ଏଷ ଆଶଂସତେ ଲଙ୍କାମେକୋ ମଥିତୁମୋଜସା। ଯେନ ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯତେଽସୌ ଵୈ ଧୂମକେତୁସ୍ତଵାଦ୍ଯ ଵୈ। ଲଙ୍କାଯାଂ ନିହିତଶ୍ଚାପି କଥଂ ଵିସ୍ମରସେ କପିମ୍
ଏହି ଜଣେ ଏକାକି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଲଙ୍କାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଧ୍ୱଜ ଏବେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଛି, ଏବଂ ଯିଏ ଲଙ୍କାରେ ରହିଛନ୍ତି—ଏମିତି ବାନରକୁ କିପରି ଭୁଲିପାରିଲେ?
ଯଶ୍ଚୈଷୋଽନନ୍ତରଃ ଶୂରଃ ଶ୍ଯାମଃ ପଦ୍ମନିଭେକ୍ଷଣଃ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାମତିରଥୋ ଲୋକେ ଵିଶ୍ରୁତପୌରୁଷଃ
ଏହି ପରେ ଯିଏ ଅଛନ୍ତି, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମପରି ଚକ୍ଷୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶୂରବୀର ଏବଂ ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାକ୍ରମୀ।
ଯସ୍ମିନ୍ ନ ଚଲତେ ଧର୍ମୋ ଯୋ ଧର୍ମଂ ନାତିଵର୍ତତେ। ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରଂ ଵେଦାଂଶ୍ଚ ଵେଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ
ଯାହାଙ୍କ ମନରେ ଧର୍ମ କେବେ ଡାଗମାଗ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯିଏ କେବେ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଯୋ ଭିନ୍ଦ୍ଯାଦ୍ ଗଗନଂ ବାଣୈର୍ମେଦିନୀଂ ଵାପି ଦାରଯେତ୍। ଯସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୋରିଵ କ୍ରୋଧଃ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ପରାକ୍ରମଃ
ଯିଏ ତାଙ୍କର ବାଣରେ ଆକାଶକୁ ଫାଟିପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଚିରିପାରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ, ପ୍ରାକ୍ରମ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି।
ଯସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଜନସ୍ଥାନାତ୍ ସୀତା ଚାପି ହୃତା ତ୍ଵଯା। ସ ଏଷ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ରାଜନ୍ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ସମଭିଵର୍ତତେ
ଯାହାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତାକୁ ତୁମେ ଜନସ୍ଥାନରୁ ଚୋରିନେଇଥିଲ; ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ରାମ, ରାଜା, ଏବେ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଯସ୍ଯୈଷ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଶୁଦ୍ଧଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଭଃ। ଵିଶାଲଵକ୍ଷାସ୍ତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜଃ
ଯିଏ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଆ ସୁନା ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି, ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ତାମ୍ର ଆଖି, ଏବଂ ନୀଳ ଘୁଞ୍ଚିଆ କେଶ।
ଏଷୋ ହି ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନାମ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତଃ। ନଯେ ଯୁଦ୍ଧେ ଚ କୁଶଲଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଇଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁଖରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଶାସନ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅମର୍ଷୀ ଦୁର୍ଜଯୋ ଜେତା ଵିକ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ଜଯୀ ବଲୀ। ରାମସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁର୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାଣୋ ବହିଶ୍ଚରଃ
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଭିମାନୀ, ଅଜୟ, ଜୟୀ ଓ ପ୍ରବଳ; ରାମଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ, ସଦା ତାଙ୍କର ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି।
ନହ୍ଯେଷ ରାଘଵସ୍ଯାର୍ଥେ ଜୀଵିତଂ ପରିରକ୍ଷତି। ଏଷୈଵାଶଂସତେ ଯୁଦ୍ଧେ ନିହନ୍ତୁଂ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାନ୍
ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇନାହାନ୍ତି; ସେ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନୋକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଯସ୍ତୁ ସଵ୍ଯମସୌ ପକ୍ଷଂ ରାମସ୍ଯାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ରକ୍ଷୋଗଣପରିକ୍ଷିପ୍ତୋ ରାଜା ହ୍ଯେଷ ଵିଭୀଷଣଃ
ଯିଏ ରାମଙ୍କ ବାମ ପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି, ଅନେକ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ରାଜା ବିଭୀଷଣ।
ଶ୍ରୀମତା ରାଜରାଜେନ ଲଙ୍କାଯାମଭିଷେଚିତଃ। ତ୍ଵାମସୌ ପ୍ରତିସଂରବ୍ଧୋ ଯୁଦ୍ଧାଯୈଷୋଽଭିଵର୍ତତେ
ଶ୍ରୀମୟ ଲଙ୍କାରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଭିଷେକ ପାଇଥିବା, ସେ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ତେଜସା ଯଶସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବଲେନାଭିଜନେନ ଚ। ଯଃ କପୀନତିବଭ୍ରାଜ ହିମଵାନିଵ ପର୍ଵତଃ
ତାଙ୍କର ତେଜ, କୀର୍ତି, ବୁଦ୍ଧି, ବଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ବଂଶରେ, ସେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଯଃ ସମଧ୍ଯାସ୍ତେ ଗୁହାଂ ସଗହନଦ୍ରୁମାମ୍। ଦୁର୍ଗାଂ ପର୍ଵତଦୁର୍ଗମ୍ଯାଂ ପ୍ରଧାନୈଃ ସହ ଯୂଥପୈଃ
ଯିଏ କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଗୁହାରେ, ନିଜ ପ୍ରମୁଖ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ବସୁଛନ୍ତି—
ଯସ୍ଯୈଷା କାଞ୍ଚନୀ ମାଲା ଶୋଭତେ ଶତପୁଷ୍କରା। କାନ୍ତା ଦେଵମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଯସ୍ଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ଯାହାଙ୍କ ଗଳାରେ ଶତ ଦଳ ଲୋଟସ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ସୁନାର ମାଳା ରହିଛି, ଯେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକୃଷ୍ଟ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ନିବାସ କରିଛନ୍ତି—
ଏତାଂ ମାଲାଂ ଚ ତାରାଂ ଚ କପିରାଜ୍ଯଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିନଂ ହତ୍ଵା ରାମେଣ ପ୍ରତିପାଦିତଃ
ଏହି ମାଳା, ତାରା ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବାନର ରାଜ୍ୟ, ବାଲିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପରେ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି।
ଶତଂ ଶତସହସ୍ରାଣାଂ କୋଟିମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ। ଶତଂ କୋଟିସହସ୍ରାଣାଂ ଶଙ୍କୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ଏକ ଲକ୍ଷ ହଜାର ହେଉଛି 'କୋଟି', ଏବଂ ଏକ ଶତ କୋଟିକୁ 'ଶଙ୍କୁ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶତଂ ଶଙ୍କୁସହସ୍ରାଣାଂ ମହାଶଙ୍କୁରିତି ସ୍ମୃତଃ। ମହାଶଙ୍କୁସହସ୍ରାଣାଂ ଶତଂ ଵୃନ୍ଦମିହୋଚ୍ଯତେ
ଏକ ଲକ୍ଷ ଶଙ୍କୁକୁ 'ମହାଶଙ୍କୁ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ମହାଶଙ୍କୁକୁ ଏଠାରେ 'ବୃନ୍ଦ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶତଂ ଵୃନ୍ଦସହସ୍ରାଣାଂ ମହାଵୃନ୍ଦମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ମହାଵୃନ୍ଦସହସ୍ରାଣାଂ ଶତଂ ପଦ୍ମମିହୋଚ୍ଯତେ
ଏକ ଲକ୍ଷ ବୃନ୍ଦକୁ 'ମହାବୃନ୍ଦ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ମହାବୃନ୍ଦକୁ ଏଠାରେ 'ପଦ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶତଂ ପଦ୍ମସହସ୍ରାଣାଂ ମହାପଦ୍ମମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ମହାପଦ୍ମସହସ୍ରାଣାଂ ଶତଂ ଖର୍ଵମିହୋଚ୍ଯତେ
ଏକ ଲକ୍ଷ ପଦ୍ମକୁ 'ମହାପଦ୍ମ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ମହାପଦ୍ମକୁ ଏଠାରେ 'ଖର୍ବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶତଂ ଖର୍ଵସହସ୍ରାଣାଂ ମହାଖର୍ଵମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ମହାଖର୍ଵସହସ୍ରାଣାଂ ସମୁଦ୍ରମଭିଧୀଯତେ। ଶତଂ ସମୁଦ୍ରସାହସ୍ରମୋଘ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏକ ଲକ୍ଷ ଖର୍ବକୁ 'ମହାଖର୍ବ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ମହାଖର୍ବକୁ 'ସମୁଦ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏକ ଲକ୍ଷ ସମୁଦ୍ରକୁ 'ଓଘ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶତମୋଘସହସ୍ରାଣାଂ ମହୌଘା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଏଵଂ କୋଟିସହସ୍ରେଣ ଶଙ୍କୂନାଂ ଚ ଶତେନ ଚ। ମହାଶଙ୍କୁସହସ୍ରେଣ ତଥା ଵୃନ୍ଦଶତେନ ଚ
ଏକ ଲକ୍ଷ ଓଘକୁ 'ମହାଓଘ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଭଳି, କୋଟିର କୋଟି, ଶତ ଶଙ୍କୁ, ହଜାର ମହାଶଙ୍କୁ ଓ ଶତ ବୃନ୍ଦ—
ମହାଵୃନ୍ଦସହସ୍ରେଣ ତଥା ପଦ୍ମଶତେନ ଚ। ମହାପଦ୍ମସହସ୍ରେଣ ତଥା ଖର୍ଵଶତେନ ଚ
ହଜାର ମହାବୃନ୍ଦ, ଶତ ପଦ୍ମ, ହଜାର ମହାପଦ୍ମ ଓ ଶତ ଖର୍ବ—
ସମୁଦ୍ରେଣ ଚ ତେନୈଵ ମହୌଘେନ ତଥୈଵ ଚ ଏଷ କୋଟିମହୌଘେନ ସମୁଦ୍ରସଦୃଶେନ ଚ
ସମୁଦ୍ର ଓ ମହାଓଘ ସହିତ— ଏହିପରି ଏକ କୋଟି ମହାଓଘ ଓ ସମୁଦ୍ର ସମାନ ପରିମାଣ।
ଵିଭୀଷଣେନ ଵୀରେଣ ସଚିଵୈଃ ପରିଵାରିତଃ। ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵାଂ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମନୁଵର୍ତତେ। ମହାବଲଵୃତୋ ନିତ୍ଯଂ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ବୀର ବିଭୀଷଣ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମ ପଛରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ନିଜ ଶୂରତା ସହିତ।
ଇମାଂ ମହାରାଜ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵାହିନୀ- ମୁପସ୍ଥିତାଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତଗ୍ରହୋପମାମ୍। ତତଃ ପ୍ରଯତ୍ନଃ ପରମୋ ଵିଧୀଯତାଂ ଯଥା ଜଯଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ପରୈଃ ପରାଭଵଃ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସେନାକୁ ଦେଖି, ଏବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରୟାସ କର, ଯେପରି ତୁମେ ଜିତିପାର, ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେବା ନୁହେଁ।
thumb|ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉଣତିସ ତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ଶୁକେନ ତୁ ସମାଦିଷ୍ଟାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ହରିଯୂଥପାନ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଭୁଜଂ ରାମସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍
ଶୁକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବା ପରେ, ରାବଣ ବାନର ସେନାପତିମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତକୁ ଦେଖିଲେ।
ସମୀପସ୍ଥଂ ଚ ରାମସ୍ଯ ଭ୍ରାତରଂ ଚ ଵିଭୀଷଣମ୍। ସର୍ଵଵାନରରାଜଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଭୀମଵିକ୍ରମମ୍
ସେ ରାମଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାନର ରାଜା, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ଚାପି ବଲିନଂ ଵଜ୍ରହସ୍ତାତ୍ମଜାତ୍ମଜମ୍। ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଚ ଦୁର୍ଜଯମ୍
ସେ ବଳଶାଳୀ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ, ପ୍ରବଳ ହନୁମାନ୍ ଓ ଅଜୟ ଜାମ୍ବବାନ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ସୁଷେଣଂ କୁମୁଦଂ ନୀଲଂ ନଲଂ ଚ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭମ୍। ଗଜଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଶରଭଂ ମୈନ୍ଦଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଂ ତଥା
ସେ ସୁଷେଣ, କୁମୁଦ, ନୀଳ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଳ, ଗଜ, ଗଭାକ୍ଷ, ଶରଭ, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।