ଅଯୁକ୍ତବୁଦ୍ଧିକୃତ୍ଯେନ ସର୍ଵଭୂତଵିରୋଧିନା। ଏଵଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତା ରୌଦ୍ରେଣ ମାଯା ମାଯାଵିନା ତ୍ଵଯି
'ଅସମ୍ଯତ ବୁଦ୍ଧିର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ, ଏଭଳି କ୍ରୂର ମାୟା ମାୟାବୀ ତୁମପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିଛି।'
ଶୋକସ୍ତେ ଵିଗତଃ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣଂ ତ୍ଵାମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଧ୍ରୁଵଂ ତ୍ଵାଂ ଭଜତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରିଯଂ ତେ ଭଵତି ଶୃଣୁ
'ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ; ସମସ୍ତ ଭଲ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି, ତୁମର ପ୍ରିୟ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି—ଶୁଣ।'
ଉତ୍ତୀର୍ଯ ସାଗରଂ ରାମଃ ସହ ଵାନରସେନଯା। ସଂନିଵିଷ୍ଟଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତୀରମାସାଦ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍
ରାମ ତାଙ୍କ ବାନର ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଟକାଇ ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ପହଞ୍ଚି, ସେଠି ଶିବିର କରିଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟୋ ମେ ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ସହିତୈଃ ସାଗରାନ୍ତସ୍ଥୈର୍ବଲୈସ୍ତିଷ୍ଠତି ରକ୍ଷିତଃ
ମୁଁ ଦେଖିଛି ଯେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ସମୁଦ୍ର ଅଟକାଇ ଆସିଥିବା ସେନା ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଅଛନ୍ତି।
ଅନେନ ପ୍ରେଷିତା ଯେ ଚ ରାକ୍ଷସା ଲଘୁଵିକ୍ରମାଃ। ରାଘଵସ୍ତୀର୍ଣ ଇତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତୈରିହାହୃତା
ଏଠାରୁ ପଠାଯାଇଥିବା ଯେଉଁ ଦୂତ ଦ୍ରୁତ ଚଳିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏଠାକୁ ଖବର ଆଣିଛନ୍ତି ଯେ, ରାଘବ ସମୁଦ୍ର ଅଟକାଇ ଆସିଛନ୍ତି।
ସ ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶାଲାକ୍ଷି ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଏଷ ମନ୍ତ୍ରଯତେ ସର୍ଵୈଃ ସଚିଵୈଃ ସହ ରାଵଣଃ
ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣ ଏବେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି।
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣା ସରମା ରାକ୍ଷସୀ ସୀତଯା ସହ। ସର୍ଵୋଦ୍ଯୋଗେନ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଶବ୍ଦଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ଭୈରଵମ୍
ଏଭଳି କହିବା ସମୟରେ, ସରମା ରାକ୍ଷସୀ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ, ସେନାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।
ଦଣ୍ଡନିର୍ଘାତଵାଦିନ୍ଯାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭେର୍ଯା ମହାସ୍ଵନମ୍। ଉଵାଚ ସରମା ସୀତାମିଦଂ ମଧୁରଭାଷିଣୀ
ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା ସରମା ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ସଂନାହଜନନୀ ହ୍ଯେଷା ଭୈରଵା ଭୀରୁ ଭେରିକା। ଭେରୀନାଦଂ ଚ ଗମ୍ଭୀରଂ ଶୃଣୁ ତୋଯଦନିଃସ୍ଵନମ୍
ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ସୀତେ, ଏହି ଭୟାନକ ଢୋଳ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ସଙ୍କେତ। ଏହାର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି, ମେଘ ଗର୍ଜନ ସମାନ, ଶୁଣ।
କଲ୍ପ୍ଯନ୍ତେ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗା ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ରଥଵାଜିନଃ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତୁରଗାରୂଢାଃ ପ୍ରାସହସ୍ତାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛନ୍ତି, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ଯୁତ କରାଯାଉଛି, ହଜାର ହଜାର ଯୋଦ୍ଧା ତୀର ଧରି ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ ସଂନଦ୍ଧାଃ ସମ୍ପତନ୍ତି ସହସ୍ରଶଃ। ଆପୂର୍ଯନ୍ତେ ରାଜମାର୍ଗାଃ ସୈନ୍ଯୈରଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନୈଃ
ଏଠି ସେଠି ହଜାର ହଜାର ସେନା ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ରାଜପଥ ସେନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ।
ଵେଗଵଦ୍ଭିର୍ନଦଦ୍ଭିଶ୍ଚ ତୋଯୌଘୈରିଵ ସାଗରଃ। ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ପ୍ରସନ୍ନାନାଂ ଚର୍ମଣାଂ ଵର୍ମଣାଂ ତଥା
ବେଗରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଝରଣା ଭଳି, ଏହି ସେନାର ଶବ୍ଦ ସମୁଦ୍ର ସମାନ। ଚମକୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ର, ଢାଲ ଓ ବର୍ମ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି।
ରଥଵାଜିଗଜାନାଂ ଚ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାନୁଯାଯିନାମ୍। ସମ୍ଭ୍ରମୋ ରକ୍ଷସାମେଷ ହୃଷିତାନାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଚାଲିଛି। ଏହି ହୁଲସା ଓ ଉତ୍ସାହିତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭୀରୁ ଚଞ୍ଚଳତା।
ପ୍ରଭାଂ ଵିସୃଜତାଂ ପଶ୍ଯ ନାନାଵର୍ଣସମୁତ୍ଥିତାମ୍। ଵନଂ ନିର୍ଦହତୋ ଘର୍ମେ ଯଥା ରୂପଂ ଵିଭାଵସୋଃ
ଦେଖ, କେତେ ରଙ୍ଗର ଆଲୋକ ଚମକୁଛି, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଇ ତାହାର ରୂପ ଦେଖାଏ।
ଘଣ୍ଟାନାଂ ଶୃଣୁ ନିର୍ଘୋଷଂ ରଥାନାଂ ଶୃଣୁ ନିଃସ୍ଵନମ୍। ହଯାନାଂ ହେଷମାଣାନାଂ ଶୃଣୁ ତୂର୍ଯଧ୍ଵନିଂ ତଥା
ଘଣ୍ଟାର ଝଙ୍କାର, ରଥର ଗର୍ଜନ, ଘୋଡ଼ାର ହିହିଲିଲି, ଏବଂ ବାଜାର ଧ୍ୱନି ଶୁଣ।
ଉଦ୍ଯତାଯୁଧହସ୍ତାନାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାନୁଯାଯିନାମ୍। ସମ୍ଭ୍ରମୋ ରକ୍ଷସାମେଷ ତୁମୁଲୋ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍
ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଯିଏ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭୟାନକ ଓ କାଂପୁଥିବା ଉତ୍ତେଜନା।
ଶ୍ରୀସ୍ତ୍ଵାଂ ଭଜତି ଶୋକଘ୍ନୀ ରକ୍ଷସାଂ ଭଯମାଗତମ୍। ରାମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୋ ଦୈତ୍ଯାନାମିଵ ଵାସଵଃ
ସୌଭାଗ୍ୟ ତୁମକୁ ମିଳିଛି, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଛି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଆସିଛି। କମଳପତ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାମ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ।
ଅଵଜିତ୍ଯ ଜିତକ୍ରୋଧସ୍ତମଚିନ୍ତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ରାଵଣଂ ସମରେ ହତ୍ଵା ଭର୍ତା ତ୍ଵାଧିଗମିଷ୍ଯତି
କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ଅପୂର୍ବ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖାଇ, ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ପୁଣି ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।
ଵିକ୍ରମିଷ୍ଯତି ରକ୍ଷଃସୁ ଭର୍ତା ତେ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଯଥା ଶତ୍ରୁଷୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ ଵାସଵଃ
ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖାଇବେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବିଷ୍ଣୁ ସହ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ।
ଆଗତସ୍ଯ ହି ରାମସ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରମଙ୍କାଗତାଂ ସତୀମ୍। ଅହଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ସିଦ୍ଧାର୍ଥାଂ ତ୍ଵାଂ ଶତ୍ରୌ ଵିନିପାତିତେ
ରାମ ଆସିବା ପରେ, ଶତ୍ରୁ ହତ୍ୟା ହେଲେ, ମୁଁ ଦେଖିବି ତୁମେ ତାଙ୍କ ଅଂକରେ ବସିଛ, ନିଶ୍ଚଳ ଓ ସଫଳ।
ଅଚିରାନ୍ମୋକ୍ଷ୍ଯତେ ସୀତେ ଦେଵି ତେ ଜଘନଂ ଗତାମ୍। ଧୃତାମେକାଂ ବହୂନ୍ ମାସାନ୍ ଵେଣୀଂ ରାମୋ ମହାବଲଃ
ଶୀଘ୍ର ହେବ ଦେବୀ ସୀତା, ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ। ବହୁ ମାସ ଧରି ଏକ ଚୁଟି ବାନ୍ଧି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ତୁମକୁ, ବଳବାନ ରାମ ଶିଘ୍ର ମୁକ୍ତ କରିବେ।
ତସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଖଂ ଦେଵି ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍। ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ଶୋକଜଂ ଵାରି ନିର୍ମୋକମିଵ ପନ୍ନଗୀ
ଦେବୀ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖିବ, ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତୁମ ଅଶ୍ରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ, ଯେପରି ନାଗିଣୀ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଚର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ରାଵଣଂ ସମରେ ହତ୍ଵା ନଚିରାଦେଵ ମୈଥିଲି। ତ୍ଵଯା ସମଗ୍ରଃ ପ୍ରିଯଯା ସୁଖାର୍ହୋ ଲପ୍ସ୍ଯତେ ସୁଖମ୍
ମୈଥିଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପରେ, ରାମ ଶିଘ୍ର ତୁମ ପ୍ରିୟ ସହ ଯୋଗ ହୋଇ ଶୁଭ ସଉଖ୍ୟ ଅନୁଭବ କରିବେ।
ସଭାଜିତା ତ୍ଵଂ ରାମେଣ ମୋଦିଷ୍ଯସି ମହାତ୍ମନା। ସୁଵର୍ଷେଣ ସମାଯୁକ୍ତା ଯଥା ସସ୍ଯେନ ମେଦିନୀ
ବଡ଼ ମନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ତୁମେ ଖୁସି ହେବେ, ଯେପରି ଭଲ ବର୍ଷା ହେଲେ ଧରିତ୍ରୀ ଫସଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଗିରିଵରମଭିତୋ ଵିଵର୍ତମାନୋ ହଯ ଇଵ ମଣ୍ଡଲମାଶୁ ଯଃ କରୋତି। ତମିହ ଶରଣମଭ୍ଯୁପୈହି ଦେଵି ଦିଵସକରଂ ପ୍ରଭଵୋ ହ୍ଯଯଂ ପ୍ରଜାନାମ୍
ଦେବୀ, ଯେପରି ଏକ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ପାହାଡ଼କୁ ଘେରି ଦୌଡ଼େ, ସେପରି ତୁମେ ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉତ୍ସ, ଆଲୋକର ମୂଳ।
thumb|ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଚତୁର୍ତ୍ରିଂଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଥ ତାଂ ଜାତସଂତାପାଂ ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ମୋହିତାମ୍। ସରମା ହ୍ଲାଦଯାମାସ ମହୀଂ ଦଗ୍ଧାମିଵାମ୍ଭସା
ତାହାପରେ, ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇ ଏହି କଥାରେ ଭ୍ରମିତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସରମା ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ, ଯେପରି ଜଳ ଜଳିଥିବା ମାଟିକୁ ଶିତଳ କରେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯା ହିତଂ ସଖ୍ଯାଶ୍ଚିକୀର୍ଷନ୍ତୀ ସଖୀ ଵଚଃ। ଉଵାଚ କାଲେ କାଲଜ୍ଞା ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷିଣୀ
ତାପରେ, ବନ୍ଧୁ ସୀତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ହସି ମୁହଁରେ ନେଇ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ସରମା କଥା କହିଲେ।
ଉତ୍ସହେଯମହଂ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯମସିତେକ୍ଷଣେ। ନିଵେଦ୍ଯ କୁଶଲଂ ରାମେ ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନା ନିଵର୍ତିତୁମ୍
କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତା, ମୁଁ ଚାହିଲେ ଚୁପଚାପ ଯାଇ ତୁମ କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିପାରିବି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଖବର ନେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଫେରିପାରିବି।
ନହି ମେ କ୍ରମମାଣାଯା ନିରାଲମ୍ବେ ଵିହାଯସି। ସମର୍ଥୋ ଗତିମନ୍ଵେତୁଂ ପଵନୋ ଗରୁଡୋଽପି ଵା
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଖାଲି ଆକାଶରେ ଚାଲିଯାଏ, ତେବେ ବାୟୁ କିମ୍ବା ଗରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ମୋ ଗତିକୁ ଧରିପାରିବେ ନାହିଁ।