ଗଜାନାଂ ଦଶସାହସ୍ରଂ ରଥାନାମଯୁତଂ ତଥା। ହଯାନାମଯୁତେ ଦ୍ଵେ ଚ ସାଗ୍ରକୋଟିଶ୍ଚ ରକ୍ଷସାମ୍
ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ହାତୀ, ଏକ ଲକ୍ଷ ରଥ, ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା ଓ ଏକ କୋଟିଠାରୁ ଅଧିକ ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି।
ଵିକ୍ରାନ୍ତା ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵାତତାଯିନଃ। ଇଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ନିତ୍ଯମେତେ ନିଶାଚରାଃ
ଏହି ନିଶାଚର ରାକ୍ଷସମାନେ ସଦା ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ସାହସୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ।
ଏକୈକସ୍ଯାତ୍ର ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥେ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଵିଶାମ୍ପତେ। ପରୀଵାରଃ ସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରମୁପତିଷ୍ଠତେ
ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ, ରାଜା, ଏକ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି।
ଏତାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଲଙ୍କାଯାଂ ମନ୍ତ୍ରିପ୍ରୋକ୍ତାଂ ଵିଭୀଷଣଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୂ ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତାନଦର୍ଶଯତ୍
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଥିବା ଲଙ୍କା ବିଷୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଖବର ବିଭୀଷଣ କହି, ସେଉଁଠି ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖାଇଲେ।
ଲଙ୍କାଯାଂ ସଚିଵୈଃ ସର୍ଵଂ ରାମାଯ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯତ୍। ରାମଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷମିଦମୁତ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ତାଙ୍କର ସଚିବମାନେ ସହିତ ଲଙ୍କା ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, ଏବଂ ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଅନ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ରାଵଣାଵରଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା। କୁବେରଂ ତୁ ଯଦା ରାମ ରାଵଣଃ ପ୍ରତିଯୁଦ୍ଧ୍ଯତି
ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ, ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, କହିଲେ: ହେ ରାମ, ଯେତେବେଳେ ରାବଣ କୁବେରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ—
ଷଷ୍ଟିଃ ଶତସହସ୍ରାଣି ତଦା ନିର୍ଯାନ୍ତି ରାକ୍ଷସାଃ। ପରାକ୍ରମେଣ ଵୀର୍ଯେଣ ତେଜସା ସତ୍ତ୍ଵଗୌରଵାତ୍। ସଦୃଶା ହ୍ଯତ୍ର ଦର୍ପେଣ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ସେତେବେଳେ, ଷଷ୍ଠି ଶତ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ବାହାରିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଭାବ, ଶକ୍ତି, ତେଜ ଓ ଗର୍ବରେ ରାବଣଙ୍କ ସମାନ।
ଅତ୍ର ମନ୍ଯୁର୍ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ କୋପଯେ ତ୍ଵାଂ ନ ଭୀଷଯେ। ସମର୍ଥୋ ହ୍ଯସି ଵୀର୍ଯେଣ ସୁରାଣାମପି ନିଗ୍ରହେ
ଏଥିରେ ତୁମେ କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁନି। ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଦେବତାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବ।
ତଦ୍ଭଵାଂଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗେଣ ବଲେନ ମହତା ଵୃତମ୍। ଵ୍ଯୂହ୍ଯେଦଂ ଵାନରାନୀକଂ ନିର୍ମଥିଷ୍ଯସି ରାଵଣମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ତୁମେ ବଡ଼ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ସହିତ ଏହି ବାନର ସେନାକୁ ଉଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର, ଏବଂ ରାବଣଙ୍କୁ ଦଳିଦେବ।
ରାଵଣାଵରଜେ ଵାକ୍ଯମେଵଂ ବ୍ରୁଵତି ରାଘଵଃ। ଶତ୍ରୂଣାଂ ପ୍ରତିଘାତାର୍ଥମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ଏହିପରି କଥା କହିବା ସମୟରେ, ରାଘବ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପୂର୍ଵଦ୍ଵାରଂ ତୁ ଲଙ୍କାଯା ନୀଲୋ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ। ପ୍ରହସ୍ତଂ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧା ସ୍ଯାଦ୍ ଵାନରୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ
ଲଙ୍କାର ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୀଳ, ଅନେକ ବାନର ସହିତ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବେ।
ଅଙ୍ଗଦୋ ଵାଲିପୁତ୍ରସ୍ତୁ ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ। ଦକ୍ଷିଣେ ବାଧତାଂ ଦ୍ଵାରେ ମହାପାର୍ଶ୍ଵମହୋଦରୌ
ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ମହୋଦରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ।
ହନୂମାନ୍ ପଶ୍ଚିମଦ୍ଵାରଂ ନିଷ୍ପୀଡ୍ଯ ପଵନାତ୍ମଜଃ। ପ୍ରଵିଶତ୍ଵପ୍ରମେଯାତ୍ମା ବହୁଭିଃ କପିଭିର୍ଵୃତଃ
ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ବହୁ ବାନର ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରକୁ ଚାପ ଦେଇ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।
ଦୈତ୍ଯଦାନଵସଙ୍ଘାନାମୃଷୀଣାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଵିପ୍ରକାରପ୍ରିଯଃ କ୍ଷୁଦ୍ରୋ ଵରଦାନବଲାନ୍ଵିତଃ
ଯିଏ ଦେତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେକୁ କ୍ଷତି କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଯେଉଁଠିକି ଅନୁଗ୍ରହର ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦ ଚିତ୍ତ।
ପରିକ୍ରମତି ଯଃ ସର୍ଵାନ୍ ଲୋକାନ୍ ସଂତାପଯନ୍ ପ୍ରଜାଃ। ତସ୍ଯାହଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଵଯମେଵ ଵଧେ ଧୃତଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଲୋକମାନେକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି—ସେଇ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଜେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିଛି।
ଉତ୍ତରଂ ନଗରଦ୍ଵାରମହଂ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ନିପୀଡ୍ଯାଭିପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ସବଲୋ ଯତ୍ର ରାଵଣଃ
ମୁଁ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ ଆମ ସେନା ନେଇ ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରକୁ ଚାପ ଦେଇ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ଅଛନ୍ତି।
ଵାନରେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ବଲଵାନୃକ୍ଷରାଜଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାନୁଜଶ୍ଚୈଵ ଗୁଲ୍ମେ ଭଵତୁ ମଧ୍ଯମେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରରାଜ ଓ ପ୍ରବଳ ଭଲୁକାରାଜ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଓ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଭାଇ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସେନାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରହନ୍ତୁ।
ନ ଚୈଵ ମାନୁଷଂ ରୂପଂ କାର୍ଯଂ ହରିଭିରାହଵେ। ଏଷା ଭଵତୁ ନଃ ସଂଜ୍ଞା ଯୁଦ୍ଧେଽସ୍ମିନ୍ ଵାନରେ ବଲେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରମାନେ କେବେ ମାନବ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ବାନର ସେନାର ଏହିଟି ଚିହ୍ନ ହେବ।
ଵାନରା ଏଵ ନଶ୍ଚିହ୍ନଂ ସ୍ଵଜନେଽସ୍ମିନ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଵଯଂ ତୁ ମାନୁଷେଣୈଵ ସପ୍ତ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପରାନ୍
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମର ଚିହ୍ନ ଏହି ହେବ ଯେ, ଆମେ ବାନର। କିନ୍ତୁ ଆମ ସାତଜଣ ମାନବ ଆକୃତିରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ।
ଅହମେଵ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହୌଜସା। ଆତ୍ମନା ପଞ୍ଚମଶ୍ଚାଯଂ ସଖା ମମ ଵିଭୀଷଣଃ
ମୁଁ ଏବଂ ମୋର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ମୋ ସ୍ନେହୀ ବନ୍ଧୁ ବିଭୀଷଣ, ଏହିପରି ଆମେ ପାଞ୍ଚଜଣ।
ସ ରାମଃ କୃତ୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵିଭୀଷଣମ୍। ସୁଵେଲାରୋହଣେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଚକାର ମତିମାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ରମଣୀଯତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଵେଲସ୍ଯ ଗିରେସ୍ତଟମ୍
ଏପରି କହି ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପ୍ରଭୁତ୍ୱଶାଳୀ ରାମ, ସୁବେଳ ପାହାଡ଼ର ସୁନ୍ଦର ଢାଳ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଚଢ଼ିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଅଠାଇଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ତୁ କୃତ୍ଵା ସୁଵେଲସ୍ଯ ମତିମାରୋହଣଂ ପ୍ରତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଗତୋ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ସୁବେଳ ପାହାଡ଼କୁ ଚଢ଼ିବାକୁ ମନସ୍କାର କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ—
ଵିଭୀଷଣଂ ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞମନୁରକ୍ତଂ ନିଶାଚରମ୍। ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞଂ ଚ ଵିଧିଜ୍ଞଂ ଚ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ପରଯା ଗିରା
ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ଚତୁର ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ମଧୁର ଓ ଉତ୍ତମ ଭାଷାରେ କହିଲେ—
ସୁଵେଲଂ ସାଧୁ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରମିମଂ ଧାତୁଶତୈଶ୍ଚିତମ୍। ଅଧ୍ଯାରୋହାମହେ ସର୍ଵେ ଵତ୍ସ୍ଯାମୋଽତ୍ର ନିଶାମିମାମ୍
ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁବେଳ ପାହାଡ଼, ଯାହା ଶତଶଃ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ଚଢ଼ିବା। ଏଠି ଏଇ ରାତି ରହିବା।
ଲଙ୍କାଂ ଚାଲୋକଯିଷ୍ଯାମୋ ନିଲଯଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ଯେନ ମେ ମରଣାନ୍ତାଯ ହୃତା ଭାର୍ଯା ଦୁରାତ୍ମନା
ଆମେ ଲଙ୍କାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସର ନିବାସ, ଯିଏ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଚୋରି ନେଇ, ନିଜ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଡାକିଛି।
ଯେନ ଧର୍ମୋ ନ ଵିଜ୍ଞାତୋ ନ ଵୃତ୍ତଂ ନ କୁଲଂ ତଥା। ରାକ୍ଷସ୍ଯା ନୀଚଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯେନ ତଦ୍ ଗର୍ହିତଂ କୃତମ୍
ଯିଏ ନ ଧର୍ମ, ନ ଆଚରଣ, ନ କୁଳକୁ ଜାଣେ, ଏବଂ ନିଚ ମନଭାବରେ ଏହି ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରିଛି—
ତସ୍ମିନ୍ ମେ ଵର୍ତତେ ରୋଷଃ କୀର୍ତିତେ ରାକ୍ଷସାଧମେ। ଯସ୍ଯାପରାଧାନ୍ନୀଚସ୍ଯ ଵଧଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ରକ୍ଷସାମ୍
ସେଇ ନିଚ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମୋର ରୋଷ ଜାଗେ; ସେ ଦୁଷ୍ଟର ଅପରାଧରେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେ କିପରି ନଶ୍ଟ ହେବେ ଦେଖିବି।
ଏକୋ ହି କୁରୁତେ ପାପଂ କାଲପାଶଵଶଂ ଗତଃ। ନୀଚେନାତ୍ମାପଚାରେଣ କୁଲଂ ତେନ ଵିନଶ୍ଯତି
ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଲୋକ କାଳର ପାଶରେ ବନ୍ଧି ଅପରାଧ କରେ, ସେ ଏକ ନିଚ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କୁଳ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଏଵଂ ସମ୍ମନ୍ତ୍ରଯନ୍ ନେଵ ସକ୍ରୋଧୋ ରାଵଣଂ ପ୍ରତି। ରାମଃ ସୁଵେଲଂ ଵାସାଯ ଚିତ୍ରସାନୁମୁପାରୁହତ୍
ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, କିନ୍ତୁ ରାବଣ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହେବା ଛାଡ଼ି, ରାମ ସୁବେଳ ପାହାଡ଼ର ରଙ୍ଗିନ ଶିଖରକୁ ରହିବା ପାଇଁ ଚଢ଼ିଲେ।