୍ଯ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାମାସେଦତୁରରିଂଦମୌ
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରୁଥିବା ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାବଣଙ୍କ ଲଂକା ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପତାକାମାଲିନୀଂ ରମ୍ଯାମୁଦ୍ଯାନଵନଶୋଭିତାମ୍। ଚିତ୍ରଵପ୍ରାଂ ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରାପାମୁଚ୍ଚୈଃ ପ୍ରାକାରତୋରଣାମ୍
ଉଚ୍ଚ ପତାକା, ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବନ ରୂପେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପ୍ରାଚୀର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀର ଓ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ସହର।
ତାଂ ସୁରୈରପି ଦୁର୍ଧର୍ଷାଂ ରାମଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତାଃ। ଯଥାନିଦେଶଂ ସମ୍ପୀଡ୍ଯ ନ୍ଯଵିଶନ୍ତ ଵନୌକସଃ
ଏହି ସହର, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବନବାସୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଚାପି ଧରି ଅଭିଘାତ କଲେ।
ଲଙ୍କାଯାସ୍ତୂତ୍ତରଦ୍ଵାରଂ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗମିଵୋନ୍ନତମ୍। ରାମଃ ସହାନୁଜୋ ଧନ୍ଵୀ ଜୁଗୋପ ଚ ରୁରୋଧ ଚ
ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ ଲଂକାର ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରକୁ ରାମ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଧନୁଷ ହାତରେ ରଖି ରକ୍ଷା କଲେ ଏବଂ ଅଟକାଇଲେ।
ଲଙ୍କାମୁପନିଵିଷ୍ଟସ୍ତୁ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଚରୋ ଵୀରଃ ପୁରୀଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ଶୂରବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ରାବଣଙ୍କ ଶାସିତ ଲଂକା ସହର ନିକଟରେ ଶିବିର କଲେ।
ଉତ୍ତରଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ରାଵଣଃ। ନାନ୍ଯୋ ରାମାଦ୍ଧି ତଦ୍ ଦ୍ଵାରଂ ସମର୍ଥଃ ପରିରକ୍ଷିତୁମ୍
ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ନିଜେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସେଇ ଦ୍ୱାରକୁ ରାମ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ରାଵଣାଧିଷ୍ଠିତଂ ଭୀମଂ ଵରୁଣେନେଵ ସାଗରମ୍। ସାଯୁଧୈ ରାକ୍ଷସୈର୍ଭୀମୈରଭିଗୁପ୍ତଂ ସମନ୍ତତଃ
ରାବଣ ଯେପରି ଶାଗରକୁ ବରୁଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ଭୟଙ୍କର ଏହି ଦ୍ୱାର ଚାରିପାଖରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଲଘୂନାଂ ତ୍ରାସଜନନଂ ପାତାଲମିଵ ଦାନଵୈଃ। ଵିନ୍ଯସ୍ତାନି ଚ ଯୋଧାନାଂ ବହୂନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଦୁର୍ବଳମାନେ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦାନବମାନେ ରହିଥିବା ପାତାଳରେ ଭୟ ଲାଗେ; ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯୋଧାମାନେ ରଖାଯାଇଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶାଯୁଧଜାଲାନି ତଥୈଵ କଵଚାନି ଚ। ପୂର୍ଵଂ ତୁ ଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯ ନୀଲୋ ହରିଚମୂପତିଃ
ସେଠାରେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ରଖାଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ବାନର ସେନାପତି ନୀଳ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ।
ଅତିଷ୍ଠତ୍ ସହ ମୈନ୍ଦେନ ଦ୍ଵିଵିଦେନ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଙ୍ଗଦୋ ଦକ୍ଷିଣଦ୍ଵାରଂ ଜଗ୍ରାହ ସୁମହାବଲଃ
ସେ ମୈନ୍ଦ ଓ ପ୍ରବଳ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କ ସହିତ ଉଠି ରହିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଲେ।
ଋଷଭେଣ ଗଵାକ୍ଷେଣ ଗଜେନ ଗଵଯେନ ଚ। ହନୂମାନ୍ ପଶ୍ଚିମଦ୍ଵାରଂ ରରକ୍ଷ ବଲଵାନ୍ କପିଃ
ଋଷଭ, ଗଭାକ୍ଷ, ଗଜ ଓ ଗଭୟଙ୍କ ସହିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ହନୁମାନ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ପ୍ରମାଥିପ୍ରଘସାଭ୍ଯାଂ ଚ ଵୀରୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ସଂଗତଃ। ମଧ୍ଯମେ ଚ ସ୍ଵଯଂ ଗୁଲ୍ମେ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସମତିଷ୍ଠତ
ପ୍ରମାଥି, ପ୍ରଘସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୀରମାନଙ୍କ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଦଳରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ।
ସହ ସର୍ଵୈର୍ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠୈଃ ସୁପର୍ଣପଵନୋପମୈଃ। ଵାନରାଣାଂ ତୁ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟ୍ଯଃ ପ୍ରଖ୍ଯାତଯୂଥପାଃ
ଗରୁଡ଼ ଓ ପବନ ସମାନ ଦ୍ରୁତ ହରିମାନଙ୍କ ସହିତ, ସେଠାରେ ଛଅତିରିଶି କୋଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାନର ନାୟକ ଥିଲେ।
ନିପୀଡ୍ଯୋପନିଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯତ୍ର ଵାନରଃ। ଶାସନେନ ତୁ ରାମସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସଵିଭୀଷଣଃ
ସେମାନେ ସୁଗ୍ରୀବ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଭିଡ଼ି ଶିବିର କଲେ; ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଦ୍ଵାରେ ଦ୍ଵାରେ ହରୀଣାଂ ତୁ କୋଟିଂ କୋଟୀର୍ନ୍ଯଵେଶଯତ୍। ପଶ୍ଚିମେନ ତୁ ରାମସ୍ଯ ସୁଷେଣଃ ସହଜାମ୍ବଵାନ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ କୋଟି କୋଟି ବାନର ରଖିଲେ; ରାମଙ୍କ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସୁଷେଣ ଓ ଜାମ୍ବବାନ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ।
ଅଦୂରାନ୍ମଧ୍ଯମେ ଗୁଲ୍ମେ ତସ୍ଥୌ ବହୁବଲାନୁଗଃ। ତେ ତୁ ଵାନରଶାର୍ଦୂଲାଃ ଶାର୍ଦୂଲା ଇଵ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣଃ। ଗୃହୀତ୍ଵା ଦ୍ରୁମଶୈଲାଗ୍ରାନ୍ ହୃଷ୍ଟା ଯୁଦ୍ଧାଯ ତସ୍ଥିରେ
ମଧ୍ୟ ଦଳରୁ ଅଧିକ ଦୂର ନୁହେଁ, ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଥିମାନେ ସହିତ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ସେହି ବାନରମାନେ, ଦାନ୍ତାଳ ବାଘ ଭଳି, ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଧରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସର୍ଵେ ଵିକୃତଲାଙ୍ଗୂଲାଃ ସର୍ଵେ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାନଖାଯୁଧାଃ। ସର୍ଵେ ଵିକୃତଚିତ୍ରାଙ୍ଗାଃ ସର୍ଵେ ଚ ଵିକୃତାନନାଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଲାଙ୍ଗୁଳ ବିକୃତ ଥିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖ ଅସ୍ତ୍ର ଭଳି ଥିଲା; ସମସ୍ତଙ୍କ ରୂପ ଅଜଗର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଥିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ଦଶନାଗବଲାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଦଶଗୁଣୋତ୍ତରାଃ। କେଚିନ୍ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ବଭୂଵୁସ୍ତୁଲ୍ଯଵିକ୍ରମାଃ
କିଛିଏ ଦଶଟି ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିଲା, କିଛିଏ ତାହାଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; କିଛିଏ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ସମାନ ଥିଲେ।
ସନ୍ତି ଚୌଘବଲାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଚ୍ଛତଗୁଣୋତ୍ତରାଃ। ଅପ୍ରମେଯବଲାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ତତ୍ରାସନ୍ ହରିଯୂଥପାଃ
କିଛିଏ ବଡ଼ ବନ୍ଧ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, କିଛିଏ ତାହାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ଥିଲେ; ଅନେକ ବାନର ନାୟକ ଅପରିମାପ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଥିଲେ।