ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥା ତେନ ଵସିଷ୍ଠୋ ଜପତାଂ ଵରଃ। ଆଜୁହାଵ ତତଃ ପ୍ରୀତଃ କଲ୍ମାଷୀଂ ଧୂତକଲ୍ମଷାମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଜପକୁ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠ ଖୁସି ହୋଇ, ପାପ ଶୂନ୍ୟ କଳ୍ମାଷୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଏହ୍ଯେହି ଶବଲେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶୃଣୁ ଚାପି ଵଚୋ ମମ। ସବଲସ୍ଯାସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେଃ କର୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସିତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍। ଭୋଜନେନ ମହାର୍ହେଣ ସତ୍କାରଂ ସଂଵିଧତ୍ସ୍ଵ ମେ
ଆ, ଶବଳେ, ଶୀଘ୍ର ଆସ, ଏବଂ ମୋର କଥା ଶୁଣ। ଏହି ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି—ମୋ ପାଇଁ ଏହା ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଯଥାକାମଂ ଷଡ୍ରସେଷ୍ଵଭିପୂଜିତମ୍। ତତ୍ ସର୍ଵଂ କାମଧୁଗ୍ ଦିଵ୍ଯେ ଅଭିଵର୍ଷ କୃତେ ମମ
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଲୋକ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଛଅ ରସ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ ସହିତ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ ବର୍ଷା କର, ହେ କାମଧେନୁ।
ରସେନାନ୍ନେନ ପାନେନ ଲେହ୍ଯଚୋଷ୍ଯେଣ ସଂଯୁତମ୍। ଅନ୍ନାନାଂ ନିଚଯଂ ସର୍ଵଂ ସୃଜସ୍ଵ ଶବଲେ ତ୍ଵର
ହେ ଶବଳା, ତୁମେ ଦୟାକରି ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ—ଯେଉଁଠି ଖାଇବା, ପିଇବା, ଚାଟିବା ଓ ଚୁଷିବା ସମ୍ମିଳିତ—ସବୁ ରସ, ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଉତ୍ପନ୍ନ କର।
thumb| ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ତିରପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ଏଵମୁକ୍ତା ଵସିଷ୍ଠେନ ଶବଲା ଶତ୍ରୁସୂଦନ। ଵିଦଧେ କାମଧୁକ୍ କାମାନ୍ ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯେପ୍ସିତଂ ଯଥା
ଏଭଳି ଭାବେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରୁଥିବା ଶବଳା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାମତାବକ୍ୟ ଯାହା ଚାହିଁଲେ ତାହା ଦେଲେ।
ଇକ୍ଷୂନ୍ ମଧୂଂସ୍ତଥା ଲାଜାନ୍ ମୈରେଯାଂଶ୍ଚ ଵରାସଵାନ୍। ପାନାନି ଚ ମହାର୍ହାଣି ଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚୋଚ୍ଚାଵଚାନପି
ସେ ଚିନିକାନ୍ଦ, ମଧୁ, ଲାଜା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଦ ଓ ମଦ୍ୟ, ମୂଲ୍ୟବାନ ପାନୀୟ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଉଷ୍ଣାଢ୍ଯସ୍ଯୌଦନସ୍ଯାତ୍ର ରାଶଯଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ। ମୃଷ୍ଟାନ୍ଯନ୍ନାନି ସୂପାଂଶ୍ଚ ଦଧିକୁଲ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏଠାରେ ପାହାଡ଼ ପରି ବଡ଼ ବଡ଼ ତାତି ଭାତର ଢେର, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ, ତରକାରି ଓ ବହୁତ ଦହିର ଏକାଠି ହେଲା।
ନାନାସ୍ଵାଦୁରସାନାଂ ଚ ଖାଣ୍ଡଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ। ଭୋଜନାନି ସୁପୂର୍ଣାନି ଗୌଡାନି ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ବିଭିନ୍ନ ରୁଚି ଓ ରସର ଖାଦ୍ୟ, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଗୁଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଲି ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ସର୍ଵମାସୀତ୍ ସୁସଂତୁଷ୍ଟଂ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାଯୁତମ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରବଲଂ ରାମ ଵସିଷ୍ଠେନ ସୁତର୍ପିତମ୍
ସମସ୍ତ କିଛି ସୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲା, ଖୁସି ଓ ପୁଷ୍ଟିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ ଥିଲେ; ହେ ରାମ, ବଶିଷ୍ଠ ଏଭଳି ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ହି ରାଜର୍ଷିର୍ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟସ୍ତଦାଭଵତ୍। ସାନ୍ତଃପୁରଵରୋ ରାଜା ସବ୍ରାହ୍ମଣପୁରୋହିତଃ
ତାପରେ ରାଜା ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର, ପୁରୋହିତ ଓ ସେବକମାନେ ସହିତ ଖୁସି ଓ ପୁଷ୍ଟିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସାମାତ୍ଯୋ ମନ୍ତ୍ରିସହିତଃ ସଭୃତ୍ଯଃ ପୂଜିତସ୍ତଦା। ଯୁକ୍ତଃ ପରମହର୍ଷେଣ ଵସିଷ୍ଠମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପୂଜିତୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପୂଜାର୍ହେଣ ସୁସତ୍କୃତଃ। ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋତେ ଉଚ୍ଚତମ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛନ୍ତି; ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶବ୍ଦର ଦକ୍ଷ, ମୁଁ କିଛି କହିବି।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରେଣ ଦୀଯତାଂ ଶବଲା ମମ। ରତ୍ନଂ ହି ଭଗଵନ୍ନେତଦ୍ ରତ୍ନହାରୀ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ
ମୋତେ ଶବଳାକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ବଦଳରେ ଦିଅନ୍ତୁ; କାରଣ ଏହି ଗାଈ ଏକ ରତ୍ନ, ଏବଂ ରାଜାମାନେ ରତ୍ନ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାନ୍ମେ ଶବଲାଂ ଦେହି ମମୈଷା ଧର୍ମତୋ ଦ୍ଵିଜ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଶବଳାକୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ପୂଜ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହୀପତିମ୍। ନାହଂ ଶତସହସ୍ରେଣ ନାପି କୋଟିଶତୈର୍ଗଵାମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ମୁଁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ପାଇଁ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କୋଟି କୋଟି ଗାଈ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶବଳାକୁ ଦେବିନାହିଁ।
ରାଜନ୍ ଦାସ୍ଯାମି ଶବଲାଂ ରାଶିଭୀ ରଜତସ୍ଯ ଵା। ନ ପରିତ୍ଯାଗମର୍ହେଯଂ ମତ୍ସକାଶାଦରିଂଦମ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ରୌପ୍ୟର ଢେର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶବଳାକୁ ଦେବିନାହିଁ; ମୋ ପାଖରୁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ଶତ୍ରୁଜୟୀ।
ଶାଶ୍ଵତୀ ଶବଲା ମହ୍ଯଂ କୀର୍ତିରାତ୍ମଵତୋ ଯଥା। ଅସ୍ଯାଂ ହଵ୍ଯଂ ଚ କଵ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରାଣଯାତ୍ରା ତଥୈଵ ଚ
ଶବଳା ସଦା ମୋର, ଯେପରି ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତା ଓ ପିତୃପୂଜା, ଏବଂ ମୋର ଜୀବିକା ଚାଲେ।
ଆଯତ୍ତମଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଚ ବଲିର୍ହୋମସ୍ତଥୈଵ ଚ। ସ୍ଵାହାକାରଵଷଟ୍କାରୌ ଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଵିଧାସ୍ତଥା
ଏହା ଉପରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ବଳି, ହୋମ, 'ସ୍ୱାହା' ଓ 'ବଷଟ୍' ଉଚ୍ଚାରଣ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷା ନିର୍ଭର କରେ।
ଆଯତ୍ତମତ୍ର ରାଜର୍ଷେ ସର୍ଵମେତନ୍ନ ସଂଶଯଃ। ସର୍ଵସ୍ଵମେତତ୍ ସତ୍ଯେନ ମମ ତୁଷ୍ଟିକରୀ ତଥା
ହେ ରାଜା ଋଷି, ଏ ସବୁ କିଛି ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହି ଶବଳା ମୋର ସବୁକିଛି, ସତ୍ୟ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟିର ଉତ୍ସ।
କାରଣୈର୍ବହୁଭୀ ରାଜନ୍ ନ ଦାସ୍ଯେ ଶବଲାଂ ତଵ। ଵସିଷ୍ଠେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ତଦା
ହେ ରାଜା, ବହୁତ କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶବଳାକୁ ଦେବିନାହିଁ; ବଶିଷ୍ଠ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାପରେ କହିଲେ।
ସଂରବ୍ଧତରମତ୍ଯର୍ଥଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ। ହୈରଣ୍ଯକକ୍ଷଗ୍ରୈଵେଯାନ୍ ସୁଵର୍ଣାଙ୍କୁଶଭୂଷିତାନ୍
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ, ଶବ୍ଦର ନିପୁଣ ମହାନ୍ୟାୟୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁନାର ଗଳାରେ ହାର ପିନ୍ଧାଇଥିବା, ସୁନା ଅଙ୍କୁଶ ଲଗାଇଥିବା ହାତୀ ଦେବି।'
ଦଦାମି କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ତେ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ। ହୈରଣ୍ଯାନାଂ ରଥାନାଂ ଚ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵାନାଂ ଚତୁର୍ଯୁଜାମ୍
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଚଉଦ ହଜାର ସୁନାର ହାତୀ ଦେବି, ଏବଂ ସୁନାର ରଥ ଦେବି, ଯାହାକୁ ଚାରିଟି ସ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ଟାଣିବ।'
ଦଦାମି ତେ ଶତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ କିଂକିଣୀକଵିଭୂଷିତାନ୍। ହଯାନାଂ ଦେଶଜାତାନାଂ କୁଲଜାନାଂ ମହୌଜସାମ୍। ସହସ୍ରମେକଂ ଦଶ ଚ ଦଦାମି ତଵ ସୁଵ୍ରତ
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଠଶେ ଘୋଡ଼ା ଦେବି, ଯେଉଁମାନେ ଝୁଣ୍ଡି ଲଗାଇ ସଜାଇଯାଇଛନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହା ସହିତ ଏକ ହଜାର ଦଶଟି ଅଧିକ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଦେବି, ଏ ସବୁ ତୁମ ପାଇଁ, ଓ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ।'
ନାନାଵର୍ଣଵିଭକ୍ତାନାଂ ଵଯଃସ୍ଥାନାଂ ତଥୈଵ ଚ। ଦଦାମ୍ଯେକାଂ ଗଵାଂ କୋଟିଂ ଶବଲା ଦୀଯତାଂ ମମ
'ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ବୟସର ଗାଈ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ କୋଟି ଗାଈ ମୁଁ ଦେବି, ମୋତେ ଶାବଳା ଗାଈଟି ଦିଅ।'
ଯାଵଦିଚ୍ଛସି ରତ୍ନାନି ହିରଣ୍ଯଂ ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ତାଵଦ୍ ଦଦାମି ତେ ସର୍ଵଂ ଦୀଯତାଂ ଶବଲା ମମ
'ତୁମେ ଯେତେ ରତ୍ନ କିମ୍ବା ସୁନା ଚାହଁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଦେବି; ମୋତେ ଶାବଳା ଗାଈଟି ଦିଅ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ନ ଦାସ୍ଯାମୀତି ଶବଲାଂ ପ୍ରାହ ରାଜନ୍ କଥଂଚନ
ଏପରି କହିଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, 'ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶାବଳା ଗାଈଟି ଦେବିନି, ରାଜନ୍।'
ଏତଦେଵ ହି ମେ ରତ୍ନମେତଦେଵ ହି ମେ ଧନମ୍। ଏତଦେଵ ହି ସର୍ଵସ୍ଵମେତଦେଵ ହି ଜୀଵିତମ୍
'ଏହି ଗାଈଟି ମୋର ଧନ, ଏହି ମୋର ସମ୍ପଦ; ଏହି ମୋର ସବୁକିଛି, ଏହି ମୋର ପ୍ରାଣ।'
ଦର୍ଶଶ୍ଚ ପୌର୍ଣମାସଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚୈଵାପ୍ତଦକ୍ଷିଣାଃ। ଏତଦେଵ ହି ମେ ରାଜନ୍ ଵିଵିଧାଶ୍ଚ କ୍ରିଯାସ୍ତଥା
'ଦର୍ଶ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଯଜ୍ଞ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା, ଏହି ସବୁ ମୋର, ରାଜନ୍, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ।'
ଅତୋମୂଲାଃ କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ମମ ରାଜନ୍ ନ ସଂଶଯଃ। ବହୁନା କିଂ ପ୍ରଲାପେନ ନ ଦାସ୍ଯେ କାମଦୋହିନୀମ୍
'ମୋର ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଏହି ଗାଈ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ରାଜନ୍, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ବେସି କଥା କହିବାକୁ କାହିଁକି? ମୁଁ ଏହି କାମନାପୂର୍ଣ୍ଣା ଗାଈ ଦେବିନି।'