ପୃଷ୍ଠତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈନମନ୍ଵଗଚ୍ଛତ୍ ସମାହିତଃ। ସଶରଂ ଚାପମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସୁମହଦ୍ଵିକ୍ରମେ ରତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ସଚେତନ ହୋଇ, ପଛରୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ତିନି ଶର ଓ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ବିରାଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
ତମନ୍ଵାରୋହତ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସଵିଭୀଷଣଃ। ହନୁମାନଙ୍ଗଦୋ ନୀଲୋ ମୈନ୍ଦୋ ଦ୍ଵିଵିଦ ଏଵ ଚ
ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ବିଭୀଷଣ, ଏହିପରି ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ, ନୀଳ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ପନସଃ କୁମୁଦଶ୍ଚୈଵ ହରୋ ରମ୍ଭଶ୍ଚ ଯୂଥପଃ
ଗଜ, ଗଭାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ପନସ, କୁମୁଦ, ହର ଓ ରମ୍ଭା ଯୁଥପତି ମଧ୍ୟ ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ଜାମ୍ବଵାଂଶ୍ଚ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ଋଷଭଶ୍ଚ ମହାମତିଃ। ଦୁର୍ମୁଖଶ୍ଚ ମହାତେଜାସ୍ତଥା ଶତଵଲିଃ କପିଃ
ଜାମ୍ବବାନ, ସୁଷେଣ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଋଷଭ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ପ୍ରବଳ ବାନର ଶତବଳି ମଧ୍ୟ ଚଢ଼ିଲେ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଵାନରାଃ ଶୀଘ୍ରଗାମିନଃ। ତେ ଵାଯୁଵେଗପ୍ରଵଣାସ୍ତଂ ଗିରିଂ ଗିରିଚାରିଣଃ
ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବହୁତ ବନରାଜୀ ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ପବନର ତାରେ ଚଳି, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଅଧ୍ଯାରୋହନ୍ତ ଶତଶଃ ସୁଵେଲଂ ଯତ୍ର ରାଘଵଃ। ତେ ତ୍ଵଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ଗିରିମାରୁହ୍ଯ ସର୍ଵତଃ
ଶତଶଃ ବନରାଜୀ ସୁଵେଳ ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଘବ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅତି ଲଘୁ ସମୟରେ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ଦଦୃଶୁଃ ଶିଖରେ ତସ୍ଯ ଵିଷକ୍ତାମିଵ ଖେ ପୁରୀମ୍। ତାଂ ଶୁଭାଂ ପ୍ରଵରଦ୍ଵାରାଂ ପ୍ରାକାରଵରଶୋଭିତାମ୍
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଏମିତି ଏକ ସହର ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଆକାଶରେ ଝୁଲିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱାର ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରାକାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଲଙ୍କାଂ ରାକ୍ଷସସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ଦଦୃଶୁର୍ହରିଯୂଥପାଃ। ପ୍ରାକାରଵରସଂସ୍ଥୈଶ୍ଚ ତଥା ନୀଲୈଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସୈଃ
ବନରାଜୀର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଦେଖିଲେ ଲଙ୍କା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିଥିବା, ଦୃଢ଼ ପ୍ରାକାର ଓ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା।
ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାକାରମପରଂ କୃତମ୍
ସେଇ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନରାଜୀ ଆଉ ଏକ ନୂତନ ପ୍ରାକାର ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ। ମୁମୁଚୁର୍ଵିଵିଧାନ୍ ନାଦାଂସ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ସମସ୍ତ ବନରାଜୀ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତୋଽସ୍ତମଗମତ୍ ସୂର୍ଯଃ ସଂଧ୍ଯଯା ପ୍ରତିରଞ୍ଜିତଃ। ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଦୀପ୍ତା ଚ କ୍ଷପା ସମତିଵର୍ତତ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା, ସାନ୍ଧ୍ୟାର ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ, ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ରାତି ଅତିକ୍ରମ କଲା।
ତତଃ ସ ରାମୋ ହରିଵାହିନୀପତି- ର୍ଵିଭୀଷଣେନ ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯ ସତ୍କୃତଃ। ସଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଯୂଥପଯୂଥସଂଯୁତଃ ସୁଵେଲପୃଷ୍ଠେ ନ୍ଯଵସଦ୍ ଯଥାସୁଖମ୍
ତାପରେ ବନରାଜୀ ସେନାପତି ରାମ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବନରାଜୀ ମୁଖ୍ୟମାନେ ସହିତ ସୁଵେଳ ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଉପରେ ସୁବିଧାରେ ବସିଲେ।
thumb|ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ।
ତାଂ ରାତ୍ରିମୁଷିତାସ୍ତତ୍ର ସୁଵେଲେ ହରିଯୂଥପାଃ। ଲଙ୍କାଯାଂ ଦଦୃଶୁର୍ଵୀରା ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ
ସେଇ ରାତି ସୁଵେଳ ପାହାଡ଼ରେ କାଟି, ବନରାଜୀ ମୁଖ୍ୟମାନେ ଲଙ୍କାର ଅଟବି ଓ ଉପବନ ଦେଖିଲେ।
ସମସୌମ୍ଯାନି ରମ୍ଯାଣି ଵିଶାଲାନ୍ଯାଯତାନି ଚ। ଦୃଷ୍ଟିରମ୍ଯାଣି ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଭୂଵୁର୍ଜାତଵିସ୍ମଯାଃ
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ସମତଳ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ବିସ୍ତୃତ ଓ ଅତି ରମ୍ୟ ଅଟବି ଅଛି; ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଚମ୍ପକାଶୋକବକୁଲଶାଲତାଲସମାକୁଲା। ତମାଲଵନସଂଛନ୍ନା ନାଗମାଲାସମାଵୃତା
ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ବକୁଳ, ସାଳ ଓ ତାଳ ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ତମାଳ ଅଟବିରେ ଲୁଚିଥିବା, ନାଗମାଳା ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଥିବା।
ହିନ୍ତାଲୈରର୍ଜୁନୈର୍ନୀପୈଃ ସପ୍ତପର୍ଣୈଃ ସୁପୁଷ୍ପିତୈଃ। ତିଲକୈଃ କର୍ଣିକାରୈଶ୍ଚ ପାଟଲୈଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ
ହିନ୍ତାଳ, ଅର୍ଜୁନ, ନୀପ ଓ ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା, ଟିଲକ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ ପାଟଳ ଗଛ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଥିଲା।
ଶୁଶୁଭେ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ଲତାପରିଗତୈର୍ଦ୍ରୁମୈଃ। ଲଙ୍କା ବହୁଵିଧୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାମରାଵତୀ
ଫୁଲ ଲତାରେ ଆବୃତ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟ ଗଛରେ ଲଙ୍କା ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀ।
ଵିଚିତ୍ରକୁସୁମୋପେତୈ ରକ୍ତକୋମଲପଲ୍ଲଵୈଃ। ଶାଦ୍ଵଲୈଶ୍ଚ ତଥା ନୀଲୈଶ୍ଚିତ୍ରାଭିର୍ଵନରାଜିଭିଃ
ବିଚିତ୍ର ଫୁଲ, ରକ୍ତ ନରମ ପତ୍ର, ହରିତ ଘାସ ଓ ନୀଳ ଅଟବିର ଚିତ୍ର ଶୋଭାରେ ଶୁଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଗନ୍ଧାଢ୍ଯାନ୍ଯତିରମ୍ଯାଣି ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ଫଲାନି ଚ। ଧାରଯନ୍ତ୍ଯଗମାସ୍ତତ୍ର ଭୂଷଣାନୀଵ ମାନଵାଃ
ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଅତି ରମ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ବନରାଜୀମାନେ ମଣିଷମାନେ ପରି ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ପିନ୍ଧୁଥିଲେ।
ତଚ୍ଚୈତ୍ରରଥସଂକାଶଂ ମନୋଜ୍ଞଂ ନନ୍ଦନୋପମମ୍। ଵନଂ ସର୍ଵର୍ତୁକଂ ରମ୍ଯଂ ଶୁଶୁଭେ ଷଟ୍ପଦାଯୁତମ୍
ଚୈତ୍ରରଥ ସଦୃଶ ଓ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ମନୋହର, ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ମଧୁମକ୍ଷିକାରେ ଭରିଥିବା ସେଇ ଅଟବି ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଦାତ୍ଯୂହକୋଯଷ୍ଟିବକୈର୍ନୃତ୍ଯମାନୈଶ୍ଚ ବର୍ହିଣୈଃ। ରୁତଂ ପରଭୃତାନାଂ ଚ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଵନନିର୍ଝରେ
ଦାତ୍ୟୁହ, କୋୟଷ୍ଟି, ବକ ଓ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୟୂର, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱର ଅଟବି ଝରଣା ପାଖରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ନିତ୍ଯମତ୍ତଵିହଂଗାନି ଭ୍ରମରାଚରିତାନି ଚ। କୋକିଲାକୁଲଖଣ୍ଡାନି ଵିହଂଗାଭିରୁତାନି ଚ
ସବୁବେଳେ ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ, ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ଘୁରୁଥିବା, କୋଇଲିମାନେ ଦଳେଦଳେ ଗାଇଉଥିବା, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗୀତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପବନ।
ଭୃଙ୍ଗରାଜାଧିଗୀତାନି କୁରରସ୍ଵନିତାନି ଚ। କୋଣାଲକଵିଘୁଷ୍ଟାନି ସାରସାଭିରୁତାନି ଚ। ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ତତସ୍ତାନି ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ
ଭୃଙ୍ଗରାଜ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗୀତ, କୁରର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର, କୋଣାଳକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଡାକ, ଏବଂ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱର ଚାରିପଟେ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା; ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଅଟବା ଓ ଉପବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରମୁଦିତା ଵୀରା ହରଯଃ କାମରୂପିଣଃ। ତେଷାଂ ପ୍ରଵିଶତାଂ ତତ୍ର ଵାନରାଣାଂ ମହୌଜସାମ୍
ଯେଉଁ ମହାବଳୀ ବାନରମାନେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପୁଷ୍ପସଂସର୍ଗସୁରଭିର୍ଵଵୌ ଘ୍ରାଣସୁଖୋଽନିଲଃ। ଅନ୍ଯେ ତୁ ହରିଵୀରାଣାଂ ଯୂଥାନ୍ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଯୂଥପାଃ। ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଲଙ୍କାଂ ଜଗ୍ମୁଃ ପତାକିନୀମ୍
ପୁଷ୍ପର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ଏକ ମଧୁର ପବନ ବହୁଥିଲା, ଯାହା ଘ୍ରାଣକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାନର ନାୟକମାନେ, ତାଙ୍କର ଦଳକୁ ଛାଡ଼ି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ନେଇ, ପତାକା ନେଇ ଲଙ୍କାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିତ୍ରାସଯନ୍ତୋ ଵିହଗାନ୍ ଗ୍ଲାପଯନ୍ତୋ ମୃଗଦ୍ଵିପାନ୍। କମ୍ପଯନ୍ତଶ୍ଚ ତାଂ ଲଙ୍କାଂ ନାଦୈଃ ସ୍ଵୈର୍ନଦତାଂ ଵରାଃ
ସେମାନେ ଜୋର ଚିତ୍କାର କରି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭୀତ, ମୃଗ ଓ ହାତୀମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଗର୍ଜନରେ ଲଙ୍କାକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ତସ୍ତେ ମହାଵେଗା ମହୀଂ ଚରଣପୀଡିତାମ୍। ରଜଶ୍ଚ ସହସୈଵୋର୍ଧ୍ଵଂ ଜଗାମ ଚରଣୋତ୍ଥିତମ୍
ସେ ତୀବ୍ର ବାନରମାନେ ନିଜ ପାଦରେ ଭୂମିକୁ ଦବାଇଦେଲେ, ଫଳରେ ଧୂଳି ହଠାତ୍ ଉପରକୁ ଉଡ଼ିଗଲା।
ଋକ୍ଷାଃ ସିଂହାଶ୍ଚ ମହିଷା ଵାରଣାଶ୍ଚ ମୃଗାଃ ଖଗାଃ। ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଵିତ୍ରସ୍ତା ଜଗ୍ମୁର୍ଭୀତା ଦିଶୋ ଦଶ
ଭାଲୁ, ସିଂହ, ମହିଷ, ହାତୀ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ, ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଶିଖରଂ ତୁ ତ୍ରିକୂଟସ୍ଯ ପ୍ରାଂଶୁ ଚୈକଂ ଦିଵିସ୍ପୃଶମ୍। ସମନ୍ତାତ୍ ପୁଷ୍ପସଂଛନ୍ନଂ ମହାରଜତସଂନିଭମ୍
ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତର ଏକ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର, ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୁଷ୍ପରେ ଢାକା, ବଡ଼ ଚାଁଦି ପରି ଚମକୁଥିଲା।