ଶ୍ରୀମତା ରାଜରାଜେନ ଲଙ୍କାଯାମଭିଷେଚିତଃ। ତ୍ଵାମସୌ ପ୍ରତିସଂରବ୍ଧୋ ଯୁଦ୍ଧାଯୈଷୋଽଭିଵର୍ତତେ
ଶ୍ରୀମୟ ଲଙ୍କାରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଭିଷେକ ପାଇଥିବା, ସେ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ତେଜସା ଯଶସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବଲେନାଭିଜନେନ ଚ। ଯଃ କପୀନତିବଭ୍ରାଜ ହିମଵାନିଵ ପର୍ଵତଃ
ତାଙ୍କର ତେଜ, କୀର୍ତି, ବୁଦ୍ଧି, ବଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ବଂଶରେ, ସେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଯଃ ସମଧ୍ଯାସ୍ତେ ଗୁହାଂ ସଗହନଦ୍ରୁମାମ୍। ଦୁର୍ଗାଂ ପର୍ଵତଦୁର୍ଗମ୍ଯାଂ ପ୍ରଧାନୈଃ ସହ ଯୂଥପୈଃ
ଯିଏ କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଗୁହାରେ, ନିଜ ପ୍ରମୁଖ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ବସୁଛନ୍ତି—
ଯସ୍ଯୈଷା କାଞ୍ଚନୀ ମାଲା ଶୋଭତେ ଶତପୁଷ୍କରା। କାନ୍ତା ଦେଵମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଯସ୍ଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ଯାହାଙ୍କ ଗଳାରେ ଶତ ଦଳ ଲୋଟସ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ସୁନାର ମାଳା ରହିଛି, ଯେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକୃଷ୍ଟ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ନିବାସ କରିଛନ୍ତି—
ଏତାଂ ମାଲାଂ ଚ ତାରାଂ ଚ କପିରାଜ୍ଯଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିନଂ ହତ୍ଵା ରାମେଣ ପ୍ରତିପାଦିତଃ
ଏହି ମାଳା, ତାରା ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବାନର ରାଜ୍ୟ, ବାଲିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପରେ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି।
ଶତଂ ଶତସହସ୍ରାଣାଂ କୋଟିମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ। ଶତଂ କୋଟିସହସ୍ରାଣାଂ ଶଙ୍କୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ଏକ ଲକ୍ଷ ହଜାର ହେଉଛି 'କୋଟି', ଏବଂ ଏକ ଶତ କୋଟିକୁ 'ଶଙ୍କୁ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶତଂ ଶଙ୍କୁସହସ୍ରାଣାଂ ମହାଶଙ୍କୁରିତି ସ୍ମୃତଃ। ମହାଶଙ୍କୁସହସ୍ରାଣାଂ ଶତଂ ଵୃନ୍ଦମିହୋଚ୍ଯତେ
ଏକ ଲକ୍ଷ ଶଙ୍କୁକୁ 'ମହାଶଙ୍କୁ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ମହାଶଙ୍କୁକୁ ଏଠାରେ 'ବୃନ୍ଦ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶତଂ ଵୃନ୍ଦସହସ୍ରାଣାଂ ମହାଵୃନ୍ଦମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ମହାଵୃନ୍ଦସହସ୍ରାଣାଂ ଶତଂ ପଦ୍ମମିହୋଚ୍ଯତେ
ଏକ ଲକ୍ଷ ବୃନ୍ଦକୁ 'ମହାବୃନ୍ଦ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ମହାବୃନ୍ଦକୁ ଏଠାରେ 'ପଦ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶତଂ ପଦ୍ମସହସ୍ରାଣାଂ ମହାପଦ୍ମମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ମହାପଦ୍ମସହସ୍ରାଣାଂ ଶତଂ ଖର୍ଵମିହୋଚ୍ଯତେ
ଏକ ଲକ୍ଷ ପଦ୍ମକୁ 'ମହାପଦ୍ମ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ମହାପଦ୍ମକୁ ଏଠାରେ 'ଖର୍ବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶତଂ ଖର୍ଵସହସ୍ରାଣାଂ ମହାଖର୍ଵମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ମହାଖର୍ଵସହସ୍ରାଣାଂ ସମୁଦ୍ରମଭିଧୀଯତେ। ଶତଂ ସମୁଦ୍ରସାହସ୍ରମୋଘ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏକ ଲକ୍ଷ ଖର୍ବକୁ 'ମହାଖର୍ବ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ମହାଖର୍ବକୁ 'ସମୁଦ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏକ ଲକ୍ଷ ସମୁଦ୍ରକୁ 'ଓଘ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶତମୋଘସହସ୍ରାଣାଂ ମହୌଘା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଏଵଂ କୋଟିସହସ୍ରେଣ ଶଙ୍କୂନାଂ ଚ ଶତେନ ଚ। ମହାଶଙ୍କୁସହସ୍ରେଣ ତଥା ଵୃନ୍ଦଶତେନ ଚ
ଏକ ଲକ୍ଷ ଓଘକୁ 'ମହାଓଘ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଭଳି, କୋଟିର କୋଟି, ଶତ ଶଙ୍କୁ, ହଜାର ମହାଶଙ୍କୁ ଓ ଶତ ବୃନ୍ଦ—
ମହାଵୃନ୍ଦସହସ୍ରେଣ ତଥା ପଦ୍ମଶତେନ ଚ। ମହାପଦ୍ମସହସ୍ରେଣ ତଥା ଖର୍ଵଶତେନ ଚ
ହଜାର ମହାବୃନ୍ଦ, ଶତ ପଦ୍ମ, ହଜାର ମହାପଦ୍ମ ଓ ଶତ ଖର୍ବ—
ସମୁଦ୍ରେଣ ଚ ତେନୈଵ ମହୌଘେନ ତଥୈଵ ଚ ଏଷ କୋଟିମହୌଘେନ ସମୁଦ୍ରସଦୃଶେନ ଚ
ସମୁଦ୍ର ଓ ମହାଓଘ ସହିତ— ଏହିପରି ଏକ କୋଟି ମହାଓଘ ଓ ସମୁଦ୍ର ସମାନ ପରିମାଣ।
ଵିଭୀଷଣେନ ଵୀରେଣ ସଚିଵୈଃ ପରିଵାରିତଃ। ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵାଂ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମନୁଵର୍ତତେ। ମହାବଲଵୃତୋ ନିତ୍ଯଂ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ବୀର ବିଭୀଷଣ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମ ପଛରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ନିଜ ଶୂରତା ସହିତ।
ଇମାଂ ମହାରାଜ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵାହିନୀ- ମୁପସ୍ଥିତାଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତଗ୍ରହୋପମାମ୍। ତତଃ ପ୍ରଯତ୍ନଃ ପରମୋ ଵିଧୀଯତାଂ ଯଥା ଜଯଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ପରୈଃ ପରାଭଵଃ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସେନାକୁ ଦେଖି, ଏବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରୟାସ କର, ଯେପରି ତୁମେ ଜିତିପାର, ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେବା ନୁହେଁ।
thumb|ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉଣତିସ ତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ଶୁକେନ ତୁ ସମାଦିଷ୍ଟାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ହରିଯୂଥପାନ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଭୁଜଂ ରାମସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍
ଶୁକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବା ପରେ, ରାବଣ ବାନର ସେନାପତିମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତକୁ ଦେଖିଲେ।
ସମୀପସ୍ଥଂ ଚ ରାମସ୍ଯ ଭ୍ରାତରଂ ଚ ଵିଭୀଷଣମ୍। ସର୍ଵଵାନରରାଜଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଭୀମଵିକ୍ରମମ୍
ସେ ରାମଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାନର ରାଜା, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ଚାପି ବଲିନଂ ଵଜ୍ରହସ୍ତାତ୍ମଜାତ୍ମଜମ୍। ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଚ ଦୁର୍ଜଯମ୍
ସେ ବଳଶାଳୀ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ, ପ୍ରବଳ ହନୁମାନ୍ ଓ ଅଜୟ ଜାମ୍ବବାନ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ସୁଷେଣଂ କୁମୁଦଂ ନୀଲଂ ନଲଂ ଚ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭମ୍। ଗଜଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଶରଭଂ ମୈନ୍ଦଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଂ ତଥା
ସେ ସୁଷେଣ, କୁମୁଦ, ନୀଳ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଳ, ଗଜ, ଗଭାକ୍ଷ, ଶରଭ, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
କିଂଚିଦାଵିଗ୍ନହୃଦଯୋ ଜାତକ୍ରୋଧଶ୍ଚ ରାଵଣଃ। ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ତୌ ଵୀରୌ କଥାନ୍ତେ ଶୁକସାରଣୌ
ରାବଣଙ୍କ ହୃଦୟ କିଛି ଅଶାନ୍ତ ହେଇ, କ୍ରୋଧ ଉପଜିଲା। ସେ ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଡାକି ତିବ୍ର ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ତାଡ଼ିଲେ।
ଅଧୋମୁଖୌ ତୌ ପ୍ରଣତାଵବ୍ରଵୀଚ୍ଛୁକସାରଣୌ। ରୋଷଗଦ୍ଗଦଯା ଵାଚା ସଂରବ୍ଧଂ ପରୁଷଂ ତଥା
ଶୁକ ଓ ସାରଣ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ରାବଣଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, କଣ୍ଠ ଭାବି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତିବ୍ର ଓ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ନ ତାଵତ୍ ସଦୃଶଂ ନାମ ସଚିଵୈରୁପଜୀଵିଭିଃ। ଵିପ୍ରିଯଂ ନୃପତେର୍ଵକ୍ତୁଂ ନିଗ୍ରହେ ପ୍ରଗ୍ରହେ ପ୍ରଭୋଃ
ରାଜାଙ୍କ ସଚିବ ଓ ଉପଜୀବୀମାନେ, ନିଜ ମାଲିକଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କିମ୍ବା ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ବେଳେ, ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରିପୂଣାଂ ପ୍ରତିକୂଲାନାଂ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମଭିଵର୍ତତାମ୍। ଉଭାଭ୍ଯାଂ ସଦୃଶଂ ନାମ ଵକ୍ତୁମପ୍ରସ୍ତଵେ ସ୍ତଵମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଶତ୍ରୁମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଇଜଣେ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ହେବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ଅନୁଚିତ ସମୟରେ ଏହା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆଚାର୍ଯା ଗୁରଵୋ ଵୃଦ୍ଧା ଵୃଥା ଵାଂ ପର୍ଯୁପାସିତାଃ। ସାରଂ ଯଦ୍ ରାଜଶାସ୍ତ୍ରାଣାମନୁଜୀଵ୍ଯଂ ନ ଗୃହ୍ଯତେ
ଶିକ୍ଷକ, ଗୁରୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟର୍ଥ ଭାବରେ ସେବା କରିଛ। ରାଜନୀତିର ମୂଳ ଅର୍ଥ, ଯାହା ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲିଛ, ସେଥିରେ ତୁମେ ଅସାର ରହିଛ।
ଗୃହୀତୋ ଵା ନ ଵିଜ୍ଞାତୋ ଭାରୋଽଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଵାହ୍ଯତେ। ଈଦୃଶୈଃ ସଚିଵୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ମୂର୍ଖୈର୍ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଧରାମ୍ଯହମ୍
ତୁମେ ଏହା ଶିଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିନାହାଁ। ଅଜ୍ଞାନର ଭାର ଉଠାଇ ଚାଲିଛ। ଭାଗ୍ୟରେ, ଏମିତି ମୂଢ଼ ସଚିବମାନେ ସହିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି।
କିଂ ନୁ ମୃତ୍ଯୋର୍ଭଯଂ ନାସ୍ତି ମାଂ ଵକ୍ତୁଂ ପରୁଷଂ ଵଚଃ। ଯସ୍ଯ ମେ ଶାସତୋ ଜିହ୍ଵା ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ନାହିଁ କି, ଯେ ତୁମେ ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିବାକୁ ସାହସ କରୁଛ? ମୁଁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛି, ତୁମର ଜିହ୍ବା ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛ।
ଅପ୍ଯେଵ ଦହନଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵନେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପାଦପାଃ। ରାଜଦଣ୍ଡପରାମୃଷ୍ଟାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତେ ନାପରାଧିନଃ
ବନରେ ଗଛମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଲେ ଅପରାଧୀମାନେ ଅଟୁଟ ରହିପାରିନାହାନ୍ତି।
ହନ୍ଯାମହଂ ତ୍ଵିମୌ ପାପୌ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷପ୍ରଶଂସିନୌ। ଯଦି ପୂର୍ଵୋପକାରୈର୍ମେ କ୍ରୋଧୋ ନ ମୃଦୁତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଏହି ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟକୁ ମୁଁ ମାରିଦେଇଥାନ୍ତି, ଯଦି ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଉପକାର ମୋ କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ କରିନଥାନ୍ତି।
ଅପଧ୍ଵଂସତ ନଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ସଂନିକର୍ଷାଦିତୋ ମମ। ନହି ଵାଂ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ସ୍ମରାମ୍ଯୁପକୃତାନି ଵାମ୍। ହତାଵେଵ କୃତଘ୍ନୌ ଦ୍ଵୌ ମଯି ସ୍ନେହପରାଙ୍ମୁଖୌ
ମୋ ସମ୍ନିକଟରୁ ଦୂର ହେଉ, ନଷ୍ଟ ହେଉ, ଏଠାରୁ ହଟିଯାଉ। ମୁଁ ତୁମେମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମେମାନେର ଉପକାର ମନେ ରଖିଛି। ତଥାପି, ମୋ ପ୍ରେମରୁ ଦୂର ହୋଇ, ଅପକୃତି ଦେଖାଇ, ତୁମେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ ଭଳି।