ସ ପ୍ରମାଦାତ୍ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧସ୍ତେଽଧର୍ମୋଽହିର୍ଗ୍ରସତେ ହି ନଃ। ଵିଵର୍ଧଯତି ପକ୍ଷଂ ଚ ସୁରାଣାଂ ସୁରଭାଵନଃ
ତୁମର ଅବଧାନ ଅଭାବରୁ ବଢ଼ିଥିବା ଏହି ଅଧର୍ମ ଏବେ ସାପ ଭଳି ଆମକୁ ଗିଲୁଛି; ଦେବମାନେଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କର ପକ୍ଷକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରୁଛନ୍ତି।
ଵିଷଯେଷୁ ପ୍ରସକ୍ତେନ ଯତ୍କିଂଚିତ୍କାରିଣା ତ୍ଵଯା। ଋଷୀଣାମଗ୍ନିକଲ୍ପାନାମୁଦ୍ଵେଗୋ ଜନିତୋ ମହାନ୍
ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଯାହା କିଛି କରିଛ, ତାହାରୁ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତପସ୍ବୀ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଅଶାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ତେଷାଂ ପ୍ରଭାଵୋ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଇଵ ପାଵକଃ। ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମାନୋ ଧର୍ମସ୍ଯାନୁଗ୍ରହେ ରତାଃ
ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି; ସେମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମର ଅନୁଗ୍ରହରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।
ମୁଖ୍ଯୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜନ୍ତ୍ଯେତେ ତୈସ୍ତୈର୍ଯତ୍ତେ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ଜୁହ୍ଵତ୍ଯଗ୍ନୀଂଶ୍ଚ ଵିଧିଵଦ୍ ଵେଦାଂଶ୍ଚୋଚ୍ଚୈରଧୀଯତେ
ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୁଖ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଇ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବେଦ ପାଠ କରନ୍ତି।
ଅଭିଭୂଯ ଚ ରକ୍ଷାଂସି ବ୍ରହ୍ମଘୋଷାନୁଦୀରଯନ୍। ଦିଶୋ ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ତନଯିତ୍ନୁରିଵୋଷ୍ଣଗେ
ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଜିତି, ବ୍ରହ୍ମଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ତାଳମାଳ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ବଜ୍ରପାତ ହୁଏ।
ଋଷୀଣାମଗ୍ନିକଲ୍ପାନାମଗ୍ନିହୋତ୍ରସମୁତ୍ଥିତଃ। ଆଦତ୍ତେ ରକ୍ଷସାଂ ତେଜୋ ଧୂମୋ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଦିଶୋ ଦଶ
ଅଗ୍ନି ସମାନ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଛନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ନେଇଯାଉଛି।
ତେଷୁ ତେଷୁ ଚ ଦେଶେଷୁ ପୁଣ୍ଯେଷ୍ଵେଵ ଦୃଢଵ୍ରତୈଃ। ଚର୍ଯମାଣଂ ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ସଂତାପଯତି ରାକ୍ଷସାନ୍
ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।
ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷେଭ୍ଯୋ ଗୃହୀତଶ୍ଚ ଵରସ୍ତ୍ଵଯା। ମନୁଷ୍ଯା ଵାନରା ଋକ୍ଷା ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲା ମହାବଲାଃ। ବଲଵନ୍ତ ଇହାଗମ୍ଯ ଗର୍ଜନ୍ତି ଦୃଢଵିକ୍ରମାଃ
ତୁମେ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ମନୁଷ୍ୟ, ବାନର, ଭାଲୁ ଓ ବଳଶାଳୀ ଲଙ୍ଗୂରମାନେ ଏଠାକୁ ଆସି, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପରେ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି।
ଉତ୍ପାତାନ୍ ଵିଵିଧାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଘୋରାନ୍ ବହୁଵିଧାନ୍ ବହୂନ୍। ଵିନାଶମନୁପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵେଷାଂ ରକ୍ଷସାମହମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଆସୁଛି ବୋଲି ଦେଖୁଛି।
ଖରାଭିସ୍ତନିତା ଘୋରା ମେଘାଃ ପ୍ରତିଭଯଂକରାଃ। ଶୋଣିତେନାଭିଵର୍ଷନ୍ତି ଲଙ୍କାମୁଷ୍ଣେନ ସର୍ଵତଃ
ଖରା ଗାଢ଼ କଳା ମେଘମାନେ, ଭୟ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଲଙ୍କାରେ ତାପ୍ତ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ରୁଦତାଂ ଵାହନାନାଂ ଚ ପ୍ରପତନ୍ତ୍ଯଶ୍ରୁବିନ୍ଦଵଃ। ରଜୋଧ୍ଵସ୍ତା ଵିଵର୍ଣାଶ୍ଚ ନ ପ୍ରଭାନ୍ତି ଯଥାପୁରମ୍
କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କର ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ବୁନ୍ଦା ପଡ଼ୁଛି, ଧୂଳିରେ ଢାକାଯାଇ ସେମାନେ ଅବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ଓ ପୂର୍ବବତ୍ ଚମକୁନାହାନ୍ତି।
ଵ୍ଯାଲା ଗୋମାଯଵୋ ଗୃଧ୍ରା ଵାଶ୍ଯନ୍ତି ଚ ସୁଭୈରଵମ୍। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଲଙ୍କାମାରାମେ ସମଵାଯାଂଶ୍ଚ କୁର୍ଵତେ
ବନ୍ୟପଶୁ, ଶ୍ରୁଗାଳ ଓ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ହୁଁକାର ଦେଉଛନ୍ତି, ଲଙ୍କାର ବାଗିଚାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଏକଠା ହେଉଛନ୍ତି।
କାଲିକାଃ ପାଣ୍ଡୁରୈର୍ଦନ୍ତୈଃ ପ୍ରହସନ୍ତ୍ଯଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତାଃ। ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସ୍ଵପ୍ନେଷୁ ମୁଷ୍ଣନ୍ତ୍ଯୋ ଗୃହାଣି ପ୍ରତିଭାଷ୍ଯ ଚ
କଳା ମହିଳାମାନେ ଧଳା ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ଆଗରେ ହସୁଛନ୍ତି; ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଘରରୁ ଚୋରି କରି ଅଶୁଭ କଥା କହୁଛନ୍ତି।
ଗୃହାଣାଂ ବଲିକର୍ମାଣି ଶ୍ଵାନଃ ପର୍ଯୁପଭୁଞ୍ଜତେ। ଖରା ଗୋଷୁ ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ମୂଷକା ନକୁଲେଷୁ ଚ
ଘରରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ବଳିକୁ କୁକୁରମାନେ ଖାଉଛନ୍ତି; ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖରା ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ନକୁଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଠିଛି ଉନ୍ଧି।
ମାର୍ଜାରା ଦ୍ଵୀପିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସୂକରାଃ ଶୁନକୈଃ ସହ। କିଂନରା ରାକ୍ଷସୈଶ୍ଚାପି ସମେଯୁର୍ମାନୁଷୈଃ ସହ
ବିଲେଇ ଓ ଚିତା, ଶୂକର ଓ କୁକୁର ସହ ମିଶିଯାଉଛନ୍ତି; କିନ୍ନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ପାଣ୍ଡୁରା ରକ୍ତପାଦାଶ୍ଚ ଵିହଗାଃ କାଲଚୋଦିତାଃ। ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵିନାଶାଯ କପୋତା ଵିଚରନ୍ତି ଚ
ସମୟର ଚାପରେ, ଧଳା ଶରୀର ଓ ଲାଲ୍ ଗୋଡ଼ ଥିବା ପରାବତମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଚୀଚୀକୂଚୀତି ଵାଶନ୍ତ୍ଯଃ ଶାରିକା ଵେଶ୍ମସୁ ସ୍ଥିତାଃ। ପତନ୍ତି ଗ୍ରଥିତାଶ୍ଚାପି ନିର୍ଜିତାଃ କଲହୈଷିଭିଃ
ଘରେ ଥିବା ଶାରିକାପାଖିମାନେ 'ଚିଚିକୁ' ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଝଗଡ଼ା ପ୍ରେମୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଇ ଏକଠା ହୋଇ ଝରିପଡ଼ୁଛନ୍ତି।
ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ମୃଗାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରତ୍ଯାଦିତ୍ଯଂ ରୁଦନ୍ତି ତେ। କରାଲୋ ଵିକଟୋ ମୁଣ୍ଡଃ ପୁରୁଷଃ କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଲଃ
ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି; ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଅଦ୍ଭୁତ, ମୁଣ୍ଡ ଚୁଲି ନଥିବା, କଳା ଓ ହଳଦିଆ ମିଶ୍ର ରଙ୍ଗର ପୁରୁଷ ଦେଖାଯାଉଛି।
କାଲୋ ଗୃହାଣି ସର୍ଵେଷାଂ କାଲେ କାଲେଽନ୍ଵଵେକ୍ଷତେ। ଏତାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଦୁଷ୍ଟାନି ନିମିତ୍ତାନ୍ଯୁତ୍ପତନ୍ତି ଚ
କାଳ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଘରକୁ ପୁନିପୁନି ଦେଖୁଛି; ଏମିତି ଓ ଅନ୍ୟ ଅପଶକୁନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି।
ଯେନ ବଦ୍ଧଃ ସମୁଦ୍ରେ ଚ ସେତୁଃ ସ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ। କୁରୁଷ୍ଵ ନରରାଜେନ ସଂଧିଂ ରାମେଣ ରାଵଣ। ଜ୍ଞାତ୍ଵାଵଧାର୍ଯ କର୍ମାଣି କ୍ରିଯତାମାଯତିକ୍ଷମମ୍
ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଅଦ୍ଭୁତ ସେତୁ ବନେଇଥିଲେ— ହେ ରାବଣ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା ରାମଙ୍କ ସହ ସମ୍ମିଳନ କର; କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ଭଲଭାବେ ବୁଝି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ।
ଇଦଂ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ନିଗଦ୍ଯ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ରକ୍ଷୋଧିପତେର୍ମନଃ ପୁନଃ। ଅନୁତ୍ତମେଷୂତ୍ତମପୌରୁଷୋ ବଲୀ ବଭୂଵ ତୂଷ୍ଣୀଂ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ରାଵଣମ୍
ଏହି କଥା କହି ମାଲ୍ୟବାନ୍, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ମନକୁ ଦେଖି, ସେ ଅପୂର୍ବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଚୁପ୍ଚାପ ରାବଣଙ୍କୁ ନଜର ଦେଇ ରହିଲେ।
thumb|ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଛତ୍ତିଶତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତ୍ ତୁ ମାଲ୍ଯଵତୋ ଵାକ୍ଯଂ ହିତମୁକ୍ତଂ ଦଶାନନଃ। ନ ମର୍ଷଯତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା କାଲସ୍ଯ ଵଶମାଗତଃ
ମାଲ୍ୟବାନଙ୍କର ଉପକାରୀ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଭରି, ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ଅଧୀନ ହୋଇ, ସେ କଥାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଭ୍ରୁକୁଟିଂ ଵକ୍ତ୍ରେ କ୍ରୋଧସ୍ଯ ଵଶମାଗତଃ। ଅମର୍ଷାତ୍ ପରିଵୃତ୍ତାକ୍ଷୋ ମାଲ୍ଯଵନ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଭୃକୁଟି ଚମଟାଇ, ଚକ୍ଷୁ ଘୁରାଇ, ରାବଣ ଅସହ୍ୟତାରେ ମାଲ୍ୟବାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ହିତବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯଦହିତଂ ଵଚଃ ପରୁଷମୁଚ୍ଯତେ। ପରପକ୍ଷଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯୈଵ ନୈତଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ରଗତଂ ମମ
ଉପକାର ଭାବେ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କୌଣସି କଠୋର କଥା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଯାଇ କହାଯାଏ, ସେମାନେ ମୋ କାନରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ମାନୁଷଂ କୃପଣଂ ରାମମେକଂ ଶାଖାମୃଗାଶ୍ରଯମ୍। ସମର୍ଥଂ ମନ୍ଯସେ କେନ ତ୍ଯକ୍ତଂ ପିତ୍ରା ଵନାଶ୍ରଯମ୍
ଏକାକୀ, ଅବସ୍ଥାପନ୍ନ, ଜଙ୍ଗଲରେ ପଶୁମାନଙ୍କ ସହ ବସୁଥିବା, ବାପାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ଦୁଃଖୀ ମଣିଷ ରାମଙ୍କୁ କିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବୁଛ? କେଉଁଠୁ ଏମିତି ଭାବିଲୁ?
ରକ୍ଷସାମୀଶ୍ଵରଂ ମାଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ଚ ଭଯଂକରମ୍। ହୀନଂ ମାଂ ମନ୍ଯସେ କେନ ଅହୀନଂ ସର୍ଵଵିକ୍ରମୈଃ
ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନାୟକ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, ସମସ୍ତ ପ୍ରଭାବରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ, ତେବେ ମୋତେ କିପରି ଦୁର୍ବଳ ଭାବୁଛ?
ଵୀରଦ୍ଵେଷେଣ ଵା ଶଙ୍କେ ପକ୍ଷପାତେନ ଵା ରିପୋଃ। ତ୍ଵଯାହଂ ପରୁଷାଣ୍ଯୁକ୍ତୋ ପରପ୍ରୋତ୍ସାହନେନ ଵା
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ବୀରମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପକ୍ଷପାତ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଇ, ତୁମେ ମୋତେ ଏମିତି କଠୋର କଥା କହିଛ।
ପ୍ରଭଵନ୍ତଂ ପଦସ୍ଥଂ ହି ପରୁଷଂ କୋଽଭିଭାଷତେ। ପଣ୍ଡିତଃ ଶାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଵିନା ପ୍ରୋତ୍ସାହନେନ ଵା
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଛନ୍ତି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ବୁଦ୍ଧିମାନ କେହି କଠୋର କଥା କହିବେ କି? ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେବା ଛାଡ଼ି।
ଆନୀଯ ଚ ଵନାତ୍ ସୀତାଂ ପଦ୍ମହୀନାମିଵ ଶ୍ରିଯମ୍। କିମର୍ଥଂ ପ୍ରତିଦାସ୍ଯାମି ରାଘଵସ୍ଯ ଭଯାଦହମ୍
ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଆଣିଛି, ଯେପରି ଅଳି ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ରାଘବଙ୍କ ଭୟରେ ମୁଁ କାହିଁକି ସୀତାକୁ ଫେରାଇଦେବି?