ସର୍ଵତ୍ର କୁଶଲଂ ରାଜା ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦାହରତ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତେଜା ଵସିଷ୍ଠଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ସମସ୍ତଠାରେ କୁଶଳ ଅଛି। ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବିନୟଶୀଳ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
କୃତ୍ଵା ତୌ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠୌ ତାଃ କଥାସ୍ତଦା। ମୁଦା ପରମଯା ଯୁକ୍ତୌ ପ୍ରୀଯେତାଂ ତୌ ପରସ୍ପରମ୍
ଏହିପରି ଧାର୍ମିକ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିଥିଲାପରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦରେ ପରସ୍ପର ସହିତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ କଥାନ୍ତେ ରଘୁନନ୍ଦନ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ତାପରେ, କଥାର ଶେଷରେ, ରଘୁବଂଶୀ, ପୂଜ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ହସୁଥିବା ପରି ମୁହଁରେ ହସ ନେଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆତିଥ୍ଯଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ବଲସ୍ଯାସ୍ଯ ମହାବଲ। ତଵ ଚୈଵାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ଯଥାର୍ହଂ ସମ୍ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ମେ
ମୁଁ ଏହି ବଳବାନ ସେନା ଓ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଅପରିମିତ ମହିମା ଅଛ, ସେଥିପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଦୟାକରି ମୋର ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ କର।
ସତ୍କ୍ରିଯାଂ ହି ଭଵାନେତାଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛତୁ ମଯା କୃତାମ୍। ରାଜଂସ୍ତ୍ଵମତିଥିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପୂଜନୀଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ମୁଁ ଯେ ସମ୍ମାନ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି, ଦୟାକରି ଏହା ଗ୍ରହଣ କର। ହେ ରାଜା, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମତିଃ। କୃତମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜା ପୂଜାଵାକ୍ଯେନ ମେ ତ୍ଵଯା
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେ ପ୍ରଣୟ ଦେଖାଇଲ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜା ହୋଇଗଲା।'
ଫଲମୂଲେନ ଭଗଵନ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ଯତ୍ ତଵାଶ୍ରମେ। ପାଦ୍ଯେନାଚମନୀଯେନ ଭଗଵଦ୍ଦର୍ଶନେନ ଚ
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ତୁମ ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ମିଳିଥାଏ, ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଓ ଜଳ ପିଇବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଜଳ ଅଛି, ଏବଂ ତୁମ ପବିତ୍ର ଦର୍ଶନ—
ସର୍ଵଥା ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୂଜାର୍ହେଣ ସୁପୂଜିତଃ। ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ମୈତ୍ରେଣେକ୍ଷସ୍ଵ ଚକ୍ଷୁଷା
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ମୁଁ ଯେଉଁ ପୂଜା ଲାଗିଥିଲି, ସେଠାରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ପାଇଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଏବେ ମୁଁ ଯିବି—ମୋତେ ମିତ୍ରଭାବରେ ଦେଖ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତଂ ରାଜାନଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ପୁନରେଵ ହି। ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯତ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁନଃ ପୁନରୁଦାରଧୀଃ
ରାଜା ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଉଦାରମନ ବସିଷ୍ଠ ପୁଣିପୁଣି ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଗାଧେଯୋ ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ଯଥାପ୍ରିଯଂ ଭଗଵତସ୍ତଥାସ୍ତୁ ମୁନିପୁଂଗଵ
ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି! ମହାମୁନି, ଯେପରି ତୁମର ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ହେଉ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥା ତେନ ଵସିଷ୍ଠୋ ଜପତାଂ ଵରଃ। ଆଜୁହାଵ ତତଃ ପ୍ରୀତଃ କଲ୍ମାଷୀଂ ଧୂତକଲ୍ମଷାମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଜପକୁ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠ ଖୁସି ହୋଇ, ପାପ ଶୂନ୍ୟ କଳ୍ମାଷୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଏହ୍ଯେହି ଶବଲେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶୃଣୁ ଚାପି ଵଚୋ ମମ। ସବଲସ୍ଯାସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେଃ କର୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସିତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍। ଭୋଜନେନ ମହାର୍ହେଣ ସତ୍କାରଂ ସଂଵିଧତ୍ସ୍ଵ ମେ
ଆ, ଶବଳେ, ଶୀଘ୍ର ଆସ, ଏବଂ ମୋର କଥା ଶୁଣ। ଏହି ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି—ମୋ ପାଇଁ ଏହା ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଯଥାକାମଂ ଷଡ୍ରସେଷ୍ଵଭିପୂଜିତମ୍। ତତ୍ ସର୍ଵଂ କାମଧୁଗ୍ ଦିଵ୍ଯେ ଅଭିଵର୍ଷ କୃତେ ମମ
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଲୋକ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଛଅ ରସ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ ସହିତ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ ବର୍ଷା କର, ହେ କାମଧେନୁ।
ରସେନାନ୍ନେନ ପାନେନ ଲେହ୍ଯଚୋଷ୍ଯେଣ ସଂଯୁତମ୍। ଅନ୍ନାନାଂ ନିଚଯଂ ସର୍ଵଂ ସୃଜସ୍ଵ ଶବଲେ ତ୍ଵର
ହେ ଶବଳା, ତୁମେ ଦୟାକରି ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ—ଯେଉଁଠି ଖାଇବା, ପିଇବା, ଚାଟିବା ଓ ଚୁଷିବା ସମ୍ମିଳିତ—ସବୁ ରସ, ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଉତ୍ପନ୍ନ କର।
thumb| ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ତିରପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ଏଵମୁକ୍ତା ଵସିଷ୍ଠେନ ଶବଲା ଶତ୍ରୁସୂଦନ। ଵିଦଧେ କାମଧୁକ୍ କାମାନ୍ ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯେପ୍ସିତଂ ଯଥା
ଏଭଳି ଭାବେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରୁଥିବା ଶବଳା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାମତାବକ୍ୟ ଯାହା ଚାହିଁଲେ ତାହା ଦେଲେ।
ଇକ୍ଷୂନ୍ ମଧୂଂସ୍ତଥା ଲାଜାନ୍ ମୈରେଯାଂଶ୍ଚ ଵରାସଵାନ୍। ପାନାନି ଚ ମହାର୍ହାଣି ଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚୋଚ୍ଚାଵଚାନପି
ସେ ଚିନିକାନ୍ଦ, ମଧୁ, ଲାଜା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଦ ଓ ମଦ୍ୟ, ମୂଲ୍ୟବାନ ପାନୀୟ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଉଷ୍ଣାଢ୍ଯସ୍ଯୌଦନସ୍ଯାତ୍ର ରାଶଯଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ। ମୃଷ୍ଟାନ୍ଯନ୍ନାନି ସୂପାଂଶ୍ଚ ଦଧିକୁଲ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏଠାରେ ପାହାଡ଼ ପରି ବଡ଼ ବଡ଼ ତାତି ଭାତର ଢେର, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ, ତରକାରି ଓ ବହୁତ ଦହିର ଏକାଠି ହେଲା।
ନାନାସ୍ଵାଦୁରସାନାଂ ଚ ଖାଣ୍ଡଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ। ଭୋଜନାନି ସୁପୂର୍ଣାନି ଗୌଡାନି ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ବିଭିନ୍ନ ରୁଚି ଓ ରସର ଖାଦ୍ୟ, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଗୁଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଲି ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ସର୍ଵମାସୀତ୍ ସୁସଂତୁଷ୍ଟଂ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାଯୁତମ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରବଲଂ ରାମ ଵସିଷ୍ଠେନ ସୁତର୍ପିତମ୍
ସମସ୍ତ କିଛି ସୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲା, ଖୁସି ଓ ପୁଷ୍ଟିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ ଥିଲେ; ହେ ରାମ, ବଶିଷ୍ଠ ଏଭଳି ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ହି ରାଜର୍ଷିର୍ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟସ୍ତଦାଭଵତ୍। ସାନ୍ତଃପୁରଵରୋ ରାଜା ସବ୍ରାହ୍ମଣପୁରୋହିତଃ
ତାପରେ ରାଜା ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର, ପୁରୋହିତ ଓ ସେବକମାନେ ସହିତ ଖୁସି ଓ ପୁଷ୍ଟିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସାମାତ୍ଯୋ ମନ୍ତ୍ରିସହିତଃ ସଭୃତ୍ଯଃ ପୂଜିତସ୍ତଦା। ଯୁକ୍ତଃ ପରମହର୍ଷେଣ ଵସିଷ୍ଠମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପୂଜିତୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପୂଜାର୍ହେଣ ସୁସତ୍କୃତଃ। ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋତେ ଉଚ୍ଚତମ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛନ୍ତି; ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶବ୍ଦର ଦକ୍ଷ, ମୁଁ କିଛି କହିବି।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରେଣ ଦୀଯତାଂ ଶବଲା ମମ। ରତ୍ନଂ ହି ଭଗଵନ୍ନେତଦ୍ ରତ୍ନହାରୀ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ
ମୋତେ ଶବଳାକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ବଦଳରେ ଦିଅନ୍ତୁ; କାରଣ ଏହି ଗାଈ ଏକ ରତ୍ନ, ଏବଂ ରାଜାମାନେ ରତ୍ନ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାନ୍ମେ ଶବଲାଂ ଦେହି ମମୈଷା ଧର୍ମତୋ ଦ୍ଵିଜ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଶବଳାକୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ପୂଜ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହୀପତିମ୍। ନାହଂ ଶତସହସ୍ରେଣ ନାପି କୋଟିଶତୈର୍ଗଵାମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ମୁଁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ପାଇଁ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କୋଟି କୋଟି ଗାଈ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶବଳାକୁ ଦେବିନାହିଁ।
ରାଜନ୍ ଦାସ୍ଯାମି ଶବଲାଂ ରାଶିଭୀ ରଜତସ୍ଯ ଵା। ନ ପରିତ୍ଯାଗମର୍ହେଯଂ ମତ୍ସକାଶାଦରିଂଦମ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ରୌପ୍ୟର ଢେର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶବଳାକୁ ଦେବିନାହିଁ; ମୋ ପାଖରୁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ଶତ୍ରୁଜୟୀ।
ଶାଶ୍ଵତୀ ଶବଲା ମହ୍ଯଂ କୀର୍ତିରାତ୍ମଵତୋ ଯଥା। ଅସ୍ଯାଂ ହଵ୍ଯଂ ଚ କଵ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରାଣଯାତ୍ରା ତଥୈଵ ଚ
ଶବଳା ସଦା ମୋର, ଯେପରି ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତା ଓ ପିତୃପୂଜା, ଏବଂ ମୋର ଜୀବିକା ଚାଲେ।
ଆଯତ୍ତମଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଚ ବଲିର୍ହୋମସ୍ତଥୈଵ ଚ। ସ୍ଵାହାକାରଵଷଟ୍କାରୌ ଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଵିଧାସ୍ତଥା
ଏହା ଉପରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ବଳି, ହୋମ, 'ସ୍ୱାହା' ଓ 'ବଷଟ୍' ଉଚ୍ଚାରଣ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷା ନିର୍ଭର କରେ।
ଆଯତ୍ତମତ୍ର ରାଜର୍ଷେ ସର୍ଵମେତନ୍ନ ସଂଶଯଃ। ସର୍ଵସ୍ଵମେତତ୍ ସତ୍ଯେନ ମମ ତୁଷ୍ଟିକରୀ ତଥା
ହେ ରାଜା ଋଷି, ଏ ସବୁ କିଛି ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହି ଶବଳା ମୋର ସବୁକିଛି, ସତ୍ୟ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟିର ଉତ୍ସ।