ରୁଦତାଂ ଵାହନାନାଂ ଚ ପ୍ରପତନ୍ତ୍ଯଶ୍ରୁବିନ୍ଦଵଃ। ରଜୋଧ୍ଵସ୍ତା ଵିଵର୍ଣାଶ୍ଚ ନ ପ୍ରଭାନ୍ତି ଯଥାପୁରମ୍
କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କର ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ବୁନ୍ଦା ପଡ଼ୁଛି, ଧୂଳିରେ ଢାକାଯାଇ ସେମାନେ ଅବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ଓ ପୂର୍ବବତ୍ ଚମକୁନାହାନ୍ତି।
ଵ୍ଯାଲା ଗୋମାଯଵୋ ଗୃଧ୍ରା ଵାଶ୍ଯନ୍ତି ଚ ସୁଭୈରଵମ୍। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଲଙ୍କାମାରାମେ ସମଵାଯାଂଶ୍ଚ କୁର୍ଵତେ
ବନ୍ୟପଶୁ, ଶ୍ରୁଗାଳ ଓ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ହୁଁକାର ଦେଉଛନ୍ତି, ଲଙ୍କାର ବାଗିଚାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଏକଠା ହେଉଛନ୍ତି।
କାଲିକାଃ ପାଣ୍ଡୁରୈର୍ଦନ୍ତୈଃ ପ୍ରହସନ୍ତ୍ଯଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତାଃ। ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସ୍ଵପ୍ନେଷୁ ମୁଷ୍ଣନ୍ତ୍ଯୋ ଗୃହାଣି ପ୍ରତିଭାଷ୍ଯ ଚ
କଳା ମହିଳାମାନେ ଧଳା ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ଆଗରେ ହସୁଛନ୍ତି; ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଘରରୁ ଚୋରି କରି ଅଶୁଭ କଥା କହୁଛନ୍ତି।
ଗୃହାଣାଂ ବଲିକର୍ମାଣି ଶ୍ଵାନଃ ପର୍ଯୁପଭୁଞ୍ଜତେ। ଖରା ଗୋଷୁ ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ମୂଷକା ନକୁଲେଷୁ ଚ
ଘରରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ବଳିକୁ କୁକୁରମାନେ ଖାଉଛନ୍ତି; ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖରା ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ନକୁଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଠିଛି ଉନ୍ଧି।
ମାର୍ଜାରା ଦ୍ଵୀପିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସୂକରାଃ ଶୁନକୈଃ ସହ। କିଂନରା ରାକ୍ଷସୈଶ୍ଚାପି ସମେଯୁର୍ମାନୁଷୈଃ ସହ
ବିଲେଇ ଓ ଚିତା, ଶୂକର ଓ କୁକୁର ସହ ମିଶିଯାଉଛନ୍ତି; କିନ୍ନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ପାଣ୍ଡୁରା ରକ୍ତପାଦାଶ୍ଚ ଵିହଗାଃ କାଲଚୋଦିତାଃ। ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵିନାଶାଯ କପୋତା ଵିଚରନ୍ତି ଚ
ସମୟର ଚାପରେ, ଧଳା ଶରୀର ଓ ଲାଲ୍ ଗୋଡ଼ ଥିବା ପରାବତମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଚୀଚୀକୂଚୀତି ଵାଶନ୍ତ୍ଯଃ ଶାରିକା ଵେଶ୍ମସୁ ସ୍ଥିତାଃ। ପତନ୍ତି ଗ୍ରଥିତାଶ୍ଚାପି ନିର୍ଜିତାଃ କଲହୈଷିଭିଃ
ଘରେ ଥିବା ଶାରିକାପାଖିମାନେ 'ଚିଚିକୁ' ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଝଗଡ଼ା ପ୍ରେମୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଇ ଏକଠା ହୋଇ ଝରିପଡ଼ୁଛନ୍ତି।
ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ମୃଗାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରତ୍ଯାଦିତ୍ଯଂ ରୁଦନ୍ତି ତେ। କରାଲୋ ଵିକଟୋ ମୁଣ୍ଡଃ ପୁରୁଷଃ କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଲଃ
ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି; ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଅଦ୍ଭୁତ, ମୁଣ୍ଡ ଚୁଲି ନଥିବା, କଳା ଓ ହଳଦିଆ ମିଶ୍ର ରଙ୍ଗର ପୁରୁଷ ଦେଖାଯାଉଛି।
କାଲୋ ଗୃହାଣି ସର୍ଵେଷାଂ କାଲେ କାଲେଽନ୍ଵଵେକ୍ଷତେ। ଏତାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଦୁଷ୍ଟାନି ନିମିତ୍ତାନ୍ଯୁତ୍ପତନ୍ତି ଚ
କାଳ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଘରକୁ ପୁନିପୁନି ଦେଖୁଛି; ଏମିତି ଓ ଅନ୍ୟ ଅପଶକୁନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି।
ଯେନ ବଦ୍ଧଃ ସମୁଦ୍ରେ ଚ ସେତୁଃ ସ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ। କୁରୁଷ୍ଵ ନରରାଜେନ ସଂଧିଂ ରାମେଣ ରାଵଣ। ଜ୍ଞାତ୍ଵାଵଧାର୍ଯ କର୍ମାଣି କ୍ରିଯତାମାଯତିକ୍ଷମମ୍
ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଅଦ୍ଭୁତ ସେତୁ ବନେଇଥିଲେ— ହେ ରାବଣ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା ରାମଙ୍କ ସହ ସମ୍ମିଳନ କର; କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ଭଲଭାବେ ବୁଝି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ।
ଇଦଂ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ନିଗଦ୍ଯ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ରକ୍ଷୋଧିପତେର୍ମନଃ ପୁନଃ। ଅନୁତ୍ତମେଷୂତ୍ତମପୌରୁଷୋ ବଲୀ ବଭୂଵ ତୂଷ୍ଣୀଂ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ରାଵଣମ୍
ଏହି କଥା କହି ମାଲ୍ୟବାନ୍, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ମନକୁ ଦେଖି, ସେ ଅପୂର୍ବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଚୁପ୍ଚାପ ରାବଣଙ୍କୁ ନଜର ଦେଇ ରହିଲେ।
thumb|ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଛତ୍ତିଶତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତ୍ ତୁ ମାଲ୍ଯଵତୋ ଵାକ୍ଯଂ ହିତମୁକ୍ତଂ ଦଶାନନଃ। ନ ମର୍ଷଯତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା କାଲସ୍ଯ ଵଶମାଗତଃ
ମାଲ୍ୟବାନଙ୍କର ଉପକାରୀ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଭରି, ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ଅଧୀନ ହୋଇ, ସେ କଥାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଭ୍ରୁକୁଟିଂ ଵକ୍ତ୍ରେ କ୍ରୋଧସ୍ଯ ଵଶମାଗତଃ। ଅମର୍ଷାତ୍ ପରିଵୃତ୍ତାକ୍ଷୋ ମାଲ୍ଯଵନ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଭୃକୁଟି ଚମଟାଇ, ଚକ୍ଷୁ ଘୁରାଇ, ରାବଣ ଅସହ୍ୟତାରେ ମାଲ୍ୟବାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ହିତବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯଦହିତଂ ଵଚଃ ପରୁଷମୁଚ୍ଯତେ। ପରପକ୍ଷଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯୈଵ ନୈତଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ରଗତଂ ମମ
ଉପକାର ଭାବେ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କୌଣସି କଠୋର କଥା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଯାଇ କହାଯାଏ, ସେମାନେ ମୋ କାନରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ମାନୁଷଂ କୃପଣଂ ରାମମେକଂ ଶାଖାମୃଗାଶ୍ରଯମ୍। ସମର୍ଥଂ ମନ୍ଯସେ କେନ ତ୍ଯକ୍ତଂ ପିତ୍ରା ଵନାଶ୍ରଯମ୍
ଏକାକୀ, ଅବସ୍ଥାପନ୍ନ, ଜଙ୍ଗଲରେ ପଶୁମାନଙ୍କ ସହ ବସୁଥିବା, ବାପାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ଦୁଃଖୀ ମଣିଷ ରାମଙ୍କୁ କିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବୁଛ? କେଉଁଠୁ ଏମିତି ଭାବିଲୁ?
ରକ୍ଷସାମୀଶ୍ଵରଂ ମାଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ଚ ଭଯଂକରମ୍। ହୀନଂ ମାଂ ମନ୍ଯସେ କେନ ଅହୀନଂ ସର୍ଵଵିକ୍ରମୈଃ
ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନାୟକ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, ସମସ୍ତ ପ୍ରଭାବରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ, ତେବେ ମୋତେ କିପରି ଦୁର୍ବଳ ଭାବୁଛ?
ଵୀରଦ୍ଵେଷେଣ ଵା ଶଙ୍କେ ପକ୍ଷପାତେନ ଵା ରିପୋଃ। ତ୍ଵଯାହଂ ପରୁଷାଣ୍ଯୁକ୍ତୋ ପରପ୍ରୋତ୍ସାହନେନ ଵା
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ବୀରମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପକ୍ଷପାତ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଇ, ତୁମେ ମୋତେ ଏମିତି କଠୋର କଥା କହିଛ।
ପ୍ରଭଵନ୍ତଂ ପଦସ୍ଥଂ ହି ପରୁଷଂ କୋଽଭିଭାଷତେ। ପଣ୍ଡିତଃ ଶାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଵିନା ପ୍ରୋତ୍ସାହନେନ ଵା
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଛନ୍ତି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ବୁଦ୍ଧିମାନ କେହି କଠୋର କଥା କହିବେ କି? ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେବା ଛାଡ଼ି।
ଆନୀଯ ଚ ଵନାତ୍ ସୀତାଂ ପଦ୍ମହୀନାମିଵ ଶ୍ରିଯମ୍। କିମର୍ଥଂ ପ୍ରତିଦାସ୍ଯାମି ରାଘଵସ୍ଯ ଭଯାଦହମ୍
ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଆଣିଛି, ଯେପରି ଅଳି ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ରାଘବଙ୍କ ଭୟରେ ମୁଁ କାହିଁକି ସୀତାକୁ ଫେରାଇଦେବି?
ଵୃତଂ ଵାନରକୋଟୀଭିଃ ସସୁଗ୍ରୀଵଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ପଶ୍ଯ କୈଶ୍ଚିଦହୋଭିଶ୍ଚ ରାଘଵଂ ନିହତଂ ମଯା
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ଅନେକ ବାନରମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଘେରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦେଖ, କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵେ ଯସ୍ଯ ନ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଦୈଵତାନ୍ଯପି ସଂଯୁଗେ। ସ କସ୍ମାଦ୍ ରାଵଣୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଭଯମାହାରଯିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଟିକିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ରାବଣ କାହିଁକି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟ ପାଇବେ?
ଦ୍ଵିଧା ଭଜ୍ଯେଯମପ୍ଯେଵଂ ନ ନମେଯଂ ତୁ କସ୍ଯଚିତ୍। ଏଷ ମେ ସହଜୋ ଦୋଷଃ ସ୍ଵଭାଵୋ ଦୁରତିକ୍ରମଃ
ମୁଁ ଦୁଇ ଭାଗକୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ମଧ୍ୟ, କେହିଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଏ ନାହିଁ; ଏହି ମୋର ଜନ୍ମଜାତ ଦୋଷ, ଏହା ମୋର ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ସ୍ୱଭାବ।
ଯଦି ତାଵତ୍ ସମୁଦ୍ରେ ତୁ ସେତୁର୍ବଦ୍ଧୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ରାମେଣ ଵିସ୍ମଯଃ କୋଽତ୍ର ଯେନ ତେ ଭଯମାଗତମ୍
ଯଦି ରାମ ଏମିତି ଭାଗ୍ୟକ୍ରମରେ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ବନାଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ? ତୁମେ କାହିଁକି ଭୟଭିତ ହେଉଛ?
ସ ତୁ ତୀର୍ତ୍ଵାର୍ଣଵଂ ରାମଃ ସହ ଵାନରସେନଯା। ପ୍ରତିଜାନାମି ତେ ସତ୍ଯଂ ନ ଜୀଵନ୍ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯତି
କିନ୍ତୁ ରାମ ଯଦି ବାନର ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଅଟିଯାନ୍ତି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କହୁଛି, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଫେରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ସଂରବ୍ଧଂ ରୁଷ୍ଟଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ରାଵଣମ୍। ଵ୍ରୀଡିତୋ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ ଵାକ୍ଯଂ ନୋତ୍ତରଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ଏପରି ରାବଣଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଉତ୍ତେଜିତ ଦେଖି, ମାଲ୍ୟବାନ୍ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଜଯାଶିଷା ତୁ ରାଜାନଂ ଵର୍ଧଯିତ୍ଵା ଯଥୋଚିତମ୍। ମାଲ୍ଯଵାନଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ଜଗାମ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍
ଯଥାଯଥ ଭାବେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜୟାଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମାଲ୍ୟବାନ୍ ଅନୁମତି ନେଇ, ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ରାଵଣସ୍ତୁ ସହାମାତ୍ଯୋ ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ। ଲଙ୍କାଯାସ୍ତୁ ତଦା ଗୁପ୍ତିଂ କାରଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ
ତାପରେ ରାବଣ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଲଙ୍କାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ଚ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ପ୍ରହସ୍ତଂ ଦ୍ଵାରି ରାକ୍ଷସମ୍। ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ମହାଵୀର୍ଯୌ ମହାପାର୍ଶ୍ଵମହୋଦରୌ
ସେ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରହସ୍ତ ନାମକ ରାକ୍ଷସକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ମହୋଦରଙ୍କୁ ରଖିଲେ।
ପଶ୍ଚିମାଯାମଥ ଦ୍ଵାରି ପୁତ୍ରମିନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ତଦା। ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ମହାମାଯଂ ରାକ୍ଷସୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତମ୍
ପଛିମ ଦ୍ୱାରରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ଯିଏ ମହାମାୟା ଜାନେ, ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହିତ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।