ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ରାକ୍ଷସପ୍ରତିଵେଦିତମ୍। ଅଶୋକଵନିକାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ଦର୍ଶନଂ ଯଯୌ
ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଖବର ଶୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ଅଶୋକବନିକାକୁ ଛାଡ଼ି ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ସ ତୁ ସର୍ଵଂ ସମର୍ଥ୍ଯୈଵ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ କୃତ୍ଯମାତ୍ମନଃ। ସଭାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵିଦଧେ ଵିଦିତ୍ଵା ରାମଵିକ୍ରମମ୍
ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ବୁଝି, ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ତୁ ତଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ତଚ୍ଚ କାର୍ମୁକମୁତ୍ତମମ୍। ଜଗାମ ରାଵଣସ୍ଯୈଵ ନିର୍ଯାଣସମନନ୍ତରମ୍
ତାପରେ, ରାବଣଙ୍କ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଉତ୍ତମ ଧନୁ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲା।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ତୈଃ ସାର୍ଧଂ ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୈଃ। ସମର୍ଥଯାମାସ ତଦା ରାମକାର୍ଯଵିନିଶ୍ଚଯମ୍
ରାକ୍ଷସରାଜ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଏବେ ରାମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଅଵିଦୂରସ୍ଥିତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷାନ୍ ହିତୈଷିଣଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ କାଲସଦୃଶଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ, ନିକଟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସେନାପତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭଲଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ, ମୃତ୍ୟୁ ପରି କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଭେରୀନିନାଦେନ ସ୍ଫୁଟଂ କୋଣାହତେନ ମେ। ସମାନଯଧ୍ଵଂ ସୈନ୍ଯାନି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଚ ନ କାରଣମ୍
ତୁରନ୍ତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଲର ଶବ୍ଦରେ, ସମସ୍ତ ସେନାମାନେକୁ ଏକଠା କର; କାହିଁକି ଏହି କାମ କରାଯାଉଛି, ଏହା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।
ତତସ୍ତଥେତି ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତଦ୍ଵଚ- ସ୍ତଦୈଵ ଦୂତାଃ ସହସା ମହଦ୍ ବଲମ୍। ସମାନଯଂଶ୍ଚୈଵ ସମାଗତଂ ଚ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ ଭର୍ତରି ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣି
ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଏକଠା କରିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ନାୟକଙ୍କୁ, ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଏବଂ ଆସୁଥିବା ସେନାମାନେ ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ।
thumb|ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ତ୍ରିତିୟ ତିରିଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସୀତାଂ ତୁ ମୋହିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସରମା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ। ଆସସାଦାଥ ଵୈଦେହୀଂ ପ୍ରିଯାଂ ପ୍ରଣଯିନୀ ସଖୀମ୍
ସୀତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ ଦେଖି, ସରମା ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସୀ, ଭଲପାଇବା ଏବଂ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ସଖୀ ଭାବରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ମୋହିତାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ସୀତାଂ ପରମଦୁଃଖିତାମ୍। ଆଶ୍ଵାସଯାମାସ ତଦା ସରମା ମୃଦୁଭାଷିଣୀ
ସରମା, ମୃଦୁ ଭାଷାରେ କଥା କରୁଥିବା, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ଏବଂ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
ସା ହି ତତ୍ର କୃତା ମିତ୍ରଂ ସୀତଯା ରକ୍ଷ୍ଯମାଣଯା। ରକ୍ଷନ୍ତୀ ରାଵଣାଦିଷ୍ଟା ସାନୁକ୍ରୋଶା ଦୃଢଵ୍ରତା
ସେଠାରେ, ସରମା ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଶୀଳ ଥିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ସଖୀ ହେବାକୁ ଥିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ସା ଦଦର୍ଶ ସଖୀ ସୀତାଂ ସରମା ନଷ୍ଟଚେତନାମ୍। ଉପାଵୃତ୍ଯୋତ୍ଥିତାଂ ଧ୍ଵସ୍ତାଂ ଵଡଵାମିଵ ପାଂସୁଷୁ
ସରମା ସଖୀ, ସୀତାଙ୍କୁ ଚେତନା ହରାଇଥିବା, ଦୂରେ ବସିଥିବା ଏବଂ ଭୂତଳରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଧୂଳିରେ ଅସ୍ତିର ଘୋଡ଼ା ପରି ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ସମାଶ୍ଵାସଯାମାସ ସଖୀସ୍ନେହେନ ସୁଵ୍ରତାମ୍। ସମାଶ୍ଵସିହି ଵୈଦେହି ମା ଭୂତ୍ ତେ ମନସୋ ଵ୍ଯଥା। ଉକ୍ତା ଯଦ୍ ରାଵଣେନ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ତ୍ଵଯା
ସଖୀ ଭାବରେ ଏବଂ ସ୍ନେହରେ, ସରମା ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, 'ବୈଦେହୀ, ଆତ୍ମବଳ ରଖ, ତୁମର ମନ ଚିନ୍ତିତ ହେଉନି; ରାବଣ ଯାହା କହିଛି ଏବଂ ତୁମେ ଯାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଛ, ସେସବୁ—'
ସଖୀସ୍ନେହେନ ତଦ୍ ଭୀରୁ ମଯା ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍। ଲୀନଯା ଗହନେ ଶୂନ୍ଯେ ଭଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ରାଵଣାତ୍। ତଵ ହେତୋର୍ଵିଶାଲାକ୍ଷି ନହି ମେ ରାଵଣାଦ୍ ଭଯମ୍
'ସଖୀ ସ୍ନେହରେ, ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି; ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଲୁଚି ରାବଣଙ୍କ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ତୁମ ପାଇଁ, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା, ମୋତେ ରାବଣଙ୍କୁ ଭୟ ନାହିଁ।'
ସ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ଯତ୍କୃତେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ତତ୍ର ମେ ଵିଦିତଂ ସର୍ଵମଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ମୈଥିଲି
'ଯାହା ପାଇଁ ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବାହାରିଗଲେ, ସେ ବିଷୟରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜାଣିଛି, ମୈଥିଳୀ, ମୁଁ ନିଜେ ବାହାରିଗଲି।'
ନ ଶକ୍ଯଂ ସୌପ୍ତିକଂ କର୍ତୁଂ ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ଵଧଶ୍ଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରେ ତସ୍ମିନ୍ ନୈଵୋପପଦ୍ଯତେ
'ସ୍ୱନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ରାତିରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏବଂ ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ନ ତ୍ଵେଵଂ ଵାନରା ହନ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯାଃ ପାଦପଯୋଧିନଃ। ସୁରା ଦେଵର୍ଷଭେଣେଵ ରାମେଣ ହି ସୁରକ୍ଷିତାଃ
'ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ବାନରମାନେ ଏଭଳି ଭାବରେ ମାରିହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ରାମ ଯେପରି ଦେବମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ।'
ଦୀର୍ଘଵୃତ୍ତଭୁଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମହୋରସ୍କଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଧନ୍ଵୀ ସଂନହନୋପେତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତଃ
'ସେ ଦୀର୍ଘ ହାତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବଡ଼ ଛାତି ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଧନୁର୍ଧର, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜିଥିବା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ରକ୍ଷିତା ନିତ୍ଯମାତ୍ମନଶ୍ଚ ପରସ୍ଯ ଚ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା କୁଲୀନୋ ନଯଶାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
'ସେ ପ୍ରବଳ, ସେ ନିଜ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଭାଇ, ଉତ୍ତମ କୁଳର ଏବଂ ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ।'
ହନ୍ତା ପରବଲୌଘାନାମଚିନ୍ତ୍ଯବଲପୌରୁଷଃ। ନ ହତୋ ରାଘଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୀତେ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ
'ସେ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତାପ; ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଘବ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ସୀତା, ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନାହିଁ।'
ଅଯୁକ୍ତବୁଦ୍ଧିକୃତ୍ଯେନ ସର୍ଵଭୂତଵିରୋଧିନା। ଏଵଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତା ରୌଦ୍ରେଣ ମାଯା ମାଯାଵିନା ତ୍ଵଯି
'ଅସମ୍ଯତ ବୁଦ୍ଧିର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ, ଏଭଳି କ୍ରୂର ମାୟା ମାୟାବୀ ତୁମପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିଛି।'
ଶୋକସ୍ତେ ଵିଗତଃ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣଂ ତ୍ଵାମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଧ୍ରୁଵଂ ତ୍ଵାଂ ଭଜତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରିଯଂ ତେ ଭଵତି ଶୃଣୁ
'ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ; ସମସ୍ତ ଭଲ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି, ତୁମର ପ୍ରିୟ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି—ଶୁଣ।'
ଉତ୍ତୀର୍ଯ ସାଗରଂ ରାମଃ ସହ ଵାନରସେନଯା। ସଂନିଵିଷ୍ଟଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତୀରମାସାଦ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍
ରାମ ତାଙ୍କ ବାନର ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଟକାଇ ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ପହଞ୍ଚି, ସେଠି ଶିବିର କରିଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟୋ ମେ ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ସହିତୈଃ ସାଗରାନ୍ତସ୍ଥୈର୍ବଲୈସ୍ତିଷ୍ଠତି ରକ୍ଷିତଃ
ମୁଁ ଦେଖିଛି ଯେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ସମୁଦ୍ର ଅଟକାଇ ଆସିଥିବା ସେନା ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଅଛନ୍ତି।
ଅନେନ ପ୍ରେଷିତା ଯେ ଚ ରାକ୍ଷସା ଲଘୁଵିକ୍ରମାଃ। ରାଘଵସ୍ତୀର୍ଣ ଇତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତୈରିହାହୃତା
ଏଠାରୁ ପଠାଯାଇଥିବା ଯେଉଁ ଦୂତ ଦ୍ରୁତ ଚଳିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏଠାକୁ ଖବର ଆଣିଛନ୍ତି ଯେ, ରାଘବ ସମୁଦ୍ର ଅଟକାଇ ଆସିଛନ୍ତି।
ସ ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶାଲାକ୍ଷି ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଏଷ ମନ୍ତ୍ରଯତେ ସର୍ଵୈଃ ସଚିଵୈଃ ସହ ରାଵଣଃ
ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣ ଏବେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି।
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣା ସରମା ରାକ୍ଷସୀ ସୀତଯା ସହ। ସର୍ଵୋଦ୍ଯୋଗେନ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଶବ୍ଦଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ଭୈରଵମ୍
ଏଭଳି କହିବା ସମୟରେ, ସରମା ରାକ୍ଷସୀ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ, ସେନାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।
ଦଣ୍ଡନିର୍ଘାତଵାଦିନ୍ଯାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭେର୍ଯା ମହାସ୍ଵନମ୍। ଉଵାଚ ସରମା ସୀତାମିଦଂ ମଧୁରଭାଷିଣୀ
ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା ସରମା ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ସଂନାହଜନନୀ ହ୍ଯେଷା ଭୈରଵା ଭୀରୁ ଭେରିକା। ଭେରୀନାଦଂ ଚ ଗମ୍ଭୀରଂ ଶୃଣୁ ତୋଯଦନିଃସ୍ଵନମ୍
ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ସୀତେ, ଏହି ଭୟାନକ ଢୋଳ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ସଙ୍କେତ। ଏହାର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି, ମେଘ ଗର୍ଜନ ସମାନ, ଶୁଣ।
କଲ୍ପ୍ଯନ୍ତେ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗା ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ରଥଵାଜିନଃ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତୁରଗାରୂଢାଃ ପ୍ରାସହସ୍ତାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛନ୍ତି, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ଯୁତ କରାଯାଉଛି, ହଜାର ହଜାର ଯୋଦ୍ଧା ତୀର ଧରି ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।