ଶତମୋଘସହସ୍ରାଣାଂ ମହୌଘା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଏଵଂ କୋଟିସହସ୍ରେଣ ଶଙ୍କୂନାଂ ଚ ଶତେନ ଚ। ମହାଶଙ୍କୁସହସ୍ରେଣ ତଥା ଵୃନ୍ଦଶତେନ ଚ
ଏକ ଲକ୍ଷ ଓଘକୁ 'ମହାଓଘ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଭଳି, କୋଟିର କୋଟି, ଶତ ଶଙ୍କୁ, ହଜାର ମହାଶଙ୍କୁ ଓ ଶତ ବୃନ୍ଦ—
ମହାଵୃନ୍ଦସହସ୍ରେଣ ତଥା ପଦ୍ମଶତେନ ଚ। ମହାପଦ୍ମସହସ୍ରେଣ ତଥା ଖର୍ଵଶତେନ ଚ
ହଜାର ମହାବୃନ୍ଦ, ଶତ ପଦ୍ମ, ହଜାର ମହାପଦ୍ମ ଓ ଶତ ଖର୍ବ—
ସମୁଦ୍ରେଣ ଚ ତେନୈଵ ମହୌଘେନ ତଥୈଵ ଚ ଏଷ କୋଟିମହୌଘେନ ସମୁଦ୍ରସଦୃଶେନ ଚ
ସମୁଦ୍ର ଓ ମହାଓଘ ସହିତ— ଏହିପରି ଏକ କୋଟି ମହାଓଘ ଓ ସମୁଦ୍ର ସମାନ ପରିମାଣ।
ଵିଭୀଷଣେନ ଵୀରେଣ ସଚିଵୈଃ ପରିଵାରିତଃ। ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵାଂ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମନୁଵର୍ତତେ। ମହାବଲଵୃତୋ ନିତ୍ଯଂ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ବୀର ବିଭୀଷଣ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମ ପଛରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ନିଜ ଶୂରତା ସହିତ।
ଇମାଂ ମହାରାଜ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵାହିନୀ- ମୁପସ୍ଥିତାଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତଗ୍ରହୋପମାମ୍। ତତଃ ପ୍ରଯତ୍ନଃ ପରମୋ ଵିଧୀଯତାଂ ଯଥା ଜଯଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ପରୈଃ ପରାଭଵଃ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସେନାକୁ ଦେଖି, ଏବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରୟାସ କର, ଯେପରି ତୁମେ ଜିତିପାର, ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେବା ନୁହେଁ।
thumb|ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉଣତିସ ତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ଶୁକେନ ତୁ ସମାଦିଷ୍ଟାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ହରିଯୂଥପାନ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଭୁଜଂ ରାମସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍
ଶୁକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବା ପରେ, ରାବଣ ବାନର ସେନାପତିମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତକୁ ଦେଖିଲେ।
ସମୀପସ୍ଥଂ ଚ ରାମସ୍ଯ ଭ୍ରାତରଂ ଚ ଵିଭୀଷଣମ୍। ସର୍ଵଵାନରରାଜଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଭୀମଵିକ୍ରମମ୍
ସେ ରାମଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାନର ରାଜା, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ଚାପି ବଲିନଂ ଵଜ୍ରହସ୍ତାତ୍ମଜାତ୍ମଜମ୍। ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଚ ଦୁର୍ଜଯମ୍
ସେ ବଳଶାଳୀ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ, ପ୍ରବଳ ହନୁମାନ୍ ଓ ଅଜୟ ଜାମ୍ବବାନ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ସୁଷେଣଂ କୁମୁଦଂ ନୀଲଂ ନଲଂ ଚ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭମ୍। ଗଜଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଶରଭଂ ମୈନ୍ଦଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଂ ତଥା
ସେ ସୁଷେଣ, କୁମୁଦ, ନୀଳ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଳ, ଗଜ, ଗଭାକ୍ଷ, ଶରଭ, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
କିଂଚିଦାଵିଗ୍ନହୃଦଯୋ ଜାତକ୍ରୋଧଶ୍ଚ ରାଵଣଃ। ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ତୌ ଵୀରୌ କଥାନ୍ତେ ଶୁକସାରଣୌ
ରାବଣଙ୍କ ହୃଦୟ କିଛି ଅଶାନ୍ତ ହେଇ, କ୍ରୋଧ ଉପଜିଲା। ସେ ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଡାକି ତିବ୍ର ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ତାଡ଼ିଲେ।
ଅଧୋମୁଖୌ ତୌ ପ୍ରଣତାଵବ୍ରଵୀଚ୍ଛୁକସାରଣୌ। ରୋଷଗଦ୍ଗଦଯା ଵାଚା ସଂରବ୍ଧଂ ପରୁଷଂ ତଥା
ଶୁକ ଓ ସାରଣ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ରାବଣଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, କଣ୍ଠ ଭାବି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତିବ୍ର ଓ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ନ ତାଵତ୍ ସଦୃଶଂ ନାମ ସଚିଵୈରୁପଜୀଵିଭିଃ। ଵିପ୍ରିଯଂ ନୃପତେର୍ଵକ୍ତୁଂ ନିଗ୍ରହେ ପ୍ରଗ୍ରହେ ପ୍ରଭୋଃ
ରାଜାଙ୍କ ସଚିବ ଓ ଉପଜୀବୀମାନେ, ନିଜ ମାଲିକଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କିମ୍ବା ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ବେଳେ, ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରିପୂଣାଂ ପ୍ରତିକୂଲାନାଂ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମଭିଵର୍ତତାମ୍। ଉଭାଭ୍ଯାଂ ସଦୃଶଂ ନାମ ଵକ୍ତୁମପ୍ରସ୍ତଵେ ସ୍ତଵମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଶତ୍ରୁମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଇଜଣେ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ହେବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ଅନୁଚିତ ସମୟରେ ଏହା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆଚାର୍ଯା ଗୁରଵୋ ଵୃଦ୍ଧା ଵୃଥା ଵାଂ ପର୍ଯୁପାସିତାଃ। ସାରଂ ଯଦ୍ ରାଜଶାସ୍ତ୍ରାଣାମନୁଜୀଵ୍ଯଂ ନ ଗୃହ୍ଯତେ
ଶିକ୍ଷକ, ଗୁରୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟର୍ଥ ଭାବରେ ସେବା କରିଛ। ରାଜନୀତିର ମୂଳ ଅର୍ଥ, ଯାହା ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲିଛ, ସେଥିରେ ତୁମେ ଅସାର ରହିଛ।
ଗୃହୀତୋ ଵା ନ ଵିଜ୍ଞାତୋ ଭାରୋଽଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଵାହ୍ଯତେ। ଈଦୃଶୈଃ ସଚିଵୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ମୂର୍ଖୈର୍ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଧରାମ୍ଯହମ୍
ତୁମେ ଏହା ଶିଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିନାହାଁ। ଅଜ୍ଞାନର ଭାର ଉଠାଇ ଚାଲିଛ। ଭାଗ୍ୟରେ, ଏମିତି ମୂଢ଼ ସଚିବମାନେ ସହିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି।
କିଂ ନୁ ମୃତ୍ଯୋର୍ଭଯଂ ନାସ୍ତି ମାଂ ଵକ୍ତୁଂ ପରୁଷଂ ଵଚଃ। ଯସ୍ଯ ମେ ଶାସତୋ ଜିହ୍ଵା ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ନାହିଁ କି, ଯେ ତୁମେ ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିବାକୁ ସାହସ କରୁଛ? ମୁଁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛି, ତୁମର ଜିହ୍ବା ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛ।
ଅପ୍ଯେଵ ଦହନଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵନେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପାଦପାଃ। ରାଜଦଣ୍ଡପରାମୃଷ୍ଟାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତେ ନାପରାଧିନଃ
ବନରେ ଗଛମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଲେ ଅପରାଧୀମାନେ ଅଟୁଟ ରହିପାରିନାହାନ୍ତି।
ହନ୍ଯାମହଂ ତ୍ଵିମୌ ପାପୌ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷପ୍ରଶଂସିନୌ। ଯଦି ପୂର୍ଵୋପକାରୈର୍ମେ କ୍ରୋଧୋ ନ ମୃଦୁତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଏହି ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟକୁ ମୁଁ ମାରିଦେଇଥାନ୍ତି, ଯଦି ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଉପକାର ମୋ କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ କରିନଥାନ୍ତି।
ଅପଧ୍ଵଂସତ ନଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ସଂନିକର୍ଷାଦିତୋ ମମ। ନହି ଵାଂ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ସ୍ମରାମ୍ଯୁପକୃତାନି ଵାମ୍। ହତାଵେଵ କୃତଘ୍ନୌ ଦ୍ଵୌ ମଯି ସ୍ନେହପରାଙ୍ମୁଖୌ
ମୋ ସମ୍ନିକଟରୁ ଦୂର ହେଉ, ନଷ୍ଟ ହେଉ, ଏଠାରୁ ହଟିଯାଉ। ମୁଁ ତୁମେମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମେମାନେର ଉପକାର ମନେ ରଖିଛି। ତଥାପି, ମୋ ପ୍ରେମରୁ ଦୂର ହୋଇ, ଅପକୃତି ଦେଖାଇ, ତୁମେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ ଭଳି।
ଏଵମୁକ୍ତୌ ତୁ ସଵ୍ରୀଡୌ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୁକସାରଣୌ। ରାଵଣଂ ଜଯଶବ୍ଦେନ ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯାଭିନିଃସୃତୌ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଲଜ୍ଜିତ ହେଇ, ଏକାଉଁଠି ଦେଖିଲେ। ପରେ, ରାବଣଙ୍କୁ 'ଜୟ' ଶବ୍ଦ ଦେଇ, ବାହାରିଗଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସମୀପସ୍ଥଂ ମହୋଦରମ୍। ଉପସ୍ଥାପଯ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ଚାରାନିତି ନିଶାଚରଃ। ମହୋଦରସ୍ତଥୋକ୍ତସ୍ତୁ ଶୀଘ୍ରମାଜ୍ଞାପଯଚ୍ଚରାନ୍
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ନିକଟରେ ଥିବା ମହୋଦରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁରନ୍ତ ମୋ ପାଖକୁ ଚରମାନେକୁ ନେଇଆ।' ମହୋଦର ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ଶୀଘ୍ର ଚରମାନେକୁ ଡାକିଲେ।
ତତଶ୍ଚାରାଃ ସଂତ୍ଵରିତାଃ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପାର୍ଥିଵଶାସନାତ୍। ଉପସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଵର୍ଧଯିତ୍ଵା ଜଯାଶିଷଃ
ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚରମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆସି, ହାତ ଜୋଡି ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ନିକଟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଜୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ତାନବ୍ରଵୀତ୍ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଚାରାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯାଯିକାନ୍ ଶୂରାନ୍ ଧୀରାନ୍ ଵିଗତସାଧ୍ଵସାନ୍
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ରାବଣ, ସେମାନେ ଚରମାନେକୁ—ଏକାଗ୍ର, ବିଶ୍ୱାସୀ, ସାହସୀ ଓ ଭୟହୀନ—କଥା କହିଲେ।
ଇତୋ ଗଚ୍ଛତ ରାମସ୍ଯ ଵ୍ଯଵସାଯଂ ପରୀକ୍ଷିତୁମ୍। ମନ୍ତ୍ରେଷ୍ଵଭ୍ଯନ୍ତରା ଯେଽସ୍ଯ ପ୍ରୀତ୍ଯା ତେନ ସମାଗତାଃ
ଏଠାରୁ ଯାଇ, ରାମଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ତଦନ୍ତ କର। ଯେମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ନିକଟ ଓ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଂଶୀ, ସେମାନେ ଏହି କଥା ଜାଣିବାକୁ।
କଥଂ ସ୍ଵପିତି ଜାଗର୍ତି କିମଦ୍ଯ ଚ କରିଷ୍ଯତି। ଵିଜ୍ଞାଯ ନିପୁଣଂ ସର୍ଵମାଗନ୍ତଵ୍ଯମଶେଷତଃ
ସେ କିପରି ଶୁଏ, କିପରି ଜାଗେ, ଆଜି କଣ କରିବେ, ଏହା ସବୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣି, କିଛି ଛାଡ଼ି ନାହିଁ, ଫେରିଆସ।
ଚାରେଣ ଵିଦିତଃ ଶତ୍ରୁଃ ପଣ୍ଡିତୈର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ। ଯୁଦ୍ଧେ ସ୍ଵଲ୍ପେନ ଯତ୍ନେନ ସମାସାଦ୍ଯ ନିରସ୍ଯତେ
ଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ଜଣାଯିବା ପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜାମାନେ ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ମୁକାବିଲା କରି, ଜୟ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଚାରାସ୍ତୁ ତେ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରମ୍। ଶାର୍ଦୂଲମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ତତଶ୍ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ଚରମାନେ 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି ଉତ୍ସାହରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏକ ହାତୀକୁ ଆଗରେ ରଖି, ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ତତସ୍ତଂ ତୁ ମହାତ୍ମାନଂ ଚାରା ରାକ୍ଷସସତ୍ତମମ୍। କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଯତ୍ର ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସେଇ ଚାରାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତେ ସୁଵେଲସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ସମୀପେ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନା ଦଦୃଶୁର୍ଗତ୍ଵା ସସୁଗ୍ରୀଵଵିଭୀଷଣୌ
ସେମାନେ ସୁଵେଳ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଲୁଚି ରହି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ ଦେଖିଲେ।