କୁଶନାଭସୁତସ୍ତ୍ଵାସୀଦ୍ ଗାଧିରିତ୍ଯେଵ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଗାଧେଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ
କୁଶନାଭଙ୍କ ପୁଅ ଗାଧି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଓ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତେଜାଃ ପାଲଯାମାସ ମେଦିନୀମ୍। ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରାଜା ରାଜ୍ଯମକାରଯତ୍
ମହାବଳୀ ଓ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
କଦାଚିତ୍ ତୁ ମହାତେଜା ଯୋଜଯିତ୍ଵା ଵରୂଥିନୀମ୍। ଅକ୍ଷୌହିଣୀପରିଵୃତଃ ପରିଚକ୍ରାମ ମେଦିନୀମ୍
ଏକଥର, ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଅନେକ ଦଳ ସହିତ ଦେଶ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଲେ।
ନଗରାଣି ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ସରିତଶ୍ଚ ମହାଗିରୀନ୍। ଆଶ୍ରମାନ୍ କ୍ରମଶୋ ରାଜା ଵିଚରନ୍ନାଜଗାମ ହ
ସେ ରାଜା ନଗର, ରାଷ୍ଟ୍ର, ନଦୀ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଓ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଦେଖି, ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ନାନାପୁଷ୍ପଲତାଦ୍ରୁମମ୍। ନାନାମୃଗଗଣାକୀର୍ଣଂ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତମ୍
ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଓ ଲତା-ଗଛ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ପଶୁ ଓ ସିଦ୍ଧ-ଚାରଣମାନେ ରହୁଥିଲେ।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କିଂନରୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ପ୍ରଶାନ୍ତହରିଣାକୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଜସଙ୍ଘନିଷେଵିତମ୍
ଏହି ଆଶ୍ରମ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶାନ୍ତ ହରିଣ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଗଣସଂକୀର୍ଣଂ ଦେଵର୍ଷିଗଣସେଵିତମ୍। ତପଶ୍ଚରଣସଂସିଦ୍ଧୈରଗ୍ନିକଲ୍ପୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଏବଂ ଦେବର୍ଷିମାନେ ସଂଗେ ରହୁଥିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ, ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ମହାତ୍ମାମାନେ ରହୁଥିଲେ।
ସତତଂ ସଂକୁଲଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ବ୍ରହ୍ମକଲ୍ପୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ। ଅବ୍ଭକ୍ଷୈର୍ଵାଯୁଭକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଶୀର୍ଣପର୍ଣାଶନୈସ୍ତଥା
ଏହି ଆଶ୍ରମ ସଦା ଶ୍ରୀମାନ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ମହାତ୍ମାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା, କିଏ ଜଳ ଖାଇ, କିଏ ବାୟୁ ଖାଇ, କିଏ ଝଡ଼ି ପତ୍ର ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ।
ଫଲମୂଲାଶନୈର୍ଦାନ୍ତୈର୍ଜିତଦୋଷୈର୍ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ। ଋଷିଭିର୍ଵାଲଖିଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ଜପହୋମପରାଯଣୈଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦୋଷ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଜୟ କରିଥିବା ବାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଜପ ଓ ହୋମରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ଅନ୍ଯୈର୍ଵୈଖାନସୈଶ୍ଚୈଵ ସମନ୍ତାଦୁପଶୋଭିତମ୍। ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମିଵାପରମ୍। ଦଦର୍ଶ ଜଯତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବୈଖାନସ ଋଷିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
thumb|ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ବାଉଁଶିଏଁ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମପ୍ରୀତୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ପ୍ରଣତୋ ଵିନଯାଦ୍ ଵୀରୋ ଵସିଷ୍ଠଂ ଜପତାଂ ଵରମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାବଳୀ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସେ ବୀର ବିନୟ ସହିତ ଜପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତଵ ଚେତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା। ଆସନଂ ଚାସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ଵସିଷ୍ଠୋ ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ହ
ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମକୁ ସ୍ବାଗତ', ଏବଂ ମହାନ ଋଷି ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଲେ।
ଉପଵିଷ୍ଟାଯ ଚ ତଦା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଯ ଧୀମତେ। ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ମୁନିଵରଃ ଫଲମୂଲମୁପାହରତ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନ ବସିବା ପରେ, ମହାମୁନି ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଆଣିଦେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତାଂ ପୂଜାଂ ଵସିଷ୍ଠାଦ୍ ରାଜସତ୍ତମଃ। ତପୋଽଗ୍ନିହୋତ୍ରଶିଷ୍ଯେଷୁ କୁଶଲଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ତରଫରୁ ଏହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତପସ୍ୱୀ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ କୁଶଳ ଜାଣିବାକୁ ପଚାରିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତେଜା ଵନସ୍ପତିଗଣେ ତଦା। ସର୍ଵତ୍ର କୁଶଲଂ ପ୍ରାହ ଵସିଷ୍ଠୋ ରାଜସତ୍ତମମ୍
ସେ ସମୟରେ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଂ ରାଜାନଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାତପାଃ। ପପ୍ରଚ୍ଛ ଜପତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଜପକୁ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠ, ସୁବିଧାରେ ବସିଥିବା ମହାତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କଚ୍ଚିତ୍ତେ କୁଶଲଂ ରାଜନ୍ କଚ୍ଚିଦ୍ ଧର୍ମେଣ ରଞ୍ଜଯନ୍। ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯସେ ରାଜନ୍ ରାଜଵୃତ୍ତେନ ଧାର୍ମିକ
ହେ ରାଜା, ସବୁଠି ତୁମର କୁଶଳ ଅଛି କି? ଧର୍ମରେ ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହେଉଥିବା ପରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶାସନ କରୁଛ? ଧାର୍ମିକ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ଚାଳି ଚାଲୁଛ କି?
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ସମ୍ଭୃତା ଭୃତ୍ଯାଃ କଚ୍ଚିତ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶାସନେ। କଚ୍ଚିତ୍ତେ ଵିଜିତାଃ ସର୍ଵେ ରିପଵୋ ରିପୁସୂଦନ
ତୁମର ସେବକମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ରହିଛନ୍ତି କି? ସେମାନେ ତୁମ ଆଦେଶକୁ ମାନୁଛନ୍ତି କି? ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଛ କି?
କଚ୍ଚିଦ୍ ବଲେଷୁ କୋଶେଷୁ ମିତ୍ରେଷୁ ଚ ପରଂତପ। କୁଶଲଂ ତେ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ପୁତ୍ରପୌତ୍ରେ ତଥାନଘ
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମର ସେନା, ଧନ, ବନ୍ଧୁ, ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ସବୁଠି ଭଲ ଅଛି କି?
ସର୍ଵତ୍ର କୁଶଲଂ ରାଜା ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦାହରତ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତେଜା ଵସିଷ୍ଠଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ସମସ୍ତଠାରେ କୁଶଳ ଅଛି। ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବିନୟଶୀଳ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
କୃତ୍ଵା ତୌ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠୌ ତାଃ କଥାସ୍ତଦା। ମୁଦା ପରମଯା ଯୁକ୍ତୌ ପ୍ରୀଯେତାଂ ତୌ ପରସ୍ପରମ୍
ଏହିପରି ଧାର୍ମିକ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିଥିଲାପରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦରେ ପରସ୍ପର ସହିତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ କଥାନ୍ତେ ରଘୁନନ୍ଦନ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ତାପରେ, କଥାର ଶେଷରେ, ରଘୁବଂଶୀ, ପୂଜ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ହସୁଥିବା ପରି ମୁହଁରେ ହସ ନେଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆତିଥ୍ଯଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ବଲସ୍ଯାସ୍ଯ ମହାବଲ। ତଵ ଚୈଵାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ଯଥାର୍ହଂ ସମ୍ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ମେ
ମୁଁ ଏହି ବଳବାନ ସେନା ଓ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଅପରିମିତ ମହିମା ଅଛ, ସେଥିପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଦୟାକରି ମୋର ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ କର।
ସତ୍କ୍ରିଯାଂ ହି ଭଵାନେତାଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛତୁ ମଯା କୃତାମ୍। ରାଜଂସ୍ତ୍ଵମତିଥିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପୂଜନୀଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ମୁଁ ଯେ ସମ୍ମାନ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି, ଦୟାକରି ଏହା ଗ୍ରହଣ କର। ହେ ରାଜା, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମତିଃ। କୃତମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜା ପୂଜାଵାକ୍ଯେନ ମେ ତ୍ଵଯା
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେ ପ୍ରଣୟ ଦେଖାଇଲ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜା ହୋଇଗଲା।'
ଫଲମୂଲେନ ଭଗଵନ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ଯତ୍ ତଵାଶ୍ରମେ। ପାଦ୍ଯେନାଚମନୀଯେନ ଭଗଵଦ୍ଦର୍ଶନେନ ଚ
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ତୁମ ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ମିଳିଥାଏ, ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଓ ଜଳ ପିଇବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଜଳ ଅଛି, ଏବଂ ତୁମ ପବିତ୍ର ଦର୍ଶନ—
ସର୍ଵଥା ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୂଜାର୍ହେଣ ସୁପୂଜିତଃ। ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ମୈତ୍ରେଣେକ୍ଷସ୍ଵ ଚକ୍ଷୁଷା
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ମୁଁ ଯେଉଁ ପୂଜା ଲାଗିଥିଲି, ସେଠାରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ପାଇଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଏବେ ମୁଁ ଯିବି—ମୋତେ ମିତ୍ରଭାବରେ ଦେଖ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତଂ ରାଜାନଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ପୁନରେଵ ହି। ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯତ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁନଃ ପୁନରୁଦାରଧୀଃ
ରାଜା ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଉଦାରମନ ବସିଷ୍ଠ ପୁଣିପୁଣି ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଗାଧେଯୋ ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ଯଥାପ୍ରିଯଂ ଭଗଵତସ୍ତଥାସ୍ତୁ ମୁନିପୁଂଗଵ
ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି! ମହାମୁନି, ଯେପରି ତୁମର ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ହେଉ।'