ସା ମୁହୂର୍ତାତ୍ ସମାଶ୍ଵସ୍ଯ ପରିଲଭ୍ଯାଥ ଚେତନାମ୍। ତଚ୍ଛିରଃ ସମୁପାସ୍ଥାଯ ଵିଲଲାପାଯତେକ୍ଷଣା
କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ଆପଣାର ହୁସ୍ତି ଫେରାଇ, ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ରଖି, ବିପ୍ଳବ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ହା ହତାସ୍ମି ମହାବାହୋ ଵୀରଵ୍ରତମନୁଵ୍ରତ। ଇମାଂ ତେ ପଶ୍ଚିମାଵସ୍ଥାଂ ଗତାସ୍ମି ଵିଧଵା କୃତା
ହା, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲି, ମହାବାହୁ, ଶୂର ଓ ଧୀର ତୁମେ; ଏହି ଶେଷ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସି, ମୁଁ ବିଧବା ହେଇଗଲି।
ପ୍ରଥମଂ ମରଣଂ ନାର୍ଯା ଭର୍ତୁର୍ଵୈଗୁଣ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ। ସୁଵୃତ୍ତଃ ସାଧୁଵୃତ୍ତାଯାଃ ସଂଵୃତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ମମାଗ୍ରତଃ
ନାରୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ପତିର ଅପମାନ; ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ମୋ ଆଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଯେଉଁଠିକି ମୁଁ ଭଲ ଚରିତ୍ର ଅଛି।
ମହଦ୍ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରପନ୍ନାଯା ମଗ୍ନାଯାଃ ଶୋକସାଗରେ। ଯୋ ହି ମାମୁଦ୍ଯତସ୍ତ୍ରାତୁଂ ସୋଽପି ତ୍ଵଂ ଵିନିପାତିତଃ
ମୁଁ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ବିଲିନ ହୋଇ, ବଡ ଦୁଃଖରେ ପଡିଛି; ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, ତଥାପି ଏବେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଡିଗଲେ।
ସା ଶ୍ଵଶ୍ରୂର୍ମମ କୌସଲ୍ଯା ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରେଣ ରାଘଵ। ଵତ୍ସେନେଵ ଯଥା ଧେନୁର୍ଵିଵତ୍ସା ଵତ୍ସଲା କୃତା
ମୋ ଶ୍ୱଶ୍ରୁ କୌଶଳ୍ୟା, ତୁମେ ପୁତ୍ର ରାଘବ ଦ୍ୱାରା, ଏକ ମାଁ ଯେଉଁଠିକି ତାଙ୍କର ଛୁଆ ନାହିଁ, ଏମିତି ଭଲପାଇବାରେ ଅନ୍ୟତମ ହେଇଗଲେ।
ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦୀର୍ଘମାଯୁସ୍ତେ ଦୈଵଜ୍ଞୈରପି ରାଘଵ। ଅନୃତଂ ଵଚନଂ ତେଷାମଲ୍ପାଯୁରସି ରାଘଵ
ଦୈବଜ୍ଞମାନେ ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ହେବାକୁ କହିଥିଲେ, ରାଘବ; ତାଙ୍କର କଥା ଅସତ୍ୟ ହେଲା, କାରଣ ତୁମର ଆୟୁ ଅଳ୍ପ ହେଲା।
ଅଥଵା ନଶ୍ଯତି ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ଯାପି ସତସ୍ତଵ। ପଚତ୍ଯେନଂ ତଥା କାଲୋ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵୋ ହ୍ଯଯମ୍
ନହିଁଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; କାଳ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସେ ଏଭଳି ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭସାଇଦେଇ।
ଅଦୃଷ୍ଟଂ ମୃତ୍ଯୁମାପନ୍ନଃ କସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ନଯଶାସ୍ତ୍ରଵିତ୍। ଵ୍ଯସନାନାମୁପାଯଜ୍ଞଃ କୁଶଲୋ ହ୍ଯସି ଵର୍ଜନେ
ତୁମେ ନୟଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ; ତଥାପି କିପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଡିଗଲେ?
ତଥା ତ୍ଵଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ରୌଦ୍ରଯାତିନୃଶଂସଯା। କାଲରାତ୍ର୍ଯା ମମାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ହୃତଃ କମଲଲୋଚନ
ଏଭଳି, ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ନିର୍ଦୟ ଏବଂ କ୍ରୂର କାଳରାତ୍ରୀ ତୁମକୁ ମୋଠୁ ଅଲଗା କରି, ନେଇଗଲା, କମଳନୟନ।
ଇହ ଶେଷେ ମହାବାହୋ ମାଂ ଵିହାଯ ତପସ୍ଵିନୀମ୍। ପ୍ରିଯାମିଵ ଯଥା ନାରୀଂ ପୃଥିଵୀଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଏଠି ମୁଁ ରହିବି, ମହାବାହୁ, ଏହି ତପସ୍ୱିନୀକୁ ଛାଡି, ଯେପରି ଜଣେ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଜନନୀକୁ ଛାଡି ଭୂମିକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
ଅର୍ଚିତଂ ସତତଂ ଯତ୍ନାଦ୍ ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯୈର୍ମଯା ତଵ। ଇଦଂ ତେ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ ଵୀର ଧନୁଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷିତମ୍
ଏହି ସୁନାର ଶୋଭିତ ଧନୁ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଇଁ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାରେ ଆର୍ଚନା କରିଥିଲି; ଏହି ମୋ ପ୍ରିୟ ଧନୁ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ବୀର।
ପିତ୍ରା ଦଶରଥେନ ତ୍ଵଂ ଶ୍ଵଶୁରେଣ ମମାନଘ। ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ପିତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ ନୂନଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ସମାଗତଃ
ପିତା ଦଶରଥ, ମୋ ଶ୍ୱଶୁର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯୋଗ ହୋଇଛ।
ଦିଵି ନକ୍ଷତ୍ରଭୂତଂ ଚ ମହତ୍କର୍ମକୃତଂ ତଥା। ପୁଣ୍ଯଂ ରାଜର୍ଷିଵଂଶଂ ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ ସମୁପେକ୍ଷସେ
ତୁମେ ତୁମର ରାଜାର୍ଷି ବଂଶ, ଯେଉଁଠିକି ଆକାଶରେ ତାରାର ପରି ଚମକେ, ଏବଂ ବଡ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଉଁଠିକି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛ।
କିଂ ମାଂ ନ ପ୍ରେକ୍ଷସେ ରାଜନ୍ କିଂ ଵା ନ ପ୍ରତିଭାଷସେ। ବାଲାଂ ବାଲେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ମାଂ ସହଚାରିଣୀମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଦେଖୁନାହିଁ, କିମ୍ବା କଥା ହେଉନାହିଁ? ମୁଁ ତୁମର ଯୁବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଯୁବକ ସହ ଯୁବତୀ ଭାବରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ସଂଶ୍ରୁତଂ ଗୃହ୍ଣତା ପାଣିଂ ଚରିଷ୍ଯାମୀତି ଯତ୍ ତ୍ଵଯା। ସ୍ମର ତନ୍ନାମ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନଯ ମାମପି ଦୁଃଖିତାମ୍
ତୁମେ ମୋ ହାତ ଧରିବାବେଳେ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ—'ମୁଁ ସଦା ତୋ ସହିତ ରହିବି'—ସେଥିକୁ ମନେ କର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ; ଦୁଃଖିତ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଅ।
କସ୍ମାନ୍ମାମପହାଯ ତ୍ଵଂ ଗତୋ ଗତିମତାଂ ଵର। ଅସ୍ମାଲ୍ଲୋକାଦମୁଂ ଲୋକଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାମପି ଦୁଃଖିତାମ୍
ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି ଲୋକକୁ ଛାଡି ଅପର ଲୋକକୁ ଗଲା, ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ଛାଡି ଦେଲା?
କଲ୍ଯାଣୈ ରୁଚିରଂ ଗାତ୍ରଂ ପରିଷ୍ଵକ୍ତଂ ମଯୈଵ ତୁ। କ୍ରଵ୍ଯାଦୈସ୍ତଚ୍ଛରୀରଂ ତେ ନୂନଂ ଵିପରିକୃଷ୍ଯତେ
ତୁମର ଏହି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ରୂପବନ୍ତୀ ଦେହ, ଯାହାକୁ କେବଳ ମୁଁ ମମତାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବର୍ତମାନ ମୃଗମାନେ ଭାଗି ଭାଗି ଖାଉଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈରିଷ୍ଟଵାନାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେଣ ସଂସ୍କାରଂ କେନ ତ୍ଵଂ ନ ତୁ ଲପ୍ସ୍ଯସେ
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ୟଜ୍ଞ ଦେଇ ଅନେକ ଦାନ କରିଥିଲା, ବର୍ତମାନ କେଉଁଠି ତୁମେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ପାଇବା?
ପ୍ରଵ୍ରଜ୍ଯାମୁପପନ୍ନାନାଂ ତ୍ରଯାଣାମେକମାଗତମ୍। ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯତି କୌସଲ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୋକଲାଲସା
ବନବାସକୁ ଯାଇଥିବା ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଫେରିବାକୁ ଦେଖିବେ, ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା କୌଶଳ୍ୟା।
ସ ତସ୍ଯାଃ ପରିପୃଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯା ଵଧଂ ମିତ୍ରବଲସ୍ଯ ତେ। ତଵ ଚାଖ୍ଯାସ୍ଯତେ ନୂନଂ ନିଶାଯାଂ ରାକ୍ଷସୈର୍ଵଧମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିବାବେଳେ, ତୁମର ମିତ୍ର ସେନାର ବଧ ବିଷୟରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାତିରେ ତୁମର ବଧ ବିଷୟରେ କହିବ।
ସା ତ୍ଵାଂ ସୁପ୍ତଂ ହତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାଂ ଚ ରକ୍ଷୋଗୃହଂ ଗତାମ୍। ହୃଦଯେନାଵଦୀର୍ଣେନ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ରାଘଵ
ତୁମେ ଘୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛ, ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯାଇଯାଇଛି, ଏହା ଜାଣି ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ କୌଶଳ୍ୟା ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବେନି, ରାଘବ।
ମମ ହେତୋରନାର୍ଯାଯା ଅନଘଃ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜଃ। ରାମଃ ସାଗରମୁତ୍ତୀର୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ଗୋଷ୍ପଦେ ହତଃ
ମୋ ଦୁଷ୍ଟ କାରଣରେ, ନିର୍ମଳ ରାଜପୁତ୍ର ରାମ, ଯିଏ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଗୋର ଛାପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଅହଂ ଦାଶରଥେନୋଢା ମୋହାତ୍ ସ୍ଵକୁଲପାଂସନୀ। ଆର୍ଯପୁତ୍ରସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ମୃତ୍ଯୁରଜାଯତ
ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରି ମୋ ଗୋଟିଏ ଭୁଲରେ ନିଜ କୁଳକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରିଛି; ଆର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୋଇ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦାୟୀ ହୋଇଛି।
ନୂନମନ୍ଯାଂ ମଯା ଜାତିଂ ଵାରିତଂ ଦାନମୁତ୍ତମମ୍। ଯାହମଦ୍ଯୈଵ ଶୋଚାମି ଭାର୍ଯା ସର୍ଵାତିଥେରିହ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଗତ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ କିଛି ଉତ୍ତମ ଦାନ ବା ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ ବାଧା ଦେଇଥିଲି, ତେଣୁ ଆଜି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୋଇ ଦୁଃଖ କରୁଛି।
ସାଧୁ ଘାତଯ ମାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାମସ୍ଯୋପରି ରାଵଣ। ସମାନଯ ପତିଂ ପତ୍ନ୍ଯା କୁରୁ କଲ୍ଯାଣମୁତ୍ତମମ୍
ରାବଣ, ରାମଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ମାର; ପତିପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ କର।
ଇତୀଵ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତା ଵିଲଲାପାଯତେକ୍ଷଣା। ଭର୍ତୁଃ ଶିରୋ ଧନୁଶ୍ଚୈଵ ଦଦର୍ଶ ଜନକାତ୍ମଜା
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ ହୋଇ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ିଆ ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ବିଲାପ କରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତିର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଧନୁ ଦେଖିଲେ।
ଏଵଂ ଲାଲପ୍ଯମାନାଯାଂ ସୀତାଯାଂ ତତ୍ର ରାକ୍ଷସଃ। ଅଭିଚକ୍ରାମ ଭର୍ତାରମନୀକସ୍ଥଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ସୀତା ଏଭଳି ବିଲାପ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ଏକ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲା।
ଵିଜଯସ୍ଵାର୍ଯପୁତ୍ରେତି ସୋଽଭିଵାଦ୍ଯ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଚ। ନ୍ଯଵେଦଯଦନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରହସ୍ତଂ ଵାହିନୀପତିମ୍
ସେ 'ବିଜୟ ହେଉ, ଆର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର' କହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଖାଇ, ପ୍ରହସ୍ତ ଭାଇନୀପତି ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲା।
ଅମାତ୍ଯୈଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରହସ୍ତସ୍ତ୍ଵାମୁପସ୍ଥିତଃ। ତେନ ଦର୍ଶନକାମେନ ଅହଂ ପ୍ରସ୍ଥାପିତଃ ପ୍ରଭୋ
ପ୍ରହସ୍ତ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ସେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି, ପ୍ରଭୁ।
ନୂନମସ୍ତି ମହାରାଜ ରାଜଭାଵାତ୍ କ୍ଷମାନ୍ଵିତ। କିଂଚିଦାତ୍ଯଯିକଂ କାର୍ଯଂ ତେଷାଂ ତ୍ଵଂ ଦର୍ଶନଂ କୁରୁ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ମହାରାଜ, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦରକାରି କିଛି ଅତି ଆବଶ୍ୟକ କାମ ଅଛି; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅ।