ଅର୍ଚିତଂ ସତତଂ ଯତ୍ନାଦ୍ ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯୈର୍ମଯା ତଵ। ଇଦଂ ତେ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ ଵୀର ଧନୁଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷିତମ୍
ଏହି ସୁନାର ଶୋଭିତ ଧନୁ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଇଁ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାରେ ଆର୍ଚନା କରିଥିଲି; ଏହି ମୋ ପ୍ରିୟ ଧନୁ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ବୀର।
ପିତ୍ରା ଦଶରଥେନ ତ୍ଵଂ ଶ୍ଵଶୁରେଣ ମମାନଘ। ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ପିତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ ନୂନଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ସମାଗତଃ
ପିତା ଦଶରଥ, ମୋ ଶ୍ୱଶୁର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯୋଗ ହୋଇଛ।
ଦିଵି ନକ୍ଷତ୍ରଭୂତଂ ଚ ମହତ୍କର୍ମକୃତଂ ତଥା। ପୁଣ୍ଯଂ ରାଜର୍ଷିଵଂଶଂ ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ ସମୁପେକ୍ଷସେ
ତୁମେ ତୁମର ରାଜାର୍ଷି ବଂଶ, ଯେଉଁଠିକି ଆକାଶରେ ତାରାର ପରି ଚମକେ, ଏବଂ ବଡ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଉଁଠିକି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛ।
କିଂ ମାଂ ନ ପ୍ରେକ୍ଷସେ ରାଜନ୍ କିଂ ଵା ନ ପ୍ରତିଭାଷସେ। ବାଲାଂ ବାଲେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ମାଂ ସହଚାରିଣୀମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଦେଖୁନାହିଁ, କିମ୍ବା କଥା ହେଉନାହିଁ? ମୁଁ ତୁମର ଯୁବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଯୁବକ ସହ ଯୁବତୀ ଭାବରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ସଂଶ୍ରୁତଂ ଗୃହ୍ଣତା ପାଣିଂ ଚରିଷ୍ଯାମୀତି ଯତ୍ ତ୍ଵଯା। ସ୍ମର ତନ୍ନାମ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନଯ ମାମପି ଦୁଃଖିତାମ୍
ତୁମେ ମୋ ହାତ ଧରିବାବେଳେ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ—'ମୁଁ ସଦା ତୋ ସହିତ ରହିବି'—ସେଥିକୁ ମନେ କର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ; ଦୁଃଖିତ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଅ।
କସ୍ମାନ୍ମାମପହାଯ ତ୍ଵଂ ଗତୋ ଗତିମତାଂ ଵର। ଅସ୍ମାଲ୍ଲୋକାଦମୁଂ ଲୋକଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାମପି ଦୁଃଖିତାମ୍
ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି ଲୋକକୁ ଛାଡି ଅପର ଲୋକକୁ ଗଲା, ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ଛାଡି ଦେଲା?
କଲ୍ଯାଣୈ ରୁଚିରଂ ଗାତ୍ରଂ ପରିଷ୍ଵକ୍ତଂ ମଯୈଵ ତୁ। କ୍ରଵ୍ଯାଦୈସ୍ତଚ୍ଛରୀରଂ ତେ ନୂନଂ ଵିପରିକୃଷ୍ଯତେ
ତୁମର ଏହି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ରୂପବନ୍ତୀ ଦେହ, ଯାହାକୁ କେବଳ ମୁଁ ମମତାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବର୍ତମାନ ମୃଗମାନେ ଭାଗି ଭାଗି ଖାଉଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈରିଷ୍ଟଵାନାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେଣ ସଂସ୍କାରଂ କେନ ତ୍ଵଂ ନ ତୁ ଲପ୍ସ୍ଯସେ
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ୟଜ୍ଞ ଦେଇ ଅନେକ ଦାନ କରିଥିଲା, ବର୍ତମାନ କେଉଁଠି ତୁମେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ପାଇବା?
ପ୍ରଵ୍ରଜ୍ଯାମୁପପନ୍ନାନାଂ ତ୍ରଯାଣାମେକମାଗତମ୍। ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯତି କୌସଲ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୋକଲାଲସା
ବନବାସକୁ ଯାଇଥିବା ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଫେରିବାକୁ ଦେଖିବେ, ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା କୌଶଳ୍ୟା।
ସ ତସ୍ଯାଃ ପରିପୃଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯା ଵଧଂ ମିତ୍ରବଲସ୍ଯ ତେ। ତଵ ଚାଖ୍ଯାସ୍ଯତେ ନୂନଂ ନିଶାଯାଂ ରାକ୍ଷସୈର୍ଵଧମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିବାବେଳେ, ତୁମର ମିତ୍ର ସେନାର ବଧ ବିଷୟରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାତିରେ ତୁମର ବଧ ବିଷୟରେ କହିବ।
ସା ତ୍ଵାଂ ସୁପ୍ତଂ ହତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାଂ ଚ ରକ୍ଷୋଗୃହଂ ଗତାମ୍। ହୃଦଯେନାଵଦୀର୍ଣେନ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ରାଘଵ
ତୁମେ ଘୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛ, ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯାଇଯାଇଛି, ଏହା ଜାଣି ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ କୌଶଳ୍ୟା ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବେନି, ରାଘବ।
ମମ ହେତୋରନାର୍ଯାଯା ଅନଘଃ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜଃ। ରାମଃ ସାଗରମୁତ୍ତୀର୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ଗୋଷ୍ପଦେ ହତଃ
ମୋ ଦୁଷ୍ଟ କାରଣରେ, ନିର୍ମଳ ରାଜପୁତ୍ର ରାମ, ଯିଏ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଗୋର ଛାପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଅହଂ ଦାଶରଥେନୋଢା ମୋହାତ୍ ସ୍ଵକୁଲପାଂସନୀ। ଆର୍ଯପୁତ୍ରସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ମୃତ୍ଯୁରଜାଯତ
ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରି ମୋ ଗୋଟିଏ ଭୁଲରେ ନିଜ କୁଳକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରିଛି; ଆର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୋଇ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦାୟୀ ହୋଇଛି।
ନୂନମନ୍ଯାଂ ମଯା ଜାତିଂ ଵାରିତଂ ଦାନମୁତ୍ତମମ୍। ଯାହମଦ୍ଯୈଵ ଶୋଚାମି ଭାର୍ଯା ସର୍ଵାତିଥେରିହ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଗତ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ କିଛି ଉତ୍ତମ ଦାନ ବା ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ ବାଧା ଦେଇଥିଲି, ତେଣୁ ଆଜି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୋଇ ଦୁଃଖ କରୁଛି।
ସାଧୁ ଘାତଯ ମାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାମସ୍ଯୋପରି ରାଵଣ। ସମାନଯ ପତିଂ ପତ୍ନ୍ଯା କୁରୁ କଲ୍ଯାଣମୁତ୍ତମମ୍
ରାବଣ, ରାମଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ମାର; ପତିପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ କର।
ଇତୀଵ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତା ଵିଲଲାପାଯତେକ୍ଷଣା। ଭର୍ତୁଃ ଶିରୋ ଧନୁଶ୍ଚୈଵ ଦଦର୍ଶ ଜନକାତ୍ମଜା
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ ହୋଇ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ିଆ ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ବିଲାପ କରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତିର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଧନୁ ଦେଖିଲେ।
ଏଵଂ ଲାଲପ୍ଯମାନାଯାଂ ସୀତାଯାଂ ତତ୍ର ରାକ୍ଷସଃ। ଅଭିଚକ୍ରାମ ଭର୍ତାରମନୀକସ୍ଥଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ସୀତା ଏଭଳି ବିଲାପ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ଏକ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲା।
ଵିଜଯସ୍ଵାର୍ଯପୁତ୍ରେତି ସୋଽଭିଵାଦ୍ଯ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଚ। ନ୍ଯଵେଦଯଦନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରହସ୍ତଂ ଵାହିନୀପତିମ୍
ସେ 'ବିଜୟ ହେଉ, ଆର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର' କହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଖାଇ, ପ୍ରହସ୍ତ ଭାଇନୀପତି ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲା।
ଅମାତ୍ଯୈଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରହସ୍ତସ୍ତ୍ଵାମୁପସ୍ଥିତଃ। ତେନ ଦର୍ଶନକାମେନ ଅହଂ ପ୍ରସ୍ଥାପିତଃ ପ୍ରଭୋ
ପ୍ରହସ୍ତ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ସେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି, ପ୍ରଭୁ।
ନୂନମସ୍ତି ମହାରାଜ ରାଜଭାଵାତ୍ କ୍ଷମାନ୍ଵିତ। କିଂଚିଦାତ୍ଯଯିକଂ କାର୍ଯଂ ତେଷାଂ ତ୍ଵଂ ଦର୍ଶନଂ କୁରୁ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ମହାରାଜ, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦରକାରି କିଛି ଅତି ଆବଶ୍ୟକ କାମ ଅଛି; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ରାକ୍ଷସପ୍ରତିଵେଦିତମ୍। ଅଶୋକଵନିକାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ଦର୍ଶନଂ ଯଯୌ
ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଖବର ଶୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ଅଶୋକବନିକାକୁ ଛାଡ଼ି ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ସ ତୁ ସର୍ଵଂ ସମର୍ଥ୍ଯୈଵ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ କୃତ୍ଯମାତ୍ମନଃ। ସଭାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵିଦଧେ ଵିଦିତ୍ଵା ରାମଵିକ୍ରମମ୍
ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ବୁଝି, ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ତୁ ତଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ତଚ୍ଚ କାର୍ମୁକମୁତ୍ତମମ୍। ଜଗାମ ରାଵଣସ୍ଯୈଵ ନିର୍ଯାଣସମନନ୍ତରମ୍
ତାପରେ, ରାବଣଙ୍କ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଉତ୍ତମ ଧନୁ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲା।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ତୈଃ ସାର୍ଧଂ ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୈଃ। ସମର୍ଥଯାମାସ ତଦା ରାମକାର୍ଯଵିନିଶ୍ଚଯମ୍
ରାକ୍ଷସରାଜ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଏବେ ରାମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଅଵିଦୂରସ୍ଥିତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷାନ୍ ହିତୈଷିଣଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ କାଲସଦୃଶଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ, ନିକଟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସେନାପତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭଲଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ, ମୃତ୍ୟୁ ପରି କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଭେରୀନିନାଦେନ ସ୍ଫୁଟଂ କୋଣାହତେନ ମେ। ସମାନଯଧ୍ଵଂ ସୈନ୍ଯାନି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଚ ନ କାରଣମ୍
ତୁରନ୍ତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଲର ଶବ୍ଦରେ, ସମସ୍ତ ସେନାମାନେକୁ ଏକଠା କର; କାହିଁକି ଏହି କାମ କରାଯାଉଛି, ଏହା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।
ତତସ୍ତଥେତି ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତଦ୍ଵଚ- ସ୍ତଦୈଵ ଦୂତାଃ ସହସା ମହଦ୍ ବଲମ୍। ସମାନଯଂଶ୍ଚୈଵ ସମାଗତଂ ଚ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ ଭର୍ତରି ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣି
ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଏକଠା କରିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ନାୟକଙ୍କୁ, ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଏବଂ ଆସୁଥିବା ସେନାମାନେ ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ।
thumb|ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ତ୍ରିତିୟ ତିରିଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସୀତାଂ ତୁ ମୋହିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସରମା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ। ଆସସାଦାଥ ଵୈଦେହୀଂ ପ୍ରିଯାଂ ପ୍ରଣଯିନୀ ସଖୀମ୍
ସୀତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ ଦେଖି, ସରମା ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସୀ, ଭଲପାଇବା ଏବଂ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ସଖୀ ଭାବରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ମୋହିତାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ସୀତାଂ ପରମଦୁଃଖିତାମ୍। ଆଶ୍ଵାସଯାମାସ ତଦା ସରମା ମୃଦୁଭାଷିଣୀ
ସରମା, ମୃଦୁ ଭାଷାରେ କଥା କରୁଥିବା, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ଏବଂ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।