ପୁତ୍ରା ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯାଥ ପଞ୍ଚ କାଲାନ୍ତକୋପମାଃ। ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ
'ପଛରେ, ପଞ୍ଚ ଭୟଙ୍କର ବୈବସ୍ବତଙ୍କର ପୁଅ: ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ।'
ଦଶ ଵାନରକୋଟ୍ଯଶ୍ଚ ଶୂରାଣାଂ ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣାମ୍। ଶ୍ରୀମତାଂ ଦେଵପୁତ୍ରାଣାଂ ଶେଷଂ ନାଖ୍ଯାତୁମୁତ୍ସହେ
'ଏଠାରେ ଦଶ କୋଟି ଶୂର ବାନର, ଯୁଦ୍ଧ କାମନା କରୁଥିବା; ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବପୁତ୍ରମାନେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମ କହିପାରିବି ନାହିଁ।'
ପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥସ୍ଯୈଷ ସିଂହସଂହନନୋ ଯୁଵା। ଦୂଷଣୋ ନିହତୋ ଯେନ ଖରଶ୍ଚ ତ୍ରିଶିରାସ୍ତଥା
'ଏହି ଦଶରଥଙ୍କର ପୁଅ, ଯୁବକ ଓ ସିଂହ ଦେହର, ଯିଏ ଦୂଷଣ, ଖର ଓ ତ୍ରିଶିରାକୁ ମାରିଛନ୍ତି।'
ନାସ୍ତି ରାମସ୍ଯ ସଦୃଶେ ଵିକ୍ରମେ ଭୁଵି କଶ୍ଚନ। ଵିରାଧୋ ନିହତୋ ଯେନ କବନ୍ଧଶ୍ଚାନ୍ତକୋପମଃ
'ଭୂମିରେ ରାମଙ୍କ ପରାକ୍ରମର ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ଯିଏ ବିରାଧ ଓ କବନ୍ଧ, ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ, ନିହତ କରିଛନ୍ତି।'
ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାତ୍ର ଧର୍ମାତ୍ମା ମାତଂଗାନାମିଵର୍ଷଭଃ। ଯସ୍ଯ ବାଣପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଜୀଵେଦପି ଵାସଵଃ
ଏଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ମାତଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିଅଟୁ, ତାଙ୍କ ତୀରରେ ପଡିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେନି।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମସୁତୋ ଵୀରୋ ନଲଃ ପ୍ଲଵଗସତ୍ତମଃ। ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଵେଗଵାନତ୍ର ଵସୁପୁତ୍ରଃ ସ ଦୁର୍ଧରଃ
ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ନଳ, ଯିଏ ବୀର ଏବଂ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ; ଏଉଁ ଭଳି ବସୁଙ୍କ ପୁଅ ଦୁର୍ଧର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵରିଷ୍ଠଶ୍ଚ ତଵ ଭ୍ରାତା ଵିଭୀଷଣଃ। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ରାଘଵସ୍ଯ ହିତେ ରତଃ
ତୁମର ଭାଇ ବିଭୀଷଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ରାଘବଙ୍କ ଭଲରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛନ୍ତି।
ଇତି ସର୍ଵଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ତଥା ଵୈ ଵାନରଂ ବଲମ୍। ସୁଵେଲେଽଧିଷ୍ଠିତଂ ଶୈଲେ ଶେଷକାର୍ଯେ ଭଵାନ୍ ଗତିଃ
ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥା ଏବଂ ସୁବେଳ ପାହାଡ଼ରେ ବାନର ସେନା ଅଛି ବିଷୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ଅବଶିଷ୍ଟ କାମ ପାଇଁ ଆପଣ ଆଶ୍ରୟ।
thumb|ଏକତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକତ୍ରିଂଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତସ୍ତମକ୍ଷୋଭ୍ଯବଲଂ ଲଙ୍କାଯାଂ ନୃପତେଶ୍ଚରାଃ। ସୁଵେଲେ ରାଘଵଂ ଶୈଲେ ନିଵିଷ୍ଟଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯନ୍
ତାପରେ ଲଙ୍କାର ଚରମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଚଳ ସେନା ସହିତ ସୁବେଳ ପାହାଡ଼ରେ ଶିବିର କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲେ।
ଚାରାଣାଂ ରାଵଣଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାମଂ ମହାବଲମ୍। ଜାତୋଦ୍ଵେଗୋଽଭଵତ୍ କିଂଚିତ୍ ସଚିଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଚରମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ରାବଣ କିଛି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ଶୀଘ୍ରମାଯାନ୍ତୁ ସର୍ଵେ ଵୈ ସୁସମାହିତାଃ। ଅଯଂ ନୋ ମନ୍ତ୍ରକାଲୋ ହି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତ ଇତି ରାକ୍ଷସାଃ
ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରେ ଆସନ୍ତୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ; ଏହି ସମୟ ଆମ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଣାର ଅବସର।
ତସ୍ଯ ତଚ୍ଛାସନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣୋଽଭ୍ଯାଗମନ୍ ଦ୍ରୁତମ୍। ତତଃ ସ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ରାକ୍ଷସୈଃ ସଚିଵୈଃ ସହ
ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆସିଲେ; ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ତୁ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ କ୍ଷମଂ ଯତ୍ ତଦନନ୍ତରମ୍। ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ସଚିଵାନ୍ ପ୍ରଵିଵେଶ ସ୍ଵମାଲଯମ୍
ମନ୍ତ୍ରଣା କରି ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଯାହା ଉଚିତ ଥିଲା ତାହା କଲେ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି ନିଜ ରାଜପ୍ରସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋ ରାକ୍ଷସମାଦାଯ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵଂ ମହାବଲମ୍। ମାଯାଵିନଂ ମହାମାଯଂ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ ଯତ୍ର ମୈଥିଲୀ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଵିଦ୍ୟୁଜ୍ଝିହ୍ୱ, ଯିଏ ବଡ଼ ମାୟାବୀ, ତାକୁ ସାଙ୍ଗ କରି ଯେଉଁଠାରେ ମୈଥିଳୀ ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵଂ ଚ ମାଯାଜ୍ଞମବ୍ରଵୀଦ୍ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ମୋହଯିଷ୍ଯାଵହେ ସୀତାଂ ମାଯଯା ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତ ଵିଦ୍ୟୁଜ୍ଝିହ୍ୱଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆମେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସୀତାକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା।'
ଶିରୋ ମାଯାମଯଂ ଗୃହ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ନିଶାଚର। ମାଂ ତ୍ଵଂ ସମୁପତିଷ୍ଠସ୍ଵ ମହଚ୍ଚ ସଶରଂ ଧନୁଃ
ଏ ନିଶାଚର, ଏହି ରାଘବଙ୍କ ମାୟାମୟ ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ଆସ; ଏବଂ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଓ ତୀର ଧରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥେତ୍ଯାହ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵୋ ନିଶାଚରଃ। ଦର୍ଶଯାମାସ ତାଂ ମାଯାଂ ସୁପ୍ରଯୁକ୍ତାଂ ସ ରାଵଣେ
ଏପରି କହିବା ପରେ ଵିଦ୍ୟୁଜ୍ଝିହ୍ୱ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ମାୟାକୁ ଚତୁର୍ତ୍ତାରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽଭଵଦ୍ ରାଜା ପ୍ରଦଦୌ ଚ ଵିଭୂଷଣମ୍। ଅଶୋକଵନିକାଯାଂ ଚ ସୀତାଦର୍ଶନଲାଲସଃ
ରାଜା ତାପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ଦେଲେ; ଅଶୋକ ଵନିକାରେ ସୀତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ।
ନୈର୍ଋତାନାମଧିପତିଃ ସଂଵିଵେଶ ମହାବଲଃ। ତତୋ ଦୀନାମଦୈନ୍ଯାର୍ହାଂ ଦଦର୍ଶ ଧନଦାନୁଜଃ
ନିରୃତମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାପରେ କୁବେରଙ୍କ ଭାଇ ଦୁଃଖ ଓ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ ସୀତାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଅଧୋମୁଖୀଂ ଶୋକପରାମୁପଵିଷ୍ଟାଂ ମହୀତଲେ। ଭର୍ତାରଂ ସମନୁଧ୍ଯାନ୍ତୀମଶୋକଵନିକାଂ ଗତାମ୍
ସେ ମୈଥିଳୀକୁ ଭୂମିରେ ବସିଥିବା, ମୁହଁ ନମାଇଥିବା, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଏବଂ ସଦା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଅଶୋକ ଵନିକାକୁ ଗଲେ।
ଉପାସ୍ଯମାନାଂ ଘୋରାଭୀ ରାକ୍ଷସୀଭିରଦୂରତଃ। ଉପସୃତ୍ଯ ତତଃ ସୀତାଂ ପ୍ରହର୍ଷଂ ନାମ କୀର୍ତଯନ୍
ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିକଟରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ତାପରେ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନିଜ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରକାଶ କରି, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଇଦଂ ଚ ଵଚନଂ ଧୃଷ୍ଟମୁଵାଚ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। ସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯମାନା ମଯା ଭଦ୍ରେ ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵିମନ୍ଯସେ
ଜନକର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସେ ଏହି ଦ୍ରୁଢ଼ କଥା କହିଲେ: 'ମୂଦୁ ମନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ କାହାକୁ ଭରସା କରି ଏପରି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ରହିଛ?'
ଖରହନ୍ତା ସ ତେ ଭର୍ତା ରାଘଵଃ ସମରେ ହତଃ। ଛିନ୍ନଂ ତେ ସର୍ଵଥା ମୂଲଂ ଦର୍ପଶ୍ଚ ନିହତୋ ମଯା
ଖରକୁ ମାରିଥିବା ତୁମର ପତି ରାଘବ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି; ତୁମର ମୂଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କଟିଯାଇଛି, ତୁମର ଅଭିମାନ ମୁଁ ଭଙ୍ଗ କରିଛି।
ଵ୍ଯସନେନାତ୍ମନଃ ସୀତେ ମମ ଭାର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯସି। ଵିସୃଜୈତାଂ ମତିଂ ମୂଢେ କିଂ ମୃତେନ କରିଷ୍ଯସି
ସୀତା, ତୁମର ଦୁଃଖ ଦେଖି ଏବେ ମୁଁ ତୁମର ପତ୍ନୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଏହି ଅବୁଜ୍ଜ ବିଚାରକୁ ଛାଡ଼, ମୃତ ପତିକୁ ନେଇ ତୁମେ କଣ କରିପାରିବ?
ଭଵସ୍ଵ ଭଦ୍ରେ ଭାର୍ଯାଣାଂ ସର୍ଵାସାମୀଶ୍ଵରୀ ମମ। ଅଲ୍ପପୁଣ୍ଯେ ନିଵୃତ୍ତାର୍ଥେ ମୂଢେ ପଣ୍ଡିତମାନିନି। ଶୃଣୁ ଭର୍ତୃଵଧଂ ସୀତେ ଘୋରଂ ଵୃତ୍ରଵଧଂ ଯଥା
ମୂଦୁ ମନେ, ମୋର ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଧାନ ହେଉ; ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟ ଥିବା, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହାରାଇଥିବା, ଅବୁଜ୍ଜ ମନେ, ଜଣେ ଜଣା ଭାବିବା ମହିଳା, ସୀତା, ତୁମର ପତିଙ୍କ ଭୟାନକ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯେପରିକି ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ମାରାଯିବା।
ସମାଯାତଃ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତଂ ହନ୍ତୁଂ ମାଂ କିଲ ରାଘଵଃ। ଵାନରେନ୍ଦ୍ରପ୍ରଣୀତେନ ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ
କହାଯାଉଛି ରାଘବ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ମୋତେ ମାରିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ବାନର ରାଜାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ।
ସଂନିଵିଷ୍ଟଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପୀଡ୍ଯ ତୀରମଥୋତ୍ତରମ୍। ବଲେନ ମହତା ରାମୋ ଵ୍ରଜତ୍ଯସ୍ତଂ ଦିଵାକରେ
ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଶିବିର କରିଥିଲେ, ତୀରକୁ ଚାପ ଦେଇ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ରାମ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଅଥାଧ୍ଵନି ପରିଶ୍ରାନ୍ତମର୍ଧରାତ୍ରେ ସ୍ଥିତଂ ବଲମ୍। ସୁଖସୁପ୍ତଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଚରିତଂ ପ୍ରଥମଂ ଚରୈଃ
ଯାତ୍ରାରେ ଥକି ଆଧା ରାତିରେ ସେନା ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲା; ମୋର ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିପୂର୍ବକ ଘୁମୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ପ୍ରହସ୍ତପ୍ରଣୀତେନ ବଲେନ ମହତା ମମ। ବଲମସ୍ଯ ହତଂ ରାତ୍ରୌ ଯତ୍ର ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ତାପରେ, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମୋର ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ସେନା ରାତିରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଥିଲେ।