ତଦେଷା ସୁସ୍ଥିରା ବୁଦ୍ଧିର୍ମୃତ୍ଯୁଲୋଭାଦୁପସ୍ଥିତା। ଭଯାନ୍ନ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵାଂ ମୋକ୍ତୁମନିରସ୍ତଃ ସ ସଂଯୁଗେ
ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଭୟରୁ ସେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଡ଼ିଗ ରହିଛନ୍ତି।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାମାତ୍ମନଶ୍ଚ ଵଧେନ ହି। ନିହତ୍ଯ ରାଵଣଂ ସଂଖ୍ଯେ ସର୍ଵଥା ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ପ୍ରତିନେଷ୍ଯତି ରାମସ୍ତ୍ଵାମଯୋଧ୍ଯାମସିତେକ୍ଷଣେ
ରାକ୍ଷସମାନେ ଏବଂ ନିଜକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରି, ରାବଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କରି, ରାମ ତୁମକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରାଇ ନେବେ, କଳାନୟନୀ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଶବ୍ଦୋ ଭେରୀଶଙ୍ଖସମାକୁଲଃ। ଶ୍ରୁତୋ ଵୈ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ କମ୍ପଯନ୍ ଧରଣୀତଲମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଢୋଳ ଓ ଶଂଖର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଵାନରସୈନ୍ଯନାଦଂ ଲଙ୍କାଗତା ରାକ୍ଷସରାଜଭୃତ୍ଯାଃ। ହତୌଜସୋ ଦୈନ୍ଯପରୀତଚେଷ୍ଟାଃ ଶ୍ରେଯୋ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ନୃପସ୍ଯ ଦୋଷାତ୍
ବାନର ସେନାର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲଙ୍କାରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କର ଚାକରମାନେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ନଶ୍ଟ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ, ରାଜାଙ୍କ ଦୋଷରୁ କୌଣସି ଭଲ ଆଶା ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି।
thumb|ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚତିରିଶ ଶ୍ଲୋକ।
ତେନ ଶଙ୍ଖଵିମିଶ୍ରେଣ ଭେରୀଶବ୍ଦେନ ନାଦିନା। ଉପଯାତି ମହାବାହୂ ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ଏହି ଢୋଳ ଓ ଶଂଖର ମିଶ୍ର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ସହିତ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟକର୍ତ୍ତା ବଳଶାଳୀ ରାମ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି।
ତଂ ନିନାଦଂ ନିଶମ୍ଯାଥ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ମୁହୂର୍ତଂ ଧ୍ଯାନମାସ୍ଥାଯ ସଚିଵାନଭ୍ଯୁଦୈକ୍ଷତ
ସେହି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଲେ ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ଅଥ ତାନ୍ ସଚିଵାଂସ୍ତତ୍ର ସର୍ଵାନାଭାଷ୍ଯ ରାଵଣଃ। ସଭାଂ ସଂନାଦଯନ୍ ସର୍ଵାମିତ୍ଯୁଵାଚ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଡାକିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଭାକୁ କମ୍ପିତ କରି କହିଲେ—
ଜଗତ୍ସଂତାପନଃ କ୍ରୂରୋଽଗର୍ହଯନ୍ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ତରଣଂ ସାଗରସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିକ୍ରମଂ ବଲପୌରୁଷମ୍
ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ଯିଏ ଜଗତକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ କ୍ରୂର ଥିଲେ, ସେ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରିବା, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ଶୂରତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଯଦୁକ୍ତଵନ୍ତୋ ରାମସ୍ଯ ଭଵନ୍ତସ୍ତନ୍ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍। ଭଵତଶ୍ଚାପ୍ଯହଂ ଵେଦ୍ମି ଯୁଦ୍ଧେ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମାନ୍। ତୂଷ୍ଣୀକାନୀକ୍ଷତୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିଦିତ୍ଵା ରାମଵିକ୍ରମମ୍
ତୁମେମାନେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ ତାହା ଶୁଣିଛି; ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେମାନେ କେତେ ସତ୍ୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ତାହା ମୁଁ ଜାଣେ। ଏବଂ ଏହିପରି ଚୁପ୍ଚାପ ରହି ଏକାପରେକା ଦେଖୁଛ, କାରଣ ତୁମେମାନେ ରାମଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଜାଣିଛ।
ତତସ୍ତୁ ସୁମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ। ରାଵଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଇତି ମାତାମହୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ମାଲ୍ୟବାନ୍, ଯିଏ ରାବଣଙ୍କର ମାମା, ରାବଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବିଚାର କରି କହିଲେ—
ଵିଦ୍ଯାସ୍ଵଭିଵିନୀତୋ ଯୋ ରାଜା ରାଜନ୍ ନଯାନୁଗଃ। ସ ଶାସ୍ତି ଚିରମୈଶ୍ଵର୍ଯମରୀଂଶ୍ଚ କୁରୁତେ ଵଶେ
ହେ ରାଜା, ଯିଏ ରାଜା ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ନୀତିକୁ ଅନୁସରେ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ କରେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖେ।
ସଂଦଧାନୋ ହି କାଲେନ ଵିଗୃହ୍ଣଂଶ୍ଚାରିଭିଃ ସହ। ସ୍ଵପକ୍ଷେ ଵର୍ଧନଂ କୁର୍ଵନ୍ମହଦୈଶ୍ଵର୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ଯେଉଁ ରାଜା ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ମିତ୍ରତା କରେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ଏବଂ ନିଜ ପକ୍ଷକୁ ବଢ଼ାଏ, ସେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଅଧିକାର କରେ।
ହୀଯମାନେନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ରାଜ୍ଞା ସଂଧିଃ ସମେନ ଚ। ନ ଶତ୍ରୁମଵମନ୍ଯେତ ଜ୍ଯାଯାନ୍ କୁର୍ଵୀତ ଵିଗ୍ରହମ୍
ଯେବେ ରାଜା ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ, ସେ ସମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ସନ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ; ଶତ୍ରୁକୁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ମାତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ତନ୍ମହ୍ଯଂ ରୋଚତେ ସଂଧିଃ ସହ ରାମେଣ ରାଵଣ। ଯଦର୍ଥମଭିଯୁକ୍ତୋଽସି ସୀତା ତସ୍ମୈ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ସେହିପରି, ରାବଣ, ମୋତେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ଧି କରିବା ଭଲ ଲାଗେ; ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଆକ୍ରମଣ ହେଉଛ, ସେହି ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।
ତସ୍ଯ ଦେଵର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ଜଯୈଷିଣଃ। ଵିରୋଧଂ ମା ଗମସ୍ତେନ ସଂଧିସ୍ତେ ତେନ ରୋଚତାମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବ ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଜୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ଧି କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଅସୃଜଦ୍ ଭଗଵାନ୍ ପକ୍ଷୌ ଦ୍ଵାଵେଵ ହି ପିତାମହଃ। ସୁରାଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ତଦାଶ୍ରଯୌ
ଅନ୍ତତଃ, ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ—ଦେବମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ; ଏହି ଦୁଇଟି ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ଧର୍ମୋ ହି ଶ୍ରୂଯତେ ପକ୍ଷ ଅମରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଅଧର୍ମୋ ରକ୍ଷସାଂ ପକ୍ଷୋ ହ୍ଯସୁରାଣାଂ ଚ ରାକ୍ଷସ
ଧର୍ମ ହେଉଛି ଅମର ମହାତ୍ମାମାନେର ପକ୍ଷ; ଅଧର୍ମ ହେଉଛି ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେର ପକ୍ଷ, ହେ ରାକ୍ଷସ।
ଧର୍ମୋ ଵୈ ଗ୍ରସତେଽଧର୍ମଂ ଯଦା କୃତମଭୂଦ୍ ଯୁଗମ୍। ଅଧର୍ମୋ ଗ୍ରସତେ ଧର୍ମଂ ଯଦା ତିଷ୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଯେବେ ଧର୍ମ ଯୁଗ ଆସେ, ଧର୍ମ ଅଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ଯେବେ ତିଷ୍ୟ ଯୁଗ ଆସେ, ଅଧର୍ମ ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ତତ୍ ତ୍ଵଯା ଚରତା ଲୋକାନ୍ ଧର୍ମୋଽପି ନିହତୋ ମହାନ୍। ଅଧର୍ମଃ ପ୍ରଗୃହୀତଶ୍ଚ ତେନାସ୍ମଦ୍ ବଲିନଃ ପରେ
ଏହିପରି, ତୁମେ ଯେପରି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିଛ, ମହାନ୍ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ଅଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛ, ଏହିଠାରୁ ଆମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଆମଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ସ ପ୍ରମାଦାତ୍ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧସ୍ତେଽଧର୍ମୋଽହିର୍ଗ୍ରସତେ ହି ନଃ। ଵିଵର୍ଧଯତି ପକ୍ଷଂ ଚ ସୁରାଣାଂ ସୁରଭାଵନଃ
ତୁମର ଅବଧାନ ଅଭାବରୁ ବଢ଼ିଥିବା ଏହି ଅଧର୍ମ ଏବେ ସାପ ଭଳି ଆମକୁ ଗିଲୁଛି; ଦେବମାନେଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କର ପକ୍ଷକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରୁଛନ୍ତି।
ଵିଷଯେଷୁ ପ୍ରସକ୍ତେନ ଯତ୍କିଂଚିତ୍କାରିଣା ତ୍ଵଯା। ଋଷୀଣାମଗ୍ନିକଲ୍ପାନାମୁଦ୍ଵେଗୋ ଜନିତୋ ମହାନ୍
ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଯାହା କିଛି କରିଛ, ତାହାରୁ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତପସ୍ବୀ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଅଶାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ତେଷାଂ ପ୍ରଭାଵୋ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଇଵ ପାଵକଃ। ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମାନୋ ଧର୍ମସ୍ଯାନୁଗ୍ରହେ ରତାଃ
ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି; ସେମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମର ଅନୁଗ୍ରହରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।
ମୁଖ୍ଯୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜନ୍ତ୍ଯେତେ ତୈସ୍ତୈର୍ଯତ୍ତେ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ଜୁହ୍ଵତ୍ଯଗ୍ନୀଂଶ୍ଚ ଵିଧିଵଦ୍ ଵେଦାଂଶ୍ଚୋଚ୍ଚୈରଧୀଯତେ
ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୁଖ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଇ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବେଦ ପାଠ କରନ୍ତି।
ଅଭିଭୂଯ ଚ ରକ୍ଷାଂସି ବ୍ରହ୍ମଘୋଷାନୁଦୀରଯନ୍। ଦିଶୋ ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ତନଯିତ୍ନୁରିଵୋଷ୍ଣଗେ
ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଜିତି, ବ୍ରହ୍ମଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ତାଳମାଳ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ବଜ୍ରପାତ ହୁଏ।
ଋଷୀଣାମଗ୍ନିକଲ୍ପାନାମଗ୍ନିହୋତ୍ରସମୁତ୍ଥିତଃ। ଆଦତ୍ତେ ରକ୍ଷସାଂ ତେଜୋ ଧୂମୋ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଦିଶୋ ଦଶ
ଅଗ୍ନି ସମାନ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଛନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ନେଇଯାଉଛି।
ତେଷୁ ତେଷୁ ଚ ଦେଶେଷୁ ପୁଣ୍ଯେଷ୍ଵେଵ ଦୃଢଵ୍ରତୈଃ। ଚର୍ଯମାଣଂ ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ସଂତାପଯତି ରାକ୍ଷସାନ୍
ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।
ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷେଭ୍ଯୋ ଗୃହୀତଶ୍ଚ ଵରସ୍ତ୍ଵଯା। ମନୁଷ୍ଯା ଵାନରା ଋକ୍ଷା ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲା ମହାବଲାଃ। ବଲଵନ୍ତ ଇହାଗମ୍ଯ ଗର୍ଜନ୍ତି ଦୃଢଵିକ୍ରମାଃ
ତୁମେ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ମନୁଷ୍ୟ, ବାନର, ଭାଲୁ ଓ ବଳଶାଳୀ ଲଙ୍ଗୂରମାନେ ଏଠାକୁ ଆସି, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପରେ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି।
ଉତ୍ପାତାନ୍ ଵିଵିଧାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଘୋରାନ୍ ବହୁଵିଧାନ୍ ବହୂନ୍। ଵିନାଶମନୁପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵେଷାଂ ରକ୍ଷସାମହମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଆସୁଛି ବୋଲି ଦେଖୁଛି।
ଖରାଭିସ୍ତନିତା ଘୋରା ମେଘାଃ ପ୍ରତିଭଯଂକରାଃ। ଶୋଣିତେନାଭିଵର୍ଷନ୍ତି ଲଙ୍କାମୁଷ୍ଣେନ ସର୍ଵତଃ
ଖରା ଗାଢ଼ କଳା ମେଘମାନେ, ଭୟ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଲଙ୍କାରେ ତାପ୍ତ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।