ତତୋଽସ୍ତମଗମତ୍ ସୂର୍ଯଃ ସଂଧ୍ଯଯା ପ୍ରତିରଞ୍ଜିତଃ। ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଦୀପ୍ତା ଚ କ୍ଷପା ସମତିଵର୍ତତ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା, ସାନ୍ଧ୍ୟାର ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ, ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ରାତି ଅତିକ୍ରମ କଲା।
ତତଃ ସ ରାମୋ ହରିଵାହିନୀପତି- ର୍ଵିଭୀଷଣେନ ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯ ସତ୍କୃତଃ। ସଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଯୂଥପଯୂଥସଂଯୁତଃ ସୁଵେଲପୃଷ୍ଠେ ନ୍ଯଵସଦ୍ ଯଥାସୁଖମ୍
ତାପରେ ବନରାଜୀ ସେନାପତି ରାମ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବନରାଜୀ ମୁଖ୍ୟମାନେ ସହିତ ସୁଵେଳ ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଉପରେ ସୁବିଧାରେ ବସିଲେ।
thumb|ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ।
ତାଂ ରାତ୍ରିମୁଷିତାସ୍ତତ୍ର ସୁଵେଲେ ହରିଯୂଥପାଃ। ଲଙ୍କାଯାଂ ଦଦୃଶୁର୍ଵୀରା ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ
ସେଇ ରାତି ସୁଵେଳ ପାହାଡ଼ରେ କାଟି, ବନରାଜୀ ମୁଖ୍ୟମାନେ ଲଙ୍କାର ଅଟବି ଓ ଉପବନ ଦେଖିଲେ।
ସମସୌମ୍ଯାନି ରମ୍ଯାଣି ଵିଶାଲାନ୍ଯାଯତାନି ଚ। ଦୃଷ୍ଟିରମ୍ଯାଣି ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଭୂଵୁର୍ଜାତଵିସ୍ମଯାଃ
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ସମତଳ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ବିସ୍ତୃତ ଓ ଅତି ରମ୍ୟ ଅଟବି ଅଛି; ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଚମ୍ପକାଶୋକବକୁଲଶାଲତାଲସମାକୁଲା। ତମାଲଵନସଂଛନ୍ନା ନାଗମାଲାସମାଵୃତା
ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ବକୁଳ, ସାଳ ଓ ତାଳ ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ତମାଳ ଅଟବିରେ ଲୁଚିଥିବା, ନାଗମାଳା ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଥିବା।
ହିନ୍ତାଲୈରର୍ଜୁନୈର୍ନୀପୈଃ ସପ୍ତପର୍ଣୈଃ ସୁପୁଷ୍ପିତୈଃ। ତିଲକୈଃ କର୍ଣିକାରୈଶ୍ଚ ପାଟଲୈଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ
ହିନ୍ତାଳ, ଅର୍ଜୁନ, ନୀପ ଓ ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା, ଟିଲକ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ ପାଟଳ ଗଛ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଥିଲା।
ଶୁଶୁଭେ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ଲତାପରିଗତୈର୍ଦ୍ରୁମୈଃ। ଲଙ୍କା ବହୁଵିଧୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାମରାଵତୀ
ଫୁଲ ଲତାରେ ଆବୃତ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟ ଗଛରେ ଲଙ୍କା ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀ।
ଵିଚିତ୍ରକୁସୁମୋପେତୈ ରକ୍ତକୋମଲପଲ୍ଲଵୈଃ। ଶାଦ୍ଵଲୈଶ୍ଚ ତଥା ନୀଲୈଶ୍ଚିତ୍ରାଭିର୍ଵନରାଜିଭିଃ
ବିଚିତ୍ର ଫୁଲ, ରକ୍ତ ନରମ ପତ୍ର, ହରିତ ଘାସ ଓ ନୀଳ ଅଟବିର ଚିତ୍ର ଶୋଭାରେ ଶୁଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଗନ୍ଧାଢ୍ଯାନ୍ଯତିରମ୍ଯାଣି ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ଫଲାନି ଚ। ଧାରଯନ୍ତ୍ଯଗମାସ୍ତତ୍ର ଭୂଷଣାନୀଵ ମାନଵାଃ
ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଅତି ରମ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ବନରାଜୀମାନେ ମଣିଷମାନେ ପରି ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ପିନ୍ଧୁଥିଲେ।
ତଚ୍ଚୈତ୍ରରଥସଂକାଶଂ ମନୋଜ୍ଞଂ ନନ୍ଦନୋପମମ୍। ଵନଂ ସର୍ଵର୍ତୁକଂ ରମ୍ଯଂ ଶୁଶୁଭେ ଷଟ୍ପଦାଯୁତମ୍
ଚୈତ୍ରରଥ ସଦୃଶ ଓ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ମନୋହର, ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ମଧୁମକ୍ଷିକାରେ ଭରିଥିବା ସେଇ ଅଟବି ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଦାତ୍ଯୂହକୋଯଷ୍ଟିବକୈର୍ନୃତ୍ଯମାନୈଶ୍ଚ ବର୍ହିଣୈଃ। ରୁତଂ ପରଭୃତାନାଂ ଚ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଵନନିର୍ଝରେ
ଦାତ୍ୟୁହ, କୋୟଷ୍ଟି, ବକ ଓ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୟୂର, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱର ଅଟବି ଝରଣା ପାଖରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ନିତ୍ଯମତ୍ତଵିହଂଗାନି ଭ୍ରମରାଚରିତାନି ଚ। କୋକିଲାକୁଲଖଣ୍ଡାନି ଵିହଂଗାଭିରୁତାନି ଚ
ସବୁବେଳେ ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ, ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ଘୁରୁଥିବା, କୋଇଲିମାନେ ଦଳେଦଳେ ଗାଇଉଥିବା, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗୀତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପବନ।
ଭୃଙ୍ଗରାଜାଧିଗୀତାନି କୁରରସ୍ଵନିତାନି ଚ। କୋଣାଲକଵିଘୁଷ୍ଟାନି ସାରସାଭିରୁତାନି ଚ। ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ତତସ୍ତାନି ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ
ଭୃଙ୍ଗରାଜ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗୀତ, କୁରର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର, କୋଣାଳକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଡାକ, ଏବଂ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱର ଚାରିପଟେ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା; ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଅଟବା ଓ ଉପବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରମୁଦିତା ଵୀରା ହରଯଃ କାମରୂପିଣଃ। ତେଷାଂ ପ୍ରଵିଶତାଂ ତତ୍ର ଵାନରାଣାଂ ମହୌଜସାମ୍
ଯେଉଁ ମହାବଳୀ ବାନରମାନେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପୁଷ୍ପସଂସର୍ଗସୁରଭିର୍ଵଵୌ ଘ୍ରାଣସୁଖୋଽନିଲଃ। ଅନ୍ଯେ ତୁ ହରିଵୀରାଣାଂ ଯୂଥାନ୍ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଯୂଥପାଃ। ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଲଙ୍କାଂ ଜଗ୍ମୁଃ ପତାକିନୀମ୍
ପୁଷ୍ପର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ଏକ ମଧୁର ପବନ ବହୁଥିଲା, ଯାହା ଘ୍ରାଣକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାନର ନାୟକମାନେ, ତାଙ୍କର ଦଳକୁ ଛାଡ଼ି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ନେଇ, ପତାକା ନେଇ ଲଙ୍କାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିତ୍ରାସଯନ୍ତୋ ଵିହଗାନ୍ ଗ୍ଲାପଯନ୍ତୋ ମୃଗଦ୍ଵିପାନ୍। କମ୍ପଯନ୍ତଶ୍ଚ ତାଂ ଲଙ୍କାଂ ନାଦୈଃ ସ୍ଵୈର୍ନଦତାଂ ଵରାଃ
ସେମାନେ ଜୋର ଚିତ୍କାର କରି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭୀତ, ମୃଗ ଓ ହାତୀମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଗର୍ଜନରେ ଲଙ୍କାକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ତସ୍ତେ ମହାଵେଗା ମହୀଂ ଚରଣପୀଡିତାମ୍। ରଜଶ୍ଚ ସହସୈଵୋର୍ଧ୍ଵଂ ଜଗାମ ଚରଣୋତ୍ଥିତମ୍
ସେ ତୀବ୍ର ବାନରମାନେ ନିଜ ପାଦରେ ଭୂମିକୁ ଦବାଇଦେଲେ, ଫଳରେ ଧୂଳି ହଠାତ୍ ଉପରକୁ ଉଡ଼ିଗଲା।
ଋକ୍ଷାଃ ସିଂହାଶ୍ଚ ମହିଷା ଵାରଣାଶ୍ଚ ମୃଗାଃ ଖଗାଃ। ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଵିତ୍ରସ୍ତା ଜଗ୍ମୁର୍ଭୀତା ଦିଶୋ ଦଶ
ଭାଲୁ, ସିଂହ, ମହିଷ, ହାତୀ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ, ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଶିଖରଂ ତୁ ତ୍ରିକୂଟସ୍ଯ ପ୍ରାଂଶୁ ଚୈକଂ ଦିଵିସ୍ପୃଶମ୍। ସମନ୍ତାତ୍ ପୁଷ୍ପସଂଛନ୍ନଂ ମହାରଜତସଂନିଭମ୍
ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତର ଏକ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର, ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୁଷ୍ପରେ ଢାକା, ବଡ଼ ଚାଁଦି ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଵିମଲଂ ଚାରୁଦର୍ଶନମ୍। ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଶ୍ରୀମନ୍ମହଚ୍ଚୈଵ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ଶକୁନୈରପି
ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ନିର୍ମଳ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ମୃଦୁ, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ବିଶାଳ, ଯାହାକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ମନସାପି ଦୁରାରୋହଂ କିଂ ପୁନଃ କର୍ମଣା ଜନୈଃ। ନିଵିଷ୍ଟା ତସ୍ଯ ଶିଖରେ ଲଙ୍କା ରାଵଣପାଲିତା
ମନରେ ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଚଢ଼ିପାରିବା ନୁହେଁ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ; ସେଇ ଶିଖର ଉପରେ ରାବଣଙ୍କ ଶାସନରେ ଥିବା ଲଙ୍କା ଅବସ୍ଥିତ।
ଦଶଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଵିଂଶଦ୍ଯୋଜନମାଯତା। ସା ପୁରୀ ଗୋପୁରୈରୁଚ୍ଚୈଃ ପାଣ୍ଡୁରାମ୍ବୁଦସଂନିଭୈଃ। କାଞ୍ଚନେନ ଚ ଶାଲେନ ରାଜତେନ ଚ ଶୋଭତେ
ସେଇ ସହର ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ କୁଡ଼ିଏ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୱାରମଣ୍ଡପ ଥିଲା, ଯାହା ଧଳା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ଦେଵାଳିରେ ତାହା ଚମକୁଥିଲା।
ପ୍ରାସାଦୈଶ୍ଚ ଵିମାନୈଶ୍ଚ ଲଙ୍କା ପରମଭୂଷିତା। ଘନୈରିଵାତପାପାଯେ ମଧ୍ଯମଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍
ଲଙ୍କା ସୁନ୍ଦର ପ୍ରାସାଦ ଓ ଉଡ଼ନ୍ତା ମହଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଘନ ମେଘରେ ଢାକା, ମଧ୍ୟମ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯସ୍ଯାଂ ସ୍ତମ୍ଭସହସ୍ରେଣ ପ୍ରାସାଦଃ ସମଲଂକୃତଃ। କୈଲାସଶିଖରାକାରୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଖମିଵୋଲ୍ଲିଖନ୍
ସେଠାରେ ହଜାର ଖମ୍ଭରେ ଶୋଭିତ ଏକ ପ୍ରାସାଦ ଥିଲା, ଯାହା କୈଳାଶ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଆକାଶକୁ ଛିରିଯିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଚୈତ୍ଯଃ ସ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ବଭୂଵ ପୁରଭୂଷଣମ୍। ଶତେନ ରକ୍ଷସାଂ ନିତ୍ଯଂ ଯଃ ସମଗ୍ରେଣ ରକ୍ଷ୍ଯତେ
ସେଇ ଚୈତ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ସହରର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ସଦା ଶତ ରାକ୍ଷସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ମନୋଜ୍ଞାଂ କାଞ୍ଚନଵତୀଂ ପର୍ଵତୈରୁପଶୋଭିତାମ୍। ନାନାଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ଉଦ୍ଯାନୈରୁପଶୋଭିତାମ୍
ସେ ମନୋହର ସୁନା ନଗର, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଦ୍ୟାନରେ ଶୋଭିତ ଦେଖିଲେ।
ନାନାଵିହଗସଂଘୁଷ୍ଟାଂ ନାନାମୃଗନିଷେଵିତାମ୍। ନାନାକୁସୁମସମ୍ପନ୍ନାଂ ନାନାରାକ୍ଷସସେଵିତାମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପଶୁମାନେ ଚରୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରାକ୍ଷସମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା।
ତାଂ ସମୃଦ୍ଧାଂ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ। ରାଵଣସ୍ଯ ପୁରୀଂ ରାମୋ ଦଦର୍ଶ ସହ ଵାନରୈଃ
ସେଇ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଧନଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାବଣଙ୍କ ସହରକୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ତାଙ୍କ ବାନରମାନେ ସହିତ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ମହାଗୃହସମ୍ବାଧାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଃ। ନଗରୀଂ ତ୍ରିଦିଵପ୍ରଖ୍ଯାଂ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବଡ଼ ବଡ଼ ଘରରେ ଭରିଥିବା ସେଇ ସହରକୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ଶୂରବୀର ରାମ, ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ଲୋକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ନଗର ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।