ସା ହି ତତ୍ର କୃତା ମିତ୍ରଂ ସୀତଯା ରକ୍ଷ୍ଯମାଣଯା। ରକ୍ଷନ୍ତୀ ରାଵଣାଦିଷ୍ଟା ସାନୁକ୍ରୋଶା ଦୃଢଵ୍ରତା
ସେଠାରେ, ସରମା ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଶୀଳ ଥିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ସଖୀ ହେବାକୁ ଥିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ସା ଦଦର୍ଶ ସଖୀ ସୀତାଂ ସରମା ନଷ୍ଟଚେତନାମ୍। ଉପାଵୃତ୍ଯୋତ୍ଥିତାଂ ଧ୍ଵସ୍ତାଂ ଵଡଵାମିଵ ପାଂସୁଷୁ
ସରମା ସଖୀ, ସୀତାଙ୍କୁ ଚେତନା ହରାଇଥିବା, ଦୂରେ ବସିଥିବା ଏବଂ ଭୂତଳରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଧୂଳିରେ ଅସ୍ତିର ଘୋଡ଼ା ପରି ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ସମାଶ୍ଵାସଯାମାସ ସଖୀସ୍ନେହେନ ସୁଵ୍ରତାମ୍। ସମାଶ୍ଵସିହି ଵୈଦେହି ମା ଭୂତ୍ ତେ ମନସୋ ଵ୍ଯଥା। ଉକ୍ତା ଯଦ୍ ରାଵଣେନ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ତ୍ଵଯା
ସଖୀ ଭାବରେ ଏବଂ ସ୍ନେହରେ, ସରମା ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, 'ବୈଦେହୀ, ଆତ୍ମବଳ ରଖ, ତୁମର ମନ ଚିନ୍ତିତ ହେଉନି; ରାବଣ ଯାହା କହିଛି ଏବଂ ତୁମେ ଯାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଛ, ସେସବୁ—'
ସଖୀସ୍ନେହେନ ତଦ୍ ଭୀରୁ ମଯା ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍। ଲୀନଯା ଗହନେ ଶୂନ୍ଯେ ଭଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ରାଵଣାତ୍। ତଵ ହେତୋର୍ଵିଶାଲାକ୍ଷି ନହି ମେ ରାଵଣାଦ୍ ଭଯମ୍
'ସଖୀ ସ୍ନେହରେ, ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି; ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଲୁଚି ରାବଣଙ୍କ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ତୁମ ପାଇଁ, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା, ମୋତେ ରାବଣଙ୍କୁ ଭୟ ନାହିଁ।'
ସ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ଯତ୍କୃତେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ତତ୍ର ମେ ଵିଦିତଂ ସର୍ଵମଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ମୈଥିଲି
'ଯାହା ପାଇଁ ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବାହାରିଗଲେ, ସେ ବିଷୟରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜାଣିଛି, ମୈଥିଳୀ, ମୁଁ ନିଜେ ବାହାରିଗଲି।'
ନ ଶକ୍ଯଂ ସୌପ୍ତିକଂ କର୍ତୁଂ ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ଵଧଶ୍ଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରେ ତସ୍ମିନ୍ ନୈଵୋପପଦ୍ଯତେ
'ସ୍ୱନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ରାତିରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏବଂ ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ନ ତ୍ଵେଵଂ ଵାନରା ହନ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯାଃ ପାଦପଯୋଧିନଃ। ସୁରା ଦେଵର୍ଷଭେଣେଵ ରାମେଣ ହି ସୁରକ୍ଷିତାଃ
'ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ବାନରମାନେ ଏଭଳି ଭାବରେ ମାରିହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ରାମ ଯେପରି ଦେବମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ।'
ଦୀର୍ଘଵୃତ୍ତଭୁଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମହୋରସ୍କଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଧନ୍ଵୀ ସଂନହନୋପେତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତଃ
'ସେ ଦୀର୍ଘ ହାତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବଡ଼ ଛାତି ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଧନୁର୍ଧର, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜିଥିବା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ରକ୍ଷିତା ନିତ୍ଯମାତ୍ମନଶ୍ଚ ପରସ୍ଯ ଚ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା କୁଲୀନୋ ନଯଶାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
'ସେ ପ୍ରବଳ, ସେ ନିଜ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଭାଇ, ଉତ୍ତମ କୁଳର ଏବଂ ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ।'
ହନ୍ତା ପରବଲୌଘାନାମଚିନ୍ତ୍ଯବଲପୌରୁଷଃ। ନ ହତୋ ରାଘଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୀତେ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ
'ସେ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତାପ; ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଘବ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ସୀତା, ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନାହିଁ।'
ଅଯୁକ୍ତବୁଦ୍ଧିକୃତ୍ଯେନ ସର୍ଵଭୂତଵିରୋଧିନା। ଏଵଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତା ରୌଦ୍ରେଣ ମାଯା ମାଯାଵିନା ତ୍ଵଯି
'ଅସମ୍ଯତ ବୁଦ୍ଧିର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ, ଏଭଳି କ୍ରୂର ମାୟା ମାୟାବୀ ତୁମପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିଛି।'
ଶୋକସ୍ତେ ଵିଗତଃ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣଂ ତ୍ଵାମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଧ୍ରୁଵଂ ତ୍ଵାଂ ଭଜତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରିଯଂ ତେ ଭଵତି ଶୃଣୁ
'ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ; ସମସ୍ତ ଭଲ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି, ତୁମର ପ୍ରିୟ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି—ଶୁଣ।'
ଉତ୍ତୀର୍ଯ ସାଗରଂ ରାମଃ ସହ ଵାନରସେନଯା। ସଂନିଵିଷ୍ଟଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତୀରମାସାଦ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍
ରାମ ତାଙ୍କ ବାନର ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଟକାଇ ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ପହଞ୍ଚି, ସେଠି ଶିବିର କରିଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟୋ ମେ ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ସହିତୈଃ ସାଗରାନ୍ତସ୍ଥୈର୍ବଲୈସ୍ତିଷ୍ଠତି ରକ୍ଷିତଃ
ମୁଁ ଦେଖିଛି ଯେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ସମୁଦ୍ର ଅଟକାଇ ଆସିଥିବା ସେନା ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଅଛନ୍ତି।
ଅନେନ ପ୍ରେଷିତା ଯେ ଚ ରାକ୍ଷସା ଲଘୁଵିକ୍ରମାଃ। ରାଘଵସ୍ତୀର୍ଣ ଇତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତୈରିହାହୃତା
ଏଠାରୁ ପଠାଯାଇଥିବା ଯେଉଁ ଦୂତ ଦ୍ରୁତ ଚଳିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏଠାକୁ ଖବର ଆଣିଛନ୍ତି ଯେ, ରାଘବ ସମୁଦ୍ର ଅଟକାଇ ଆସିଛନ୍ତି।
ସ ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶାଲାକ୍ଷି ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଏଷ ମନ୍ତ୍ରଯତେ ସର୍ଵୈଃ ସଚିଵୈଃ ସହ ରାଵଣଃ
ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣ ଏବେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି।
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣା ସରମା ରାକ୍ଷସୀ ସୀତଯା ସହ। ସର୍ଵୋଦ୍ଯୋଗେନ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଶବ୍ଦଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ଭୈରଵମ୍
ଏଭଳି କହିବା ସମୟରେ, ସରମା ରାକ୍ଷସୀ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ, ସେନାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।
ଦଣ୍ଡନିର୍ଘାତଵାଦିନ୍ଯାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭେର୍ଯା ମହାସ୍ଵନମ୍। ଉଵାଚ ସରମା ସୀତାମିଦଂ ମଧୁରଭାଷିଣୀ
ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା ସରମା ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ସଂନାହଜନନୀ ହ୍ଯେଷା ଭୈରଵା ଭୀରୁ ଭେରିକା। ଭେରୀନାଦଂ ଚ ଗମ୍ଭୀରଂ ଶୃଣୁ ତୋଯଦନିଃସ୍ଵନମ୍
ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ସୀତେ, ଏହି ଭୟାନକ ଢୋଳ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ସଙ୍କେତ। ଏହାର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି, ମେଘ ଗର୍ଜନ ସମାନ, ଶୁଣ।
କଲ୍ପ୍ଯନ୍ତେ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗା ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ରଥଵାଜିନଃ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତୁରଗାରୂଢାଃ ପ୍ରାସହସ୍ତାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛନ୍ତି, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ଯୁତ କରାଯାଉଛି, ହଜାର ହଜାର ଯୋଦ୍ଧା ତୀର ଧରି ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ ସଂନଦ୍ଧାଃ ସମ୍ପତନ୍ତି ସହସ୍ରଶଃ। ଆପୂର୍ଯନ୍ତେ ରାଜମାର୍ଗାଃ ସୈନ୍ଯୈରଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନୈଃ
ଏଠି ସେଠି ହଜାର ହଜାର ସେନା ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ରାଜପଥ ସେନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ।
ଵେଗଵଦ୍ଭିର୍ନଦଦ୍ଭିଶ୍ଚ ତୋଯୌଘୈରିଵ ସାଗରଃ। ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ପ୍ରସନ୍ନାନାଂ ଚର୍ମଣାଂ ଵର୍ମଣାଂ ତଥା
ବେଗରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଝରଣା ଭଳି, ଏହି ସେନାର ଶବ୍ଦ ସମୁଦ୍ର ସମାନ। ଚମକୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ର, ଢାଲ ଓ ବର୍ମ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି।
ରଥଵାଜିଗଜାନାଂ ଚ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାନୁଯାଯିନାମ୍। ସମ୍ଭ୍ରମୋ ରକ୍ଷସାମେଷ ହୃଷିତାନାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଚାଲିଛି। ଏହି ହୁଲସା ଓ ଉତ୍ସାହିତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭୀରୁ ଚଞ୍ଚଳତା।
ପ୍ରଭାଂ ଵିସୃଜତାଂ ପଶ୍ଯ ନାନାଵର୍ଣସମୁତ୍ଥିତାମ୍। ଵନଂ ନିର୍ଦହତୋ ଘର୍ମେ ଯଥା ରୂପଂ ଵିଭାଵସୋଃ
ଦେଖ, କେତେ ରଙ୍ଗର ଆଲୋକ ଚମକୁଛି, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଇ ତାହାର ରୂପ ଦେଖାଏ।
ଘଣ୍ଟାନାଂ ଶୃଣୁ ନିର୍ଘୋଷଂ ରଥାନାଂ ଶୃଣୁ ନିଃସ୍ଵନମ୍। ହଯାନାଂ ହେଷମାଣାନାଂ ଶୃଣୁ ତୂର୍ଯଧ୍ଵନିଂ ତଥା
ଘଣ୍ଟାର ଝଙ୍କାର, ରଥର ଗର୍ଜନ, ଘୋଡ଼ାର ହିହିଲିଲି, ଏବଂ ବାଜାର ଧ୍ୱନି ଶୁଣ।
ଉଦ୍ଯତାଯୁଧହସ୍ତାନାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାନୁଯାଯିନାମ୍। ସମ୍ଭ୍ରମୋ ରକ୍ଷସାମେଷ ତୁମୁଲୋ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍
ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଯିଏ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭୟାନକ ଓ କାଂପୁଥିବା ଉତ୍ତେଜନା।
ଶ୍ରୀସ୍ତ୍ଵାଂ ଭଜତି ଶୋକଘ୍ନୀ ରକ୍ଷସାଂ ଭଯମାଗତମ୍। ରାମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୋ ଦୈତ୍ଯାନାମିଵ ଵାସଵଃ
ସୌଭାଗ୍ୟ ତୁମକୁ ମିଳିଛି, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଛି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଆସିଛି। କମଳପତ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାମ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ।
ଅଵଜିତ୍ଯ ଜିତକ୍ରୋଧସ୍ତମଚିନ୍ତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ରାଵଣଂ ସମରେ ହତ୍ଵା ଭର୍ତା ତ୍ଵାଧିଗମିଷ୍ଯତି
କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ଅପୂର୍ବ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖାଇ, ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ପୁଣି ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।
ଵିକ୍ରମିଷ୍ଯତି ରକ୍ଷଃସୁ ଭର୍ତା ତେ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଯଥା ଶତ୍ରୁଷୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ ଵାସଵଃ
ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖାଇବେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବିଷ୍ଣୁ ସହ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ।
ଆଗତସ୍ଯ ହି ରାମସ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରମଙ୍କାଗତାଂ ସତୀମ୍। ଅହଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ସିଦ୍ଧାର୍ଥାଂ ତ୍ଵାଂ ଶତ୍ରୌ ଵିନିପାତିତେ
ରାମ ଆସିବା ପରେ, ଶତ୍ରୁ ହତ୍ୟା ହେଲେ, ମୁଁ ଦେଖିବି ତୁମେ ତାଙ୍କ ଅଂକରେ ବସିଛ, ନିଶ୍ଚଳ ଓ ସଫଳ।