ସ ତୁ କୃତ୍ଵା ସୁଵେଲସ୍ଯ ମତିମାରୋହଣଂ ପ୍ରତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଗତୋ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ସୁବେଳ ପାହାଡ଼କୁ ଚଢ଼ିବାକୁ ମନସ୍କାର କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ—
ଵିଭୀଷଣଂ ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞମନୁରକ୍ତଂ ନିଶାଚରମ୍। ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞଂ ଚ ଵିଧିଜ୍ଞଂ ଚ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ପରଯା ଗିରା
ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ଚତୁର ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ମଧୁର ଓ ଉତ୍ତମ ଭାଷାରେ କହିଲେ—
ସୁଵେଲଂ ସାଧୁ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରମିମଂ ଧାତୁଶତୈଶ୍ଚିତମ୍। ଅଧ୍ଯାରୋହାମହେ ସର୍ଵେ ଵତ୍ସ୍ଯାମୋଽତ୍ର ନିଶାମିମାମ୍
ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁବେଳ ପାହାଡ଼, ଯାହା ଶତଶଃ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ଚଢ଼ିବା। ଏଠି ଏଇ ରାତି ରହିବା।
ଲଙ୍କାଂ ଚାଲୋକଯିଷ୍ଯାମୋ ନିଲଯଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ଯେନ ମେ ମରଣାନ୍ତାଯ ହୃତା ଭାର୍ଯା ଦୁରାତ୍ମନା
ଆମେ ଲଙ୍କାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସର ନିବାସ, ଯିଏ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଚୋରି ନେଇ, ନିଜ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଡାକିଛି।
ଯେନ ଧର୍ମୋ ନ ଵିଜ୍ଞାତୋ ନ ଵୃତ୍ତଂ ନ କୁଲଂ ତଥା। ରାକ୍ଷସ୍ଯା ନୀଚଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯେନ ତଦ୍ ଗର୍ହିତଂ କୃତମ୍
ଯିଏ ନ ଧର୍ମ, ନ ଆଚରଣ, ନ କୁଳକୁ ଜାଣେ, ଏବଂ ନିଚ ମନଭାବରେ ଏହି ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରିଛି—
ତସ୍ମିନ୍ ମେ ଵର୍ତତେ ରୋଷଃ କୀର୍ତିତେ ରାକ୍ଷସାଧମେ। ଯସ୍ଯାପରାଧାନ୍ନୀଚସ୍ଯ ଵଧଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ରକ୍ଷସାମ୍
ସେଇ ନିଚ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମୋର ରୋଷ ଜାଗେ; ସେ ଦୁଷ୍ଟର ଅପରାଧରେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେ କିପରି ନଶ୍ଟ ହେବେ ଦେଖିବି।
ଏକୋ ହି କୁରୁତେ ପାପଂ କାଲପାଶଵଶଂ ଗତଃ। ନୀଚେନାତ୍ମାପଚାରେଣ କୁଲଂ ତେନ ଵିନଶ୍ଯତି
ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଲୋକ କାଳର ପାଶରେ ବନ୍ଧି ଅପରାଧ କରେ, ସେ ଏକ ନିଚ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କୁଳ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଏଵଂ ସମ୍ମନ୍ତ୍ରଯନ୍ ନେଵ ସକ୍ରୋଧୋ ରାଵଣଂ ପ୍ରତି। ରାମଃ ସୁଵେଲଂ ଵାସାଯ ଚିତ୍ରସାନୁମୁପାରୁହତ୍
ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, କିନ୍ତୁ ରାବଣ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହେବା ଛାଡ଼ି, ରାମ ସୁବେଳ ପାହାଡ଼ର ରଙ୍ଗିନ ଶିଖରକୁ ରହିବା ପାଇଁ ଚଢ଼ିଲେ।
ପୃଷ୍ଠତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈନମନ୍ଵଗଚ୍ଛତ୍ ସମାହିତଃ। ସଶରଂ ଚାପମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସୁମହଦ୍ଵିକ୍ରମେ ରତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ସଚେତନ ହୋଇ, ପଛରୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ତିନି ଶର ଓ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ବିରାଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
ତମନ୍ଵାରୋହତ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସଵିଭୀଷଣଃ। ହନୁମାନଙ୍ଗଦୋ ନୀଲୋ ମୈନ୍ଦୋ ଦ୍ଵିଵିଦ ଏଵ ଚ
ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ବିଭୀଷଣ, ଏହିପରି ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ, ନୀଳ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ପନସଃ କୁମୁଦଶ୍ଚୈଵ ହରୋ ରମ୍ଭଶ୍ଚ ଯୂଥପଃ
ଗଜ, ଗଭାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ପନସ, କୁମୁଦ, ହର ଓ ରମ୍ଭା ଯୁଥପତି ମଧ୍ୟ ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ଜାମ୍ବଵାଂଶ୍ଚ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ଋଷଭଶ୍ଚ ମହାମତିଃ। ଦୁର୍ମୁଖଶ୍ଚ ମହାତେଜାସ୍ତଥା ଶତଵଲିଃ କପିଃ
ଜାମ୍ବବାନ, ସୁଷେଣ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଋଷଭ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ପ୍ରବଳ ବାନର ଶତବଳି ମଧ୍ୟ ଚଢ଼ିଲେ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଵାନରାଃ ଶୀଘ୍ରଗାମିନଃ। ତେ ଵାଯୁଵେଗପ୍ରଵଣାସ୍ତଂ ଗିରିଂ ଗିରିଚାରିଣଃ
ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବହୁତ ବନରାଜୀ ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ପବନର ତାରେ ଚଳି, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଅଧ୍ଯାରୋହନ୍ତ ଶତଶଃ ସୁଵେଲଂ ଯତ୍ର ରାଘଵଃ। ତେ ତ୍ଵଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ଗିରିମାରୁହ୍ଯ ସର୍ଵତଃ
ଶତଶଃ ବନରାଜୀ ସୁଵେଳ ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଘବ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅତି ଲଘୁ ସମୟରେ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ଦଦୃଶୁଃ ଶିଖରେ ତସ୍ଯ ଵିଷକ୍ତାମିଵ ଖେ ପୁରୀମ୍। ତାଂ ଶୁଭାଂ ପ୍ରଵରଦ୍ଵାରାଂ ପ୍ରାକାରଵରଶୋଭିତାମ୍
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଏମିତି ଏକ ସହର ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଆକାଶରେ ଝୁଲିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱାର ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରାକାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଲଙ୍କାଂ ରାକ୍ଷସସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ଦଦୃଶୁର୍ହରିଯୂଥପାଃ। ପ୍ରାକାରଵରସଂସ୍ଥୈଶ୍ଚ ତଥା ନୀଲୈଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସୈଃ
ବନରାଜୀର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଦେଖିଲେ ଲଙ୍କା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିଥିବା, ଦୃଢ଼ ପ୍ରାକାର ଓ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା।
ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାକାରମପରଂ କୃତମ୍
ସେଇ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନରାଜୀ ଆଉ ଏକ ନୂତନ ପ୍ରାକାର ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ। ମୁମୁଚୁର୍ଵିଵିଧାନ୍ ନାଦାଂସ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ସମସ୍ତ ବନରାଜୀ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତୋଽସ୍ତମଗମତ୍ ସୂର୍ଯଃ ସଂଧ୍ଯଯା ପ୍ରତିରଞ୍ଜିତଃ। ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଦୀପ୍ତା ଚ କ୍ଷପା ସମତିଵର୍ତତ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା, ସାନ୍ଧ୍ୟାର ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ, ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ରାତି ଅତିକ୍ରମ କଲା।
ତତଃ ସ ରାମୋ ହରିଵାହିନୀପତି- ର୍ଵିଭୀଷଣେନ ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯ ସତ୍କୃତଃ। ସଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଯୂଥପଯୂଥସଂଯୁତଃ ସୁଵେଲପୃଷ୍ଠେ ନ୍ଯଵସଦ୍ ଯଥାସୁଖମ୍
ତାପରେ ବନରାଜୀ ସେନାପତି ରାମ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବନରାଜୀ ମୁଖ୍ୟମାନେ ସହିତ ସୁଵେଳ ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଉପରେ ସୁବିଧାରେ ବସିଲେ।
thumb|ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ।
ତାଂ ରାତ୍ରିମୁଷିତାସ୍ତତ୍ର ସୁଵେଲେ ହରିଯୂଥପାଃ। ଲଙ୍କାଯାଂ ଦଦୃଶୁର୍ଵୀରା ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ
ସେଇ ରାତି ସୁଵେଳ ପାହାଡ଼ରେ କାଟି, ବନରାଜୀ ମୁଖ୍ୟମାନେ ଲଙ୍କାର ଅଟବି ଓ ଉପବନ ଦେଖିଲେ।
ସମସୌମ୍ଯାନି ରମ୍ଯାଣି ଵିଶାଲାନ୍ଯାଯତାନି ଚ। ଦୃଷ୍ଟିରମ୍ଯାଣି ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଭୂଵୁର୍ଜାତଵିସ୍ମଯାଃ
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ସମତଳ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ବିସ୍ତୃତ ଓ ଅତି ରମ୍ୟ ଅଟବି ଅଛି; ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଚମ୍ପକାଶୋକବକୁଲଶାଲତାଲସମାକୁଲା। ତମାଲଵନସଂଛନ୍ନା ନାଗମାଲାସମାଵୃତା
ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ବକୁଳ, ସାଳ ଓ ତାଳ ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ତମାଳ ଅଟବିରେ ଲୁଚିଥିବା, ନାଗମାଳା ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଥିବା।
ହିନ୍ତାଲୈରର୍ଜୁନୈର୍ନୀପୈଃ ସପ୍ତପର୍ଣୈଃ ସୁପୁଷ୍ପିତୈଃ। ତିଲକୈଃ କର୍ଣିକାରୈଶ୍ଚ ପାଟଲୈଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ
ହିନ୍ତାଳ, ଅର୍ଜୁନ, ନୀପ ଓ ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା, ଟିଲକ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ ପାଟଳ ଗଛ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଥିଲା।
ଶୁଶୁଭେ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ଲତାପରିଗତୈର୍ଦ୍ରୁମୈଃ। ଲଙ୍କା ବହୁଵିଧୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାମରାଵତୀ
ଫୁଲ ଲତାରେ ଆବୃତ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟ ଗଛରେ ଲଙ୍କା ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀ।
ଵିଚିତ୍ରକୁସୁମୋପେତୈ ରକ୍ତକୋମଲପଲ୍ଲଵୈଃ। ଶାଦ୍ଵଲୈଶ୍ଚ ତଥା ନୀଲୈଶ୍ଚିତ୍ରାଭିର୍ଵନରାଜିଭିଃ
ବିଚିତ୍ର ଫୁଲ, ରକ୍ତ ନରମ ପତ୍ର, ହରିତ ଘାସ ଓ ନୀଳ ଅଟବିର ଚିତ୍ର ଶୋଭାରେ ଶୁଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଗନ୍ଧାଢ୍ଯାନ୍ଯତିରମ୍ଯାଣି ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ଫଲାନି ଚ। ଧାରଯନ୍ତ୍ଯଗମାସ୍ତତ୍ର ଭୂଷଣାନୀଵ ମାନଵାଃ
ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଅତି ରମ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ବନରାଜୀମାନେ ମଣିଷମାନେ ପରି ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ପିନ୍ଧୁଥିଲେ।
ତଚ୍ଚୈତ୍ରରଥସଂକାଶଂ ମନୋଜ୍ଞଂ ନନ୍ଦନୋପମମ୍। ଵନଂ ସର୍ଵର୍ତୁକଂ ରମ୍ଯଂ ଶୁଶୁଭେ ଷଟ୍ପଦାଯୁତମ୍
ଚୈତ୍ରରଥ ସଦୃଶ ଓ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ମନୋହର, ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ମଧୁମକ୍ଷିକାରେ ଭରିଥିବା ସେଇ ଅଟବି ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଦାତ୍ଯୂହକୋଯଷ୍ଟିବକୈର୍ନୃତ୍ଯମାନୈଶ୍ଚ ବର୍ହିଣୈଃ। ରୁତଂ ପରଭୃତାନାଂ ଚ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଵନନିର୍ଝରେ
ଦାତ୍ୟୁହ, କୋୟଷ୍ଟି, ବକ ଓ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୟୂର, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱର ଅଟବି ଝରଣା ପାଖରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।