ରାକ୍ଷସଂ ତୁ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ମହାଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ମଧ୍ଯମେଽସ୍ଥାପଯଦ୍ ଗୁଲ୍ମେ ବହୁଭିଃ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ
ବିରୂପାକ୍ଷ ନାମକ ବଳଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ରାକ୍ଷସକୁ ମଧ୍ୟ ଦଳରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହିତ ରଖିଲେ।
ଏଵଂ ଵିଧାନଂ ଲଙ୍କାଯାଂ କୃତ୍ଵା ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵଃ। କୃତକୃତ୍ଯମିଵାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯତେ କାଲଚୋଦିତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଲଙ୍କାର ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ନିଜକୁ କର୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି ବୋଲି ଭାବିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସମୟର ଚାଳ ଥିଲା।
ଵିସର୍ଜଯାମାସ ତତଃ ସ ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଵିଧାନମାଜ୍ଞାପ୍ଯ ପୁରସ୍ଯ ପୁଷ୍କଲମ୍। ଜଯାଶିଷା ମନ୍ତ୍ରିଗଣେନ ପୂଜିତୋ ଵିଵେଶ ସୋଽନ୍ତଃପୁରମୃଦ୍ଧିମନ୍ମହତ୍
ତାପରେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ସହରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଜୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ସେ ମହାନ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
thumb|ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠାରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ନରଵାନରରାଜାନୌ ସ ତୁ ଵାଯୁସୁତଃ କପିଃ। ଜାମ୍ବଵାନୃକ୍ଷରାଜଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣଃ
ମନୁଷ୍ୟ ଓ ବାନର ରାଜାମାନେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ବାନର, ଭଲୁଆ ରାଜା ଜାମ୍ବବାନ୍, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣ ଥିଲେ।
ଅଙ୍ଗଦୋ ଵାଲିପୁତ୍ରଶ୍ଚ ସୌମିତ୍ରିଃ ଶରଭଃ କପିଃ। ସୁଷେଣଃ ସହଦାଯାଦୋ ମୈନ୍ଦୋ ଦ୍ଵିଵିଦ ଏଵ ଚ
ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବାନର ଶରଭ, ସୁଷେଣ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷଃ କୁମୁଦୋ ନଲୋଽଥ ପନସସ୍ତଥା। ଅମିତ୍ରଵିଷଯଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସମଵେତାଃ ସମର୍ଥଯନ୍
ଗଜ, ଗଭାକ୍ଷ, କୁମୁଦ, ନଳ ଓ ପନସ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପରସ୍ପରକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ।
ଇଯଂ ସା ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଲଙ୍କା ପୁରୀ ରାଵଣପାଲିତା। ସାସୁରୋରଗଗନ୍ଧର୍ଵୈରମରୈରପି ଦୁର୍ଜଯା
ଏହି ହେଉଛି ରାବଣଙ୍କ ଶାସିତ ଲଙ୍କା ସହର, ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଉଛି; ଏହାକୁ ଦେବତା, ଦାନବ, ନାଗ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିନାହାନ୍ତି।
କାର୍ଯସିଦ୍ଧିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରଯଧ୍ଵଂ ଵିନିର୍ଣଯେ। ନିତ୍ଯଂ ସଂନିହିତୋ ଯତ୍ର ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
କାମ୍ୟ ସଫଳତାକୁ ଆଗରେ ରଖି, ଆମେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତ ରାବଣ ସଦା ବସିଛନ୍ତି।
ଅଥ ତେଷୁ ବ୍ରୁଵାଣେଷୁ ରାଵଣାଵରଜୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଵାକ୍ଯମଗ୍ରାମ୍ଯପଦଵତ୍ ପୁଷ୍କଲାର୍ଥଂ ଵିଭୀଷଣଃ
ସେମାନେ ଏଭଳି କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, ରାବଣଙ୍କ ଭାଉ ବିଭୀଷଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଗଭୀର ଅର୍ଥର କଥା କହିଲେ।
ଅନଲଃ ପନସଶ୍ଚୈଵ ସମ୍ପାତିଃ ପ୍ରମତିସ୍ତଥା। ଗତ୍ଵା ଲଙ୍କାଂ ମମାମାତ୍ଯାଃ ପୁରୀଂ ପୁନରିହାଗତାଃ
ଅନଳ, ପନସ, ସମ୍ପାତି ଓ ପ୍ରମତି—ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ—ଲଙ୍କାକୁ ଯାଇ, ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୁଣି ଏଠାକୁ ଫେରିଆସିଛନ୍ତି।
ଭୂତ୍ଵା ଶକୁନଯଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ରିପୋର୍ବଲମ୍। ଵିଧାନଂ ଵିହିତଂ ଯଚ୍ଚ ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୁପସ୍ଥିତାଃ
ସମସ୍ତେ ପକ୍ଷୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଯେଉଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଛି ତାହା ଦେଖି, ସବୁ ଜାଣି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ସଂଵିଧାନଂ ଯଥାହୁସ୍ତେ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ରାମ ତଦ୍ ବ୍ରୁଵତଃ ସର୍ଵଂ ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ମେ ଶୃଣୁ
ହେ ରାମ, ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯେପରି ମୋତେ କହିଛନ୍ତି, ସେହିପରି ସଠିକ୍ ଭାବେ ସମସ୍ତ କଥା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରହସ୍ତଃ ସବଲୋ ଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ଦକ୍ଷିଣଂ ଚ ମହାଵୀର୍ଯୌ ମହାପାର୍ଶ୍ଵମହୋଦରୌ
ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରହସ୍ତ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ରହିଛନ୍ତି; ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ମହୋଦର ଅଛନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ପଶ୍ଚିମଂ ଦ୍ଵାରଂ ରାକ୍ଷସୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ। ପଟ୍ଟିଶାସିଧନୁଷ୍ମଦ୍ଭିଃ ଶୂଲମୁଦ୍ଗରପାଣିଭିଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ମଣିଷମାନେ ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ନାନାପ୍ରହରଣୈଃ ଶୂରୈରାଵୃତୋ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ରାକ୍ଷସାନାଂ ସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ବହୁଭିଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିଭିଃ
ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଅନେକ ହଜାର ରାକ୍ଷସ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ବୀରମାନେ ସହିତ ଘିରି ରହିଛନ୍ତି।
ଯୁକ୍ତଃ ପରମସଂଵିଗ୍ନୋ ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍। ଉତ୍ତରଂ ନଗରଦ୍ଵାରଂ ରାଵଣଃ ସ୍ଵଯମାସ୍ଥିତଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ରାବଣ ନିଜେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଉତ୍ତର ସହର ଦ୍ୱାରରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି।
ଵିରୂପାକ୍ଷସ୍ତୁ ମହତା ଶୂଲଖଡ୍ଗଧନୁଷ୍ମତା। ବଲେନ ରାକ୍ଷସୈଃ ସାର୍ଧଂ ମଧ୍ଯମଂ ଗୁଲ୍ମମାଶ୍ରିତଃ
ବିରୂପାକ୍ଷ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ, ଯେଉଁମାନେ ଶୂଳ, ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଛନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଦଳକୁ ଅଧିକୃତ କରିଛନ୍ତି।
ଏତାନେଵଂ ଵିଧାନ୍ ଗୁଲ୍ମାଁଲ୍ଲଙ୍କାଯାଂ ସମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ତେ। ମାମକା ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ଶୀଘ୍ରଂ ପୁନରିହାଗତାଃ
ଲଙ୍କାରେ ଏହିପରି ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖି, ମୋ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ଫେରି ଆସିଲେ।
ଗଜାନାଂ ଦଶସାହସ୍ରଂ ରଥାନାମଯୁତଂ ତଥା। ହଯାନାମଯୁତେ ଦ୍ଵେ ଚ ସାଗ୍ରକୋଟିଶ୍ଚ ରକ୍ଷସାମ୍
ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ହାତୀ, ଏକ ଲକ୍ଷ ରଥ, ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା ଓ ଏକ କୋଟିଠାରୁ ଅଧିକ ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି।
ଵିକ୍ରାନ୍ତା ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵାତତାଯିନଃ। ଇଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ନିତ୍ଯମେତେ ନିଶାଚରାଃ
ଏହି ନିଶାଚର ରାକ୍ଷସମାନେ ସଦା ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ସାହସୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ।
ଏକୈକସ୍ଯାତ୍ର ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥେ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଵିଶାମ୍ପତେ। ପରୀଵାରଃ ସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରମୁପତିଷ୍ଠତେ
ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ, ରାଜା, ଏକ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି।
ଏତାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଲଙ୍କାଯାଂ ମନ୍ତ୍ରିପ୍ରୋକ୍ତାଂ ଵିଭୀଷଣଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୂ ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତାନଦର୍ଶଯତ୍
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଥିବା ଲଙ୍କା ବିଷୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଖବର ବିଭୀଷଣ କହି, ସେଉଁଠି ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖାଇଲେ।
ଲଙ୍କାଯାଂ ସଚିଵୈଃ ସର୍ଵଂ ରାମାଯ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯତ୍। ରାମଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷମିଦମୁତ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ତାଙ୍କର ସଚିବମାନେ ସହିତ ଲଙ୍କା ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, ଏବଂ ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଅନ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ରାଵଣାଵରଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା। କୁବେରଂ ତୁ ଯଦା ରାମ ରାଵଣଃ ପ୍ରତିଯୁଦ୍ଧ୍ଯତି
ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ, ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, କହିଲେ: ହେ ରାମ, ଯେତେବେଳେ ରାବଣ କୁବେରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ—
ଷଷ୍ଟିଃ ଶତସହସ୍ରାଣି ତଦା ନିର୍ଯାନ୍ତି ରାକ୍ଷସାଃ। ପରାକ୍ରମେଣ ଵୀର୍ଯେଣ ତେଜସା ସତ୍ତ୍ଵଗୌରଵାତ୍। ସଦୃଶା ହ୍ଯତ୍ର ଦର୍ପେଣ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ସେତେବେଳେ, ଷଷ୍ଠି ଶତ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ବାହାରିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଭାବ, ଶକ୍ତି, ତେଜ ଓ ଗର୍ବରେ ରାବଣଙ୍କ ସମାନ।
ଅତ୍ର ମନ୍ଯୁର୍ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ କୋପଯେ ତ୍ଵାଂ ନ ଭୀଷଯେ। ସମର୍ଥୋ ହ୍ଯସି ଵୀର୍ଯେଣ ସୁରାଣାମପି ନିଗ୍ରହେ
ଏଥିରେ ତୁମେ କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁନି। ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଦେବତାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବ।
ତଦ୍ଭଵାଂଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗେଣ ବଲେନ ମହତା ଵୃତମ୍। ଵ୍ଯୂହ୍ଯେଦଂ ଵାନରାନୀକଂ ନିର୍ମଥିଷ୍ଯସି ରାଵଣମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ତୁମେ ବଡ଼ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ସହିତ ଏହି ବାନର ସେନାକୁ ଉଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର, ଏବଂ ରାବଣଙ୍କୁ ଦଳିଦେବ।
ରାଵଣାଵରଜେ ଵାକ୍ଯମେଵଂ ବ୍ରୁଵତି ରାଘଵଃ। ଶତ୍ରୂଣାଂ ପ୍ରତିଘାତାର୍ଥମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ଏହିପରି କଥା କହିବା ସମୟରେ, ରାଘବ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପୂର୍ଵଦ୍ଵାରଂ ତୁ ଲଙ୍କାଯା ନୀଲୋ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ। ପ୍ରହସ୍ତଂ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧା ସ୍ଯାଦ୍ ଵାନରୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ
ଲଙ୍କାର ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୀଳ, ଅନେକ ବାନର ସହିତ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବେ।