ନାପି ସମ୍ଭାଷିତୁଂ ଶକ୍ଯାଃ ସମ୍ପ୍ରଶ୍ନୋଽତ୍ର ନ ଲଭ୍ଯତେ। ସର୍ଵତୋ ରକ୍ଷ୍ଯତେ ପନ୍ଥା ଵାନରୈଃ ପର୍ଵତୋପମୈଃ
ସେମାନେ ସହିତ କଥା ହେବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଅବସର ମିଳେନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଥ ବାନରମାନେ ପାହାଡ଼ ପରି ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟମାତ୍ରେ ଜ୍ଞାତୋଽହଂ ବଲେ ତସ୍ମିନ୍ ଵିଚାରିତେ। ବଲାଦ୍ ଗୃହୀତୋ ରକ୍ଷୋଭିର୍ବହୁଧାସ୍ମି ଵିଚାରିତଃ
ମୁଁ ସେ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ଚିହ୍ନି ଯାଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିପ୍ରୟୋଗରେ ଧରାଯାଇ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ପରୀକ୍ଷା ହେଲି।
ଜାନୁଭିର୍ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଦନ୍ତୈସ୍ତଲୈଶ୍ଚାଭିହତୋ ଭୃଶମ୍। ପରିଣୀତୋଽସ୍ମି ହରିଭିର୍ବଲମଧ୍ଯେ ଅମର୍ଷଣୈଃ
ମକଡ଼ମାନେ ମୋତେ ଗୁଡ଼ା, ମୁଷ୍ଟି, ଦାନ୍ତ ଓ ହାତରେ ଭଳି ଭଳି ମାରି, ସେନା ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ଘେଣ୍ଡାଇଲେ।
ପରିଣୀଯ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ନୀତୋଽହଂ ରାମସଂସଦି। ରୁଧିରସ୍ରାଵିଦୀନାଙ୍ଗୋ ଵିହ୍ଵଲଶ୍ଚଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସମସ୍ତଠାରେ ଘେଣ୍ଡାଇ ମୋତେ ରାମଙ୍କ ସଭାରେ ନେଇ ଗଲେ; ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ଦେହ, ଦୁଃଖି ଓ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲି।
ହରିଭିର୍ଵଧ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଯାଚମାନଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ରାଘଵେଣ ପରିତ୍ରାତୋ ମା ମେତି ଚ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ମକଡ଼ମାନେ ମାରୁଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି ମାଗିଲି; ରାଘବ ଦୟା କରି, 'ମାରନି' ବୋଲି କହି, ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା କରି ଛାଡିଦେଲେ।
ଏଷ ଶୈଲଶିଲାଭିସ୍ତୁ ପୂରଯିତ୍ଵା ମହାର୍ଣଵମ୍। ଦ୍ଵାରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଲଙ୍କାଯା ରାମସ୍ତିଷ୍ଠତି ସାଯୁଧଃ
ଏଠି ରାମ, ପାହାଡ଼ ଓ ପଥର ଦେଇ ବଡ଼ ସାଗରକୁ ଭରି, ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାରରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଉଭେଇଛନ୍ତି।
ଗରୁଡଵ୍ଯୂହମାସ୍ଥାଯ ସର୍ଵତୋ ହରିଭିର୍ଵୃତଃ। ମାଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ମହାତେଜା ଲଙ୍କାମେଵାତିଵର୍ତତେ
ଗରୁଡ଼ ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାନରମାନେ ଦେଇ ଘିରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ସିଧା ଲଙ୍କାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି।
ପୁରା ପ୍ରାକାରମାଯାତି କ୍ଷିପ୍ରମେକତରଂ କୁରୁ। ସୀତାଂ ଵାପି ପ୍ରଯଚ୍ଛାଶୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵାପି ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ସେ ପ୍ରାକାରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ, ତୁରନ୍ତ ଏକ ନିଷ୍ପତି ନେ; ସୀତାକୁ ଫେରାଇ ଦେବା କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ଦେବା, ଯେଉଁଟି ଚାହୁଁଛୁ, ଶୀଘ୍ର କର।
ମନସା ତତ୍ ତଦା ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଶାର୍ଦୂଲଂ ସୁମହଦ୍ଵାକ୍ଯମଥୋଵାଚ ସ ରାଵଣଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ଭାବି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପତି ରାବଣ, ଶାର୍ଦୂଳଙ୍କୁ ଏହି ମହା କଥା କହିଲେ।
ଯଦି ମାଂ ପ୍ରତିଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ। ନୈଵ ସୀତାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ସର୍ଵଲୋକଭଯାଦପି
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭୟରେ ମୁଁ ସୀତାକୁ କେବେ ଦେଇବି ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜା ରାଵଣଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ଚରିତା ଭଵତା ସେନା କେଽତ୍ର ଶୂରାଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ
ଏଭଳି କହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ପୁନି ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ ସେନାକୁ ଦେଖିଛ; ଏଠାରେ କେଉଁ ବାନରମାନେ ସାହସୀ?'
କିଂପ୍ରଭାଃ କୀଦୃଶାଃ ସୌମ୍ଯ ଵାନରା ଯେ ଦୁରାସଦାଃ। କସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାହି ରାକ୍ଷସ
'ସେମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କେମିତି, ସେମାନେ କେମିତି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ମୃଦୁ ହୃଦୟ? କେଉଁ ବାନରମାନେ ଅପରାଜିତ? କେଉଁଠି ସେମାନେ ପୁଅ ଓ ପୁଅପୁଅ? ସତ୍ୟ କଥା କହ, ରାକ୍ଷସ।'
ତଥାତ୍ର ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯାମି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତେଷାଂ ବଲାବଲମ୍। ଅଵଶ୍ଯଂ ଖଲୁ ସଂଖ୍ଯାନଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧମିଚ୍ଛତା
'ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣି, ମୁଁ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଥିବା ଜଣେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଗଣନା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।'
ଅଥୈଵମୁକ୍ତଃ ଶାର୍ଦୂଲୋ ରାଵଣେନୋତ୍ତମଶ୍ଚରଃ। ଇଦଂ ଵଚନମାରେଭେ ଵକ୍ତୁଂ ରାଵଣସଂନିଧୌ
ଏଭଳି ରାବଣଙ୍କୁ ପଚାରିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁପ୍ତଚର ଶାର୍ଦୂଳ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅଥର୍କ୍ଷରଜସଃ ପୁତ୍ରୋ ଯୁଧି ରାଜନ୍ ସୁଦୁର୍ଜଯଃ। ଗଦ୍ଗଦସ୍ଯାଥ ପୁତ୍ରୋଽତ୍ର ଜାମ୍ବଵାନିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
'ଏଠାରେ ଅର୍କ ଓ ରଜସଙ୍କର ପୁଅ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ; ଏଠାରେ ଗଦ୍ଗଦଙ୍କର ପୁଅ ଜାମ୍ବବାନ୍, ରାଜା, ଯିଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
ଗଦ୍ଗଦସ୍ଯାଥ ପୁତ୍ରୋଽନ୍ଯୋ ଗୁରୁପୁତ୍ରଃ ଶତକ୍ରତୋଃ। କଦନଂ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରେଣ କୃତମେକେନ ରକ୍ଷସାମ୍
'ଏଠାରେ ଗଦ୍ଗଦଙ୍କର ଆଉ ଏକ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି, ଶତକ୍ରତୁଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଏକା ରାକ୍ଷସମାନେ ନିହତ କରିଛନ୍ତି।'
ସୁଷେଣଶ୍ଚାତ୍ର ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସୌମ୍ଯଃ ସୋମାତ୍ମଜଶ୍ଚାତ୍ର ରାଜନ୍ ଦଧିମୁଖଃ କପିଃ
'ଏଠାରେ ଧର୍ମଙ୍କର ପୁଅ, ଶୂର ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ସୁଷେଣ ଅଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ରାଜା, ସୋମଙ୍କର ପୁଅ ଦଧିମୁଖ ବାନର, ମୃଦୁ ହୃଦୟ।'
ସୁମୁଖୋ ଦୁର୍ମୁଖଶ୍ଚାତ୍ର ଵେଗଦର୍ଶୀ ଚ ଵାନରଃ। ମୃତ୍ଯୁର୍ଵାନରରୂପେଣ ନୂନଂ ସୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ଏଠାରେ ସୁମୁଖ ଓ ଦୁର୍ମୁଖ, ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗତିର ବାନର ବେଗଦର୍ଶୀ ଅଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ, ସ୍ୱୟଂଭୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବାନର ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
ପୁତ୍ରୋ ହୁତଵହସ୍ଯାତ୍ର ନୀଲଃ ସେନାପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଅନିଲସ୍ଯ ତୁ ପୁତ୍ରୋଽତ୍ର ହନୂମାନିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
'ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପୁଅ ନୀଳ, ସେନାପତି; ଏଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାୟୁଙ୍କର ପୁଅ ହନୁମାନ ଅଛନ୍ତି।'
ନପ୍ତା ଶକ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ବଲଵାନଙ୍ଗଦୋ ଯୁଵା। ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୋଭୌ ବଲିନାଵଶ୍ଵିସମ୍ଭଵୌ
'ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ନାତି, ଅପରାଜିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁବକ ଅଙ୍ଗଦ; ଏବଂ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶ୍ୱିନଙ୍କର ପୁଅ ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ।'
ପୁତ୍ରା ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯାଥ ପଞ୍ଚ କାଲାନ୍ତକୋପମାଃ। ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ
'ପଛରେ, ପଞ୍ଚ ଭୟଙ୍କର ବୈବସ୍ବତଙ୍କର ପୁଅ: ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ।'
ଦଶ ଵାନରକୋଟ୍ଯଶ୍ଚ ଶୂରାଣାଂ ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣାମ୍। ଶ୍ରୀମତାଂ ଦେଵପୁତ୍ରାଣାଂ ଶେଷଂ ନାଖ୍ଯାତୁମୁତ୍ସହେ
'ଏଠାରେ ଦଶ କୋଟି ଶୂର ବାନର, ଯୁଦ୍ଧ କାମନା କରୁଥିବା; ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବପୁତ୍ରମାନେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମ କହିପାରିବି ନାହିଁ।'
ପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥସ୍ଯୈଷ ସିଂହସଂହନନୋ ଯୁଵା। ଦୂଷଣୋ ନିହତୋ ଯେନ ଖରଶ୍ଚ ତ୍ରିଶିରାସ୍ତଥା
'ଏହି ଦଶରଥଙ୍କର ପୁଅ, ଯୁବକ ଓ ସିଂହ ଦେହର, ଯିଏ ଦୂଷଣ, ଖର ଓ ତ୍ରିଶିରାକୁ ମାରିଛନ୍ତି।'
ନାସ୍ତି ରାମସ୍ଯ ସଦୃଶେ ଵିକ୍ରମେ ଭୁଵି କଶ୍ଚନ। ଵିରାଧୋ ନିହତୋ ଯେନ କବନ୍ଧଶ୍ଚାନ୍ତକୋପମଃ
'ଭୂମିରେ ରାମଙ୍କ ପରାକ୍ରମର ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ଯିଏ ବିରାଧ ଓ କବନ୍ଧ, ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ, ନିହତ କରିଛନ୍ତି।'
ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାତ୍ର ଧର୍ମାତ୍ମା ମାତଂଗାନାମିଵର୍ଷଭଃ। ଯସ୍ଯ ବାଣପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଜୀଵେଦପି ଵାସଵଃ
ଏଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ମାତଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିଅଟୁ, ତାଙ୍କ ତୀରରେ ପଡିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେନି।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମସୁତୋ ଵୀରୋ ନଲଃ ପ୍ଲଵଗସତ୍ତମଃ। ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଵେଗଵାନତ୍ର ଵସୁପୁତ୍ରଃ ସ ଦୁର୍ଧରଃ
ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ନଳ, ଯିଏ ବୀର ଏବଂ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ; ଏଉଁ ଭଳି ବସୁଙ୍କ ପୁଅ ଦୁର୍ଧର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵରିଷ୍ଠଶ୍ଚ ତଵ ଭ୍ରାତା ଵିଭୀଷଣଃ। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ରାଘଵସ୍ଯ ହିତେ ରତଃ
ତୁମର ଭାଇ ବିଭୀଷଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ରାଘବଙ୍କ ଭଲରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛନ୍ତି।
ଇତି ସର୍ଵଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ତଥା ଵୈ ଵାନରଂ ବଲମ୍। ସୁଵେଲେଽଧିଷ୍ଠିତଂ ଶୈଲେ ଶେଷକାର୍ଯେ ଭଵାନ୍ ଗତିଃ
ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥା ଏବଂ ସୁବେଳ ପାହାଡ଼ରେ ବାନର ସେନା ଅଛି ବିଷୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ଅବଶିଷ୍ଟ କାମ ପାଇଁ ଆପଣ ଆଶ୍ରୟ।
thumb|ଏକତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକତ୍ରିଂଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତସ୍ତମକ୍ଷୋଭ୍ଯବଲଂ ଲଙ୍କାଯାଂ ନୃପତେଶ୍ଚରାଃ। ସୁଵେଲେ ରାଘଵଂ ଶୈଲେ ନିଵିଷ୍ଟଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯନ୍
ତାପରେ ଲଙ୍କାର ଚରମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଚଳ ସେନା ସହିତ ସୁବେଳ ପାହାଡ଼ରେ ଶିବିର କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲେ।