ପଟ୍ଟିଶାନ୍ ପରିଘାଂଶ୍ଚକ୍ରାନୃଷ୍ଟୀନ୍ ଦଣ୍ଡାନ୍ ମହାଯୁଧାନ୍। ବାଣଜାଲାନି ଶୂଲାନି ଭାସ୍ଵରାନ୍ କୂଟମୁଦ୍ଗରାନ୍
ତଳୱାର, ଲୋହା ଗଦା, ଚକ୍ର, ବଣ୍ଡା, ଦଣ୍ଡ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର, ବାଣର ଝଡ଼, ଚମକୁଥିବା ଶୂଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଦ୍ଗର ଦ୍ୱାରା
ଯଷ୍ଟୀଶ୍ଚ ତୋମରାନ୍ ପ୍ରାସାଂଶ୍ଚକ୍ରାଣି ମୁସଲାନି ଚ। ଉଦ୍ଯମ୍ଯୋଦ୍ଯମ୍ଯ ରକ୍ଷୋଭିର୍ଵାନରେଷୁ ନିପାତିତାଃ
ଯଷ୍ଟି, ତୋମର, ପ୍ରାସ, ଚକ୍ର, ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ପୁନିପୁନି ଉଠାଇ ବାନରମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଥ ସୁପ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ପ୍ରହସ୍ତେନ ପ୍ରମାଥିନା। ଅସକ୍ତଂ କୃତହସ୍ତେନ ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନଂ ମହାସିନା
ତାପରେ, ରାମ ଘୁମୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରହସ୍ତ ନାଶକ, ଦୃଢ଼ ହାତରେ ବଡ଼ ତଳୱାର ନେଇ, ସହଜରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଵିଭୀଷଣଃ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ନିଗୃହୀତୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ଦିଶଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତଃ ସୈନ୍ଯୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ଲଵଗୈଃ ସହ
ବିଭୀଷଣ ଉଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ, ଦୁର୍ଘଟନାବଶତଃ ଧରାଯିବା ପରେ, ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବାନରମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହଟାଇଦେଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଗ୍ରୀଵଯା ସୀତେ ଭଗ୍ନଯା ପ୍ଲଵଗାଧିପଃ। ନିରସ୍ତହନୁକଃ ସୀତେ ହନୂମାନ୍ ରାକ୍ଷସୈର୍ହତଃ
ସୀତା, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା; ହନୁମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଭାଙ୍ଗି ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ସୀତା।
ଜାମ୍ବଵାନଥ ଜାନୁଭ୍ଯାମୁତ୍ପତନ୍ ନିହତୋ ଯୁଧି। ପଟ୍ଟିଶୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଛିନ୍ନୋ ନିକୃତ୍ତଃ ପାଦପୋ ଯଥା
ତାପରେ, ଜାମ୍ବବାନ ଗୁଡ଼ିଏ ଗୁଡ଼ିଏ ଉଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଅନେକ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଚିରିଦିଆଯିବା ଗଛ ପରି କାଟିଦେଲେ।
ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୋଭୌ ତୌ ଵାନରଵରର୍ଷଭୌ। ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୌ ରୁଦନ୍ତୌ ଚ ରୁଧିରେଣ ପରିପ୍ଲୁତୌ
ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ଏହି ଦୁଇ ବାନରମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ଅସିନା ଵ୍ଯାଯତୌ ଛିନ୍ନୌ ମଧ୍ଯେ ହ୍ଯରିନିଷୂଦନୌ। ଅନୁଶ୍ଵସିତି ମେଦିନ୍ଯାଂ ପନସଃ ପନସୋ ଯଥା
ଏହି ଦୁଇ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତଳ ଭାଗରେ କାଟିଦିଆଯିବା, ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି, ଫାଟିଯିବା ପନସ ଗଛ ପରି।
ନାରାଚୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଛିନ୍ନଃ ଶେତେ ଦର୍ଯାଂ ଦରୀମୁଖଃ। କୁମୁଦସ୍ତୁ ମହାତେଜା ନିଷ୍କୂଜନ୍ ସାଯକୈର୍ହତଃ
ଦରୀମୁଖ ଅନେକ ଲୋହା ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟି ଖାଲିରେ ପଡ଼ିଛି; ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମୁଦ ନିରବ ହୋଇ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛି।
ହରଯୋ ମଥିତା ନାଗୈ ରଥଜାଲୈସ୍ତଥାପରେ। ଶଯାନା ମୃଦିତାସ୍ତତ୍ର ଵାଯୁଵେଗୈରିଵାମ୍ବୁଦାଃ
ବାନରମାନେ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଦିଆଯିବା, ଅନ୍ୟମାନେ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଚିରିଦିଆଯିବା; ସେମାନେ ଏଠି ଚାପି ଦିଆଯିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ପବନର ଗତିରେ ମেঘ ଚିରିଯିବା ପରି।
ପ୍ରସୃତାଶ୍ଚ ପରେ ତ୍ରସ୍ତା ହନ୍ଯମାନା ଜଘନ୍ଯତଃ। ଅନୁଦ୍ରୁତାସ୍ତୁ ରକ୍ଷୋଭିଃ ସିଂହୈରିଵ ମହାଦ୍ଵିପାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ଦୌଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ, ପଛରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦଳି ଦେଲେ, ଯେପରି ଶିଂହମାନେ ବଡ଼ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ତାଡ଼ି ଦେଇ ମାରି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସାଗରେ ପତିତାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଗଗନମାଶ୍ରିତାଃ। ଋକ୍ଷା ଵୃକ୍ଷାନୁପାରୂଢା ଵାନରୀଂ ଵୃତ୍ତିମାଶ୍ରିତାଃ
କିଛି ଜଣେ ସାଗରରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କିଛି ଜଣେ ଆକାଶକୁ ଶରଣ ନେଲେ; ଭାଲୁମାନେ ଗଛକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ, ଵାନରମାନଙ୍କ ଭଳି ଆଚରଣ କରି।
ସାଗରସ୍ଯ ଚ ତୀରେଷୁ ଶୈଲେଷୁ ଚ ଵନେଷୁ ଚ। ପିଙ୍ଗଲାସ୍ତେ ଵିରୂପାକ୍ଷୈ ରାକ୍ଷସୈର୍ବହଵୋ ହତାଃ
ସାଗର ତୀର, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବହୁତ ପିଙ୍ଗଳ ଵାନରମାନେ ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ।
ଏଵଂ ତଵ ହତୋ ଭର୍ତା ସସୈନ୍ଯୋ ମମ ସେନଯା। କ୍ଷତଜାର୍ଦ୍ରଂ ରଜୋଧ୍ଵସ୍ତମିଦଂ ଚାସ୍ଯାହୃତଂ ଶିରଃ
ଏଭଳି ତୁମର ପତି ସେନା ସହିତ ମୋର ସେନା ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ; ଏହି ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଧୂଳିରେ ଲୁହା ମୁଣ୍ଡ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି।
ତତଃ ପରମଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ସୀତାଯାମୁପଶୃଣ୍ଵନ୍ତ୍ଯାଂ ରାକ୍ଷସୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାପତି ରାବଣ, ସୀତା ଶୁଣୁଥିବା ବେଳେ, ରାକ୍ଷସୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରାକ୍ଷସଂ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଂ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵଂ ସମାନଯ। ଯେନ ତଦ୍ରାଘଵଶିରଃ ସଂଗ୍ରାମାତ୍ ସ୍ଵଯମାହୃତମ୍
ଘୋର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଝିହ୍ୱକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ; ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରୁ ନିଜେ ରାଘବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆଣିଥିଲା।
ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵସ୍ତଦା ଗୃହ୍ଯ ଶିରସ୍ତତ୍ସଶରାସନମ୍। ପ୍ରଣାମଂ ଶିରସା କୃତ୍ଵା ରାଵଣସ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଝିହ୍ୱ ଏହି ମୁଣ୍ଡ, ଧନୁ ଓ ଶର ସହିତ ନେଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଉଡ଼ି ଆସିଲେ।
ତମବ୍ରଵୀତ୍ ତତୋ ରାଜା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସଂ ସ୍ଥିତମ୍। ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵଂ ମହାଜିହ୍ଵଂ ସମୀପପରିଵର୍ତିନମ୍
ତାପରେ ରାଜା ରାବଣ ନିକଟରେ ଥିବା ମହାଜିହ୍ୱ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଝିହ୍ୱକୁ କହିଲେ।
ଅଗ୍ରତଃ କୁରୁ ସୀତାଯାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଦାଶରଥେଃ ଶିରଃ। ଅଵସ୍ଥାଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଭର୍ତୁଃ କୃପଣା ସାଧୁ ପଶ୍ଯତୁ
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅର ମୁଣ୍ଡକୁ ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖ; ଯେଉଁ ଦୁଃଖିତ ଜନନୀ ତାଙ୍କ ପତିର ଶେଷ ଅବସ୍ଥା ଦେଖିପାରିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତଂ ତୁ ତଦ୍ ରକ୍ଷଃ ଶିରସ୍ତତ୍ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍। ଉପନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସୀତାଯାଃ କ୍ଷିପ୍ରମନ୍ତରଧୀଯତ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ରାକ୍ଷସ ମନୋହର ମୁଣ୍ଡକୁ ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖି, ମାନେ ହେଲା।
ରାଵଣଶ୍ଚାପି ଚିକ୍ଷେପ ଭାସ୍ଵରଂ କାର୍ମୁକଂ ମହତ୍। ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତଂ ରାମସ୍ଯୈତଦିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ରାବଣ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହା ଚମକୁଥିବା ଧନୁକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ, କହିଲେ—'ଏହା ରାମଙ୍କର'।
ଇଦଂ ତତ୍ ତଵ ରାମସ୍ଯ କାର୍ମୁକଂ ଜ୍ଯାସମାଵୃତମ୍। ଇହ ପ୍ରହସ୍ତେନାନୀତଂ ତଂ ହତ୍ଵା ନିଶି ମାନୁଷମ୍
ଏହି ରାମଙ୍କର ଧନୁ, ତାର ଚଡ଼ାଯାଇଛି; ପ୍ରହସ୍ତ ଏହାକୁ ରାତିରେ ମାନବକୁ ମାରି ଏଠାକୁ ଆଣିଛି।
ସ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵେନ ସହୈଵ ତଚ୍ଛିରୋ ଧନୁଶ୍ଚ ଭୂମୌ ଵିନିକୀର୍ଯମାଣଃ। ଵିଦେହରାଜସ୍ଯ ସୁତାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀଂ ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ତାଂ ଭଵ ମେ ଵଶାନୁଗା
ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଝିହ୍ୱ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଧନୁ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲା; ପରେ ସେ ଶ୍ରୀମତୀ ଵିଦେହ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ—'ଏବେ ମୋର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନ।'
thumb|ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ବତ୍ତିଶ ଶର୍ଗ ଶୁଣ।
ସା ସୀତା ତଚ୍ଛିରୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଚ୍ଚ କାର୍ମୁକମୁତ୍ତମମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରତିସଂସର୍ଗମାଖ୍ଯାତଂ ଚ ହନୂମତା
ସୀତା ସେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଉତ୍ତମ ଧନୁକୁ ଦେଖି, ହନୁମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମିତ୍ରତାର ଖବର ଶୁଣିଲେ।
ନଯନେ ମୁଖଵର୍ଣଂ ଚ ଭର୍ତୁସ୍ତତ୍ସଦୃଶଂ ମୁଖମ୍। କେଶାନ୍ କେଶାନ୍ତଦେଶଂ ଚ ତଂ ଚ ଚୂଡାମଣିଂ ଶୁଭମ୍
ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କ ମୁହଁ, ମୁହଁର ରଙ୍ଗ, କେଶ, କେଶର ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଶୁଭ ଚୂଡ଼ାମଣି ଦେଖିଲେ, ସବୁ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପରି।
ଏତୈଃ ସର୍ଵୈରଭିଜ୍ଞାନୈରଭିଜ୍ଞାଯ ସୁଦୁଃଖିତା। ଵିଜଗର୍ହେଽତ୍ର କୈକେଯୀଂ କ୍ରୋଶନ୍ତୀ କୁରରୀ ଯଥା
ଏହି ସବୁ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ଚିହ୍ନି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ସୀତା କାଇକେୟୀଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇ, ଚିଁଚିଆଇ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି କାନ୍ଦିଲେ।
ସକାମା ଭଵ କୈକେଯି ହତୋଽଯଂ କୁଲନନ୍ଦନଃ। କୁଲମୁତ୍ସାଦିତଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା କଲହଶୀଲଯା
କାଇକେୟୀ, ତୁମେ ଏବେ ଖୁସି ହେଉ; ଏହି କୁଳର ଆନନ୍ଦ ମୃତ, ସମସ୍ତ କୁଳ ତୁମ ଝଗଡ଼ା ଭଳି ଚଳିଗଲା।
ଆର୍ଯେଣ କିଂ ନୁ କୈକେଯ୍ଯାଃ କୃତଂ ରାମେଣ ଵିପ୍ରିଯମ୍। ଯନ୍ମଯା ଚୀରଵସନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଵନମ୍
ଏ ଆର୍ୟ, ରାମ ଏଉଁ କାଇକେୟୀଙ୍କୁ କଣ ଦୁଃଖ କରିଥିଲେ, ଯେ ମୋତେ ଚୀରବସନ ଦେଇ, ସେ ଜଣେ ଦୟାଳୁ ମନୁଷ୍ୟ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋତେ ବନକୁ ପଠାଇଦେଲେ?
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀ ଵେପମାନା ତପସ୍ଵିନୀ। ଜଗାମ ଜଗତୀଂ ବାଲା ଛିନ୍ନା ତୁ କଦଲୀ ଯଥା
ଏଭଳି କହି, ବେପମାନ ତପସ୍ୱିନୀ ବୈଦେହୀ, ଛିନ୍ନ କଦଳୀ ଗଛର ପରି, ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ।