ଅଧୋମୁଖୀଂ ଶୋକପରାମୁପଵିଷ୍ଟାଂ ମହୀତଲେ। ଭର୍ତାରଂ ସମନୁଧ୍ଯାନ୍ତୀମଶୋକଵନିକାଂ ଗତାମ୍
ସେ ମୈଥିଳୀକୁ ଭୂମିରେ ବସିଥିବା, ମୁହଁ ନମାଇଥିବା, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଏବଂ ସଦା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଅଶୋକ ଵନିକାକୁ ଗଲେ।
ଉପାସ୍ଯମାନାଂ ଘୋରାଭୀ ରାକ୍ଷସୀଭିରଦୂରତଃ। ଉପସୃତ୍ଯ ତତଃ ସୀତାଂ ପ୍ରହର୍ଷଂ ନାମ କୀର୍ତଯନ୍
ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିକଟରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ତାପରେ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନିଜ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରକାଶ କରି, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଇଦଂ ଚ ଵଚନଂ ଧୃଷ୍ଟମୁଵାଚ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। ସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯମାନା ମଯା ଭଦ୍ରେ ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵିମନ୍ଯସେ
ଜନକର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସେ ଏହି ଦ୍ରୁଢ଼ କଥା କହିଲେ: 'ମୂଦୁ ମନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ କାହାକୁ ଭରସା କରି ଏପରି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ରହିଛ?'
ଖରହନ୍ତା ସ ତେ ଭର୍ତା ରାଘଵଃ ସମରେ ହତଃ। ଛିନ୍ନଂ ତେ ସର୍ଵଥା ମୂଲଂ ଦର୍ପଶ୍ଚ ନିହତୋ ମଯା
ଖରକୁ ମାରିଥିବା ତୁମର ପତି ରାଘବ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି; ତୁମର ମୂଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କଟିଯାଇଛି, ତୁମର ଅଭିମାନ ମୁଁ ଭଙ୍ଗ କରିଛି।
ଵ୍ଯସନେନାତ୍ମନଃ ସୀତେ ମମ ଭାର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯସି। ଵିସୃଜୈତାଂ ମତିଂ ମୂଢେ କିଂ ମୃତେନ କରିଷ୍ଯସି
ସୀତା, ତୁମର ଦୁଃଖ ଦେଖି ଏବେ ମୁଁ ତୁମର ପତ୍ନୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଏହି ଅବୁଜ୍ଜ ବିଚାରକୁ ଛାଡ଼, ମୃତ ପତିକୁ ନେଇ ତୁମେ କଣ କରିପାରିବ?
ଭଵସ୍ଵ ଭଦ୍ରେ ଭାର୍ଯାଣାଂ ସର୍ଵାସାମୀଶ୍ଵରୀ ମମ। ଅଲ୍ପପୁଣ୍ଯେ ନିଵୃତ୍ତାର୍ଥେ ମୂଢେ ପଣ୍ଡିତମାନିନି। ଶୃଣୁ ଭର୍ତୃଵଧଂ ସୀତେ ଘୋରଂ ଵୃତ୍ରଵଧଂ ଯଥା
ମୂଦୁ ମନେ, ମୋର ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଧାନ ହେଉ; ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟ ଥିବା, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହାରାଇଥିବା, ଅବୁଜ୍ଜ ମନେ, ଜଣେ ଜଣା ଭାବିବା ମହିଳା, ସୀତା, ତୁମର ପତିଙ୍କ ଭୟାନକ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯେପରିକି ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ମାରାଯିବା।
ସମାଯାତଃ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତଂ ହନ୍ତୁଂ ମାଂ କିଲ ରାଘଵଃ। ଵାନରେନ୍ଦ୍ରପ୍ରଣୀତେନ ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ
କହାଯାଉଛି ରାଘବ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ମୋତେ ମାରିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ବାନର ରାଜାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ।
ସଂନିଵିଷ୍ଟଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପୀଡ୍ଯ ତୀରମଥୋତ୍ତରମ୍। ବଲେନ ମହତା ରାମୋ ଵ୍ରଜତ୍ଯସ୍ତଂ ଦିଵାକରେ
ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଶିବିର କରିଥିଲେ, ତୀରକୁ ଚାପ ଦେଇ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ରାମ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଅଥାଧ୍ଵନି ପରିଶ୍ରାନ୍ତମର୍ଧରାତ୍ରେ ସ୍ଥିତଂ ବଲମ୍। ସୁଖସୁପ୍ତଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଚରିତଂ ପ୍ରଥମଂ ଚରୈଃ
ଯାତ୍ରାରେ ଥକି ଆଧା ରାତିରେ ସେନା ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲା; ମୋର ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିପୂର୍ବକ ଘୁମୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ପ୍ରହସ୍ତପ୍ରଣୀତେନ ବଲେନ ମହତା ମମ। ବଲମସ୍ଯ ହତଂ ରାତ୍ରୌ ଯତ୍ର ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ତାପରେ, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମୋର ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ସେନା ରାତିରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଥିଲେ।
ପଟ୍ଟିଶାନ୍ ପରିଘାଂଶ୍ଚକ୍ରାନୃଷ୍ଟୀନ୍ ଦଣ୍ଡାନ୍ ମହାଯୁଧାନ୍। ବାଣଜାଲାନି ଶୂଲାନି ଭାସ୍ଵରାନ୍ କୂଟମୁଦ୍ଗରାନ୍
ତଳୱାର, ଲୋହା ଗଦା, ଚକ୍ର, ବଣ୍ଡା, ଦଣ୍ଡ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର, ବାଣର ଝଡ଼, ଚମକୁଥିବା ଶୂଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଦ୍ଗର ଦ୍ୱାରା
ଯଷ୍ଟୀଶ୍ଚ ତୋମରାନ୍ ପ୍ରାସାଂଶ୍ଚକ୍ରାଣି ମୁସଲାନି ଚ। ଉଦ୍ଯମ୍ଯୋଦ୍ଯମ୍ଯ ରକ୍ଷୋଭିର୍ଵାନରେଷୁ ନିପାତିତାଃ
ଯଷ୍ଟି, ତୋମର, ପ୍ରାସ, ଚକ୍ର, ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ପୁନିପୁନି ଉଠାଇ ବାନରମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଥ ସୁପ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ପ୍ରହସ୍ତେନ ପ୍ରମାଥିନା। ଅସକ୍ତଂ କୃତହସ୍ତେନ ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନଂ ମହାସିନା
ତାପରେ, ରାମ ଘୁମୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରହସ୍ତ ନାଶକ, ଦୃଢ଼ ହାତରେ ବଡ଼ ତଳୱାର ନେଇ, ସହଜରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଵିଭୀଷଣଃ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ନିଗୃହୀତୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ଦିଶଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତଃ ସୈନ୍ଯୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ଲଵଗୈଃ ସହ
ବିଭୀଷଣ ଉଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ, ଦୁର୍ଘଟନାବଶତଃ ଧରାଯିବା ପରେ, ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବାନରମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହଟାଇଦେଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଗ୍ରୀଵଯା ସୀତେ ଭଗ୍ନଯା ପ୍ଲଵଗାଧିପଃ। ନିରସ୍ତହନୁକଃ ସୀତେ ହନୂମାନ୍ ରାକ୍ଷସୈର୍ହତଃ
ସୀତା, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା; ହନୁମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଭାଙ୍ଗି ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ସୀତା।
ଜାମ୍ବଵାନଥ ଜାନୁଭ୍ଯାମୁତ୍ପତନ୍ ନିହତୋ ଯୁଧି। ପଟ୍ଟିଶୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଛିନ୍ନୋ ନିକୃତ୍ତଃ ପାଦପୋ ଯଥା
ତାପରେ, ଜାମ୍ବବାନ ଗୁଡ଼ିଏ ଗୁଡ଼ିଏ ଉଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଅନେକ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଚିରିଦିଆଯିବା ଗଛ ପରି କାଟିଦେଲେ।
ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୋଭୌ ତୌ ଵାନରଵରର୍ଷଭୌ। ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୌ ରୁଦନ୍ତୌ ଚ ରୁଧିରେଣ ପରିପ୍ଲୁତୌ
ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ଏହି ଦୁଇ ବାନରମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ଅସିନା ଵ୍ଯାଯତୌ ଛିନ୍ନୌ ମଧ୍ଯେ ହ୍ଯରିନିଷୂଦନୌ। ଅନୁଶ୍ଵସିତି ମେଦିନ୍ଯାଂ ପନସଃ ପନସୋ ଯଥା
ଏହି ଦୁଇ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତଳ ଭାଗରେ କାଟିଦିଆଯିବା, ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି, ଫାଟିଯିବା ପନସ ଗଛ ପରି।
ନାରାଚୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଛିନ୍ନଃ ଶେତେ ଦର୍ଯାଂ ଦରୀମୁଖଃ। କୁମୁଦସ୍ତୁ ମହାତେଜା ନିଷ୍କୂଜନ୍ ସାଯକୈର୍ହତଃ
ଦରୀମୁଖ ଅନେକ ଲୋହା ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟି ଖାଲିରେ ପଡ଼ିଛି; ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମୁଦ ନିରବ ହୋଇ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛି।
ହରଯୋ ମଥିତା ନାଗୈ ରଥଜାଲୈସ୍ତଥାପରେ। ଶଯାନା ମୃଦିତାସ୍ତତ୍ର ଵାଯୁଵେଗୈରିଵାମ୍ବୁଦାଃ
ବାନରମାନେ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଦିଆଯିବା, ଅନ୍ୟମାନେ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଚିରିଦିଆଯିବା; ସେମାନେ ଏଠି ଚାପି ଦିଆଯିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ପବନର ଗତିରେ ମেঘ ଚିରିଯିବା ପରି।
ପ୍ରସୃତାଶ୍ଚ ପରେ ତ୍ରସ୍ତା ହନ୍ଯମାନା ଜଘନ୍ଯତଃ। ଅନୁଦ୍ରୁତାସ୍ତୁ ରକ୍ଷୋଭିଃ ସିଂହୈରିଵ ମହାଦ୍ଵିପାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ଦୌଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ, ପଛରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦଳି ଦେଲେ, ଯେପରି ଶିଂହମାନେ ବଡ଼ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ତାଡ଼ି ଦେଇ ମାରି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସାଗରେ ପତିତାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଗଗନମାଶ୍ରିତାଃ। ଋକ୍ଷା ଵୃକ୍ଷାନୁପାରୂଢା ଵାନରୀଂ ଵୃତ୍ତିମାଶ୍ରିତାଃ
କିଛି ଜଣେ ସାଗରରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କିଛି ଜଣେ ଆକାଶକୁ ଶରଣ ନେଲେ; ଭାଲୁମାନେ ଗଛକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ, ଵାନରମାନଙ୍କ ଭଳି ଆଚରଣ କରି।
ସାଗରସ୍ଯ ଚ ତୀରେଷୁ ଶୈଲେଷୁ ଚ ଵନେଷୁ ଚ। ପିଙ୍ଗଲାସ୍ତେ ଵିରୂପାକ୍ଷୈ ରାକ୍ଷସୈର୍ବହଵୋ ହତାଃ
ସାଗର ତୀର, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବହୁତ ପିଙ୍ଗଳ ଵାନରମାନେ ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ।
ଏଵଂ ତଵ ହତୋ ଭର୍ତା ସସୈନ୍ଯୋ ମମ ସେନଯା। କ୍ଷତଜାର୍ଦ୍ରଂ ରଜୋଧ୍ଵସ୍ତମିଦଂ ଚାସ୍ଯାହୃତଂ ଶିରଃ
ଏଭଳି ତୁମର ପତି ସେନା ସହିତ ମୋର ସେନା ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ; ଏହି ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଧୂଳିରେ ଲୁହା ମୁଣ୍ଡ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି।
ତତଃ ପରମଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ସୀତାଯାମୁପଶୃଣ୍ଵନ୍ତ୍ଯାଂ ରାକ୍ଷସୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାପତି ରାବଣ, ସୀତା ଶୁଣୁଥିବା ବେଳେ, ରାକ୍ଷସୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରାକ୍ଷସଂ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଂ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵଂ ସମାନଯ। ଯେନ ତଦ୍ରାଘଵଶିରଃ ସଂଗ୍ରାମାତ୍ ସ୍ଵଯମାହୃତମ୍
ଘୋର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଝିହ୍ୱକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ; ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରୁ ନିଜେ ରାଘବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆଣିଥିଲା।
ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵସ୍ତଦା ଗୃହ୍ଯ ଶିରସ୍ତତ୍ସଶରାସନମ୍। ପ୍ରଣାମଂ ଶିରସା କୃତ୍ଵା ରାଵଣସ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଝିହ୍ୱ ଏହି ମୁଣ୍ଡ, ଧନୁ ଓ ଶର ସହିତ ନେଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଉଡ଼ି ଆସିଲେ।
ତମବ୍ରଵୀତ୍ ତତୋ ରାଜା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସଂ ସ୍ଥିତମ୍। ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵଂ ମହାଜିହ୍ଵଂ ସମୀପପରିଵର୍ତିନମ୍
ତାପରେ ରାଜା ରାବଣ ନିକଟରେ ଥିବା ମହାଜିହ୍ୱ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଝିହ୍ୱକୁ କହିଲେ।
ଅଗ୍ରତଃ କୁରୁ ସୀତାଯାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଦାଶରଥେଃ ଶିରଃ। ଅଵସ୍ଥାଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଭର୍ତୁଃ କୃପଣା ସାଧୁ ପଶ୍ଯତୁ
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅର ମୁଣ୍ଡକୁ ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖ; ଯେଉଁ ଦୁଃଖିତ ଜନନୀ ତାଙ୍କ ପତିର ଶେଷ ଅବସ୍ଥା ଦେଖିପାରିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତଂ ତୁ ତଦ୍ ରକ୍ଷଃ ଶିରସ୍ତତ୍ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍। ଉପନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସୀତାଯାଃ କ୍ଷିପ୍ରମନ୍ତରଧୀଯତ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ରାକ୍ଷସ ମନୋହର ମୁଣ୍ଡକୁ ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖି, ମାନେ ହେଲା।