ରାଵଣଶ୍ଚାପି ଚିକ୍ଷେପ ଭାସ୍ଵରଂ କାର୍ମୁକଂ ମହତ୍। ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତଂ ରାମସ୍ଯୈତଦିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ରାବଣ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହା ଚମକୁଥିବା ଧନୁକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ, କହିଲେ—'ଏହା ରାମଙ୍କର'।
ଇଦଂ ତତ୍ ତଵ ରାମସ୍ଯ କାର୍ମୁକଂ ଜ୍ଯାସମାଵୃତମ୍। ଇହ ପ୍ରହସ୍ତେନାନୀତଂ ତଂ ହତ୍ଵା ନିଶି ମାନୁଷମ୍
ଏହି ରାମଙ୍କର ଧନୁ, ତାର ଚଡ଼ାଯାଇଛି; ପ୍ରହସ୍ତ ଏହାକୁ ରାତିରେ ମାନବକୁ ମାରି ଏଠାକୁ ଆଣିଛି।
ସ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵେନ ସହୈଵ ତଚ୍ଛିରୋ ଧନୁଶ୍ଚ ଭୂମୌ ଵିନିକୀର୍ଯମାଣଃ। ଵିଦେହରାଜସ୍ଯ ସୁତାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀଂ ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ତାଂ ଭଵ ମେ ଵଶାନୁଗା
ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଝିହ୍ୱ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଧନୁ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲା; ପରେ ସେ ଶ୍ରୀମତୀ ଵିଦେହ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ—'ଏବେ ମୋର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନ।'
thumb|ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ବତ୍ତିଶ ଶର୍ଗ ଶୁଣ।
ସା ସୀତା ତଚ୍ଛିରୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଚ୍ଚ କାର୍ମୁକମୁତ୍ତମମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରତିସଂସର୍ଗମାଖ୍ଯାତଂ ଚ ହନୂମତା
ସୀତା ସେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଉତ୍ତମ ଧନୁକୁ ଦେଖି, ହନୁମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମିତ୍ରତାର ଖବର ଶୁଣିଲେ।
ନଯନେ ମୁଖଵର୍ଣଂ ଚ ଭର୍ତୁସ୍ତତ୍ସଦୃଶଂ ମୁଖମ୍। କେଶାନ୍ କେଶାନ୍ତଦେଶଂ ଚ ତଂ ଚ ଚୂଡାମଣିଂ ଶୁଭମ୍
ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କ ମୁହଁ, ମୁହଁର ରଙ୍ଗ, କେଶ, କେଶର ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଶୁଭ ଚୂଡ଼ାମଣି ଦେଖିଲେ, ସବୁ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପରି।
ଏତୈଃ ସର୍ଵୈରଭିଜ୍ଞାନୈରଭିଜ୍ଞାଯ ସୁଦୁଃଖିତା। ଵିଜଗର୍ହେଽତ୍ର କୈକେଯୀଂ କ୍ରୋଶନ୍ତୀ କୁରରୀ ଯଥା
ଏହି ସବୁ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ଚିହ୍ନି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ସୀତା କାଇକେୟୀଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇ, ଚିଁଚିଆଇ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି କାନ୍ଦିଲେ।
ସକାମା ଭଵ କୈକେଯି ହତୋଽଯଂ କୁଲନନ୍ଦନଃ। କୁଲମୁତ୍ସାଦିତଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା କଲହଶୀଲଯା
କାଇକେୟୀ, ତୁମେ ଏବେ ଖୁସି ହେଉ; ଏହି କୁଳର ଆନନ୍ଦ ମୃତ, ସମସ୍ତ କୁଳ ତୁମ ଝଗଡ଼ା ଭଳି ଚଳିଗଲା।
ଆର୍ଯେଣ କିଂ ନୁ କୈକେଯ୍ଯାଃ କୃତଂ ରାମେଣ ଵିପ୍ରିଯମ୍। ଯନ୍ମଯା ଚୀରଵସନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଵନମ୍
ଏ ଆର୍ୟ, ରାମ ଏଉଁ କାଇକେୟୀଙ୍କୁ କଣ ଦୁଃଖ କରିଥିଲେ, ଯେ ମୋତେ ଚୀରବସନ ଦେଇ, ସେ ଜଣେ ଦୟାଳୁ ମନୁଷ୍ୟ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋତେ ବନକୁ ପଠାଇଦେଲେ?
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀ ଵେପମାନା ତପସ୍ଵିନୀ। ଜଗାମ ଜଗତୀଂ ବାଲା ଛିନ୍ନା ତୁ କଦଲୀ ଯଥା
ଏଭଳି କହି, ବେପମାନ ତପସ୍ୱିନୀ ବୈଦେହୀ, ଛିନ୍ନ କଦଳୀ ଗଛର ପରି, ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ।
ସା ମୁହୂର୍ତାତ୍ ସମାଶ୍ଵସ୍ଯ ପରିଲଭ୍ଯାଥ ଚେତନାମ୍। ତଚ୍ଛିରଃ ସମୁପାସ୍ଥାଯ ଵିଲଲାପାଯତେକ୍ଷଣା
କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ଆପଣାର ହୁସ୍ତି ଫେରାଇ, ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ରଖି, ବିପ୍ଳବ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ହା ହତାସ୍ମି ମହାବାହୋ ଵୀରଵ୍ରତମନୁଵ୍ରତ। ଇମାଂ ତେ ପଶ୍ଚିମାଵସ୍ଥାଂ ଗତାସ୍ମି ଵିଧଵା କୃତା
ହା, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲି, ମହାବାହୁ, ଶୂର ଓ ଧୀର ତୁମେ; ଏହି ଶେଷ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସି, ମୁଁ ବିଧବା ହେଇଗଲି।
ପ୍ରଥମଂ ମରଣଂ ନାର୍ଯା ଭର୍ତୁର୍ଵୈଗୁଣ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ। ସୁଵୃତ୍ତଃ ସାଧୁଵୃତ୍ତାଯାଃ ସଂଵୃତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ମମାଗ୍ରତଃ
ନାରୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ପତିର ଅପମାନ; ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ମୋ ଆଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଯେଉଁଠିକି ମୁଁ ଭଲ ଚରିତ୍ର ଅଛି।
ମହଦ୍ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରପନ୍ନାଯା ମଗ୍ନାଯାଃ ଶୋକସାଗରେ। ଯୋ ହି ମାମୁଦ୍ଯତସ୍ତ୍ରାତୁଂ ସୋଽପି ତ୍ଵଂ ଵିନିପାତିତଃ
ମୁଁ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ବିଲିନ ହୋଇ, ବଡ ଦୁଃଖରେ ପଡିଛି; ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, ତଥାପି ଏବେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଡିଗଲେ।
ସା ଶ୍ଵଶ୍ରୂର୍ମମ କୌସଲ୍ଯା ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରେଣ ରାଘଵ। ଵତ୍ସେନେଵ ଯଥା ଧେନୁର୍ଵିଵତ୍ସା ଵତ୍ସଲା କୃତା
ମୋ ଶ୍ୱଶ୍ରୁ କୌଶଳ୍ୟା, ତୁମେ ପୁତ୍ର ରାଘବ ଦ୍ୱାରା, ଏକ ମାଁ ଯେଉଁଠିକି ତାଙ୍କର ଛୁଆ ନାହିଁ, ଏମିତି ଭଲପାଇବାରେ ଅନ୍ୟତମ ହେଇଗଲେ।
ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦୀର୍ଘମାଯୁସ୍ତେ ଦୈଵଜ୍ଞୈରପି ରାଘଵ। ଅନୃତଂ ଵଚନଂ ତେଷାମଲ୍ପାଯୁରସି ରାଘଵ
ଦୈବଜ୍ଞମାନେ ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ହେବାକୁ କହିଥିଲେ, ରାଘବ; ତାଙ୍କର କଥା ଅସତ୍ୟ ହେଲା, କାରଣ ତୁମର ଆୟୁ ଅଳ୍ପ ହେଲା।
ଅଥଵା ନଶ୍ଯତି ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ଯାପି ସତସ୍ତଵ। ପଚତ୍ଯେନଂ ତଥା କାଲୋ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵୋ ହ୍ଯଯମ୍
ନହିଁଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; କାଳ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସେ ଏଭଳି ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭସାଇଦେଇ।
ଅଦୃଷ୍ଟଂ ମୃତ୍ଯୁମାପନ୍ନଃ କସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ନଯଶାସ୍ତ୍ରଵିତ୍। ଵ୍ଯସନାନାମୁପାଯଜ୍ଞଃ କୁଶଲୋ ହ୍ଯସି ଵର୍ଜନେ
ତୁମେ ନୟଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ; ତଥାପି କିପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଡିଗଲେ?
ତଥା ତ୍ଵଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ରୌଦ୍ରଯାତିନୃଶଂସଯା। କାଲରାତ୍ର୍ଯା ମମାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ହୃତଃ କମଲଲୋଚନ
ଏଭଳି, ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ନିର୍ଦୟ ଏବଂ କ୍ରୂର କାଳରାତ୍ରୀ ତୁମକୁ ମୋଠୁ ଅଲଗା କରି, ନେଇଗଲା, କମଳନୟନ।
ଇହ ଶେଷେ ମହାବାହୋ ମାଂ ଵିହାଯ ତପସ୍ଵିନୀମ୍। ପ୍ରିଯାମିଵ ଯଥା ନାରୀଂ ପୃଥିଵୀଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଏଠି ମୁଁ ରହିବି, ମହାବାହୁ, ଏହି ତପସ୍ୱିନୀକୁ ଛାଡି, ଯେପରି ଜଣେ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଜନନୀକୁ ଛାଡି ଭୂମିକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
ଅର୍ଚିତଂ ସତତଂ ଯତ୍ନାଦ୍ ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯୈର୍ମଯା ତଵ। ଇଦଂ ତେ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ ଵୀର ଧନୁଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷିତମ୍
ଏହି ସୁନାର ଶୋଭିତ ଧନୁ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଇଁ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାରେ ଆର୍ଚନା କରିଥିଲି; ଏହି ମୋ ପ୍ରିୟ ଧନୁ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ବୀର।
ପିତ୍ରା ଦଶରଥେନ ତ୍ଵଂ ଶ୍ଵଶୁରେଣ ମମାନଘ। ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ପିତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ ନୂନଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ସମାଗତଃ
ପିତା ଦଶରଥ, ମୋ ଶ୍ୱଶୁର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯୋଗ ହୋଇଛ।
ଦିଵି ନକ୍ଷତ୍ରଭୂତଂ ଚ ମହତ୍କର୍ମକୃତଂ ତଥା। ପୁଣ୍ଯଂ ରାଜର୍ଷିଵଂଶଂ ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ ସମୁପେକ୍ଷସେ
ତୁମେ ତୁମର ରାଜାର୍ଷି ବଂଶ, ଯେଉଁଠିକି ଆକାଶରେ ତାରାର ପରି ଚମକେ, ଏବଂ ବଡ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଉଁଠିକି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛ।
କିଂ ମାଂ ନ ପ୍ରେକ୍ଷସେ ରାଜନ୍ କିଂ ଵା ନ ପ୍ରତିଭାଷସେ। ବାଲାଂ ବାଲେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ମାଂ ସହଚାରିଣୀମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଦେଖୁନାହିଁ, କିମ୍ବା କଥା ହେଉନାହିଁ? ମୁଁ ତୁମର ଯୁବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଯୁବକ ସହ ଯୁବତୀ ଭାବରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ସଂଶ୍ରୁତଂ ଗୃହ୍ଣତା ପାଣିଂ ଚରିଷ୍ଯାମୀତି ଯତ୍ ତ୍ଵଯା। ସ୍ମର ତନ୍ନାମ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନଯ ମାମପି ଦୁଃଖିତାମ୍
ତୁମେ ମୋ ହାତ ଧରିବାବେଳେ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ—'ମୁଁ ସଦା ତୋ ସହିତ ରହିବି'—ସେଥିକୁ ମନେ କର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ; ଦୁଃଖିତ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଅ।
କସ୍ମାନ୍ମାମପହାଯ ତ୍ଵଂ ଗତୋ ଗତିମତାଂ ଵର। ଅସ୍ମାଲ୍ଲୋକାଦମୁଂ ଲୋକଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାମପି ଦୁଃଖିତାମ୍
ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି ଲୋକକୁ ଛାଡି ଅପର ଲୋକକୁ ଗଲା, ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ଛାଡି ଦେଲା?
କଲ୍ଯାଣୈ ରୁଚିରଂ ଗାତ୍ରଂ ପରିଷ୍ଵକ୍ତଂ ମଯୈଵ ତୁ। କ୍ରଵ୍ଯାଦୈସ୍ତଚ୍ଛରୀରଂ ତେ ନୂନଂ ଵିପରିକୃଷ୍ଯତେ
ତୁମର ଏହି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ରୂପବନ୍ତୀ ଦେହ, ଯାହାକୁ କେବଳ ମୁଁ ମମତାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବର୍ତମାନ ମୃଗମାନେ ଭାଗି ଭାଗି ଖାଉଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈରିଷ୍ଟଵାନାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେଣ ସଂସ୍କାରଂ କେନ ତ୍ଵଂ ନ ତୁ ଲପ୍ସ୍ଯସେ
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ୟଜ୍ଞ ଦେଇ ଅନେକ ଦାନ କରିଥିଲା, ବର୍ତମାନ କେଉଁଠି ତୁମେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ପାଇବା?
ପ୍ରଵ୍ରଜ୍ଯାମୁପପନ୍ନାନାଂ ତ୍ରଯାଣାମେକମାଗତମ୍। ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯତି କୌସଲ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୋକଲାଲସା
ବନବାସକୁ ଯାଇଥିବା ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଫେରିବାକୁ ଦେଖିବେ, ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା କୌଶଳ୍ୟା।
ସ ତସ୍ଯାଃ ପରିପୃଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯା ଵଧଂ ମିତ୍ରବଲସ୍ଯ ତେ। ତଵ ଚାଖ୍ଯାସ୍ଯତେ ନୂନଂ ନିଶାଯାଂ ରାକ୍ଷସୈର୍ଵଧମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିବାବେଳେ, ତୁମର ମିତ୍ର ସେନାର ବଧ ବିଷୟରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାତିରେ ତୁମର ବଧ ବିଷୟରେ କହିବ।