ରାମପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ପ୍ରାଣାନାଂ ଦଯାଂ ନ କୁରୁତେ ହରିଃ। ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯୋ ନଲୋ ନୀଲଶ୍ଚ ଵାନରଃ
ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବାନର ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ଦୟା କରୁନାହାନ୍ତି; ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ନଳ ଓ ନୀଳ ମଧ୍ୟ ବାନର।
ଏକୈକମେଵ ଯୋଧାନାଂ କୋଟିଭିର୍ଦଶଭିର୍ଵୃତଃ। ତଥାନ୍ଯେ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିନ୍ଧ୍ଯପର୍ଵତଵାସିନଃ। ନ ଶକ୍ଯନ୍ତେ ବହୁତ୍ଵାତ୍ ତୁ ସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଲଘୁଵିକ୍ରମାଃ
ଏହି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଶ କୋଟି ସେନା ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଏତେ ଅଧିକ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ଯେ, ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵେ ମହାରାଜ ମହାପ୍ରଭାଵାଃ ସର୍ଵେ ମହାଶୈଲନିକାଶକାଯାଃ। ସର୍ଵେ ସମର୍ଥାଃ ପୃଥିଵୀଂ କ୍ଷଣେନ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଵିଧ୍ଵସ୍ତଵିକୀର୍ଣଶୈଲାମ୍
ସମସ୍ତେ, ହେ ମହାରାଜା, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେହ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି; ସମସ୍ତେ ଏମିତି ସମର୍ଥ, ଯେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଭାଙ୍ଗି ଓ ପାହାଡ଼ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଭଳି କରିପାରିବେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସାରଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ବଲମାଦିଶ୍ଯ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଶୁକୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସାରଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶୁକ ରାବଣଙ୍କୁ—ଯିଏ ରାକ୍ଷସମାନେର ମୁଖ୍ୟ—ସମସ୍ତ ସେନା ବିବରଣୀ ଦେଇ କହିଲେ।
ସ୍ଥିତାନ୍ ପଶ୍ଯସି ଯାନେତାନ୍ ମତ୍ତାନିଵ ମହାଦ୍ଵିପାନ୍। ନ୍ଯଗ୍ରୋଧାନିଵ ଗାଙ୍ଗେଯାନ୍ ସାଲାନ୍ ହୈମଵତାନିଵ
ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଦେଖୁଛ, ସେମାନେ ମଦମସ୍ତ ମହାହାତୀ ଭଳି, ଗଙ୍ଗା ତୀରର ବଟବୃକ୍ଷ, ସାଳ ଓ ହିମାଳୟର ଗଛ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଏତେ ଦୁଷ୍ପ୍ରସହା ରାଜନ୍ ବଲିନଃ କାମରୂପିଣଃ। ଦୈତ୍ଯଦାନଵସଂକାଶା ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵପରାକ୍ରମାଃ
ଏମାନେ, ହେ ରାଜା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରାକ୍ରମ ଅଛି।
ଏଷାଂ କୋଟିସହସ୍ରାଣି ନଵ ପଞ୍ଚ ଚ ସପ୍ତ ଚ। ତଥା ଶଙ୍କୁସହସ୍ରାଣି ତଥା ଵୃନ୍ଦଶତାନି ଚ
ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନଉ, ପାଞ୍ଚ, ସାତ କୋଟି ସହସ୍ର ଅଛି; ଏଭଳି ଶଙ୍କୁ ସହସ୍ର ଓ ଦଳ ଶତ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଏତେ ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵାଃ କିଷ୍କିନ୍ଧାନିଲଯାଃ ସଦା। ହରଯୋ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈରୁତ୍ପନ୍ନାଃ କାମରୂପିଣଃ
ଏମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସଦା କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ବସୁଥିବା; ସେମାନେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି।
ଯୌ ତୌ ପଶ୍ଯସି ତିଷ୍ଠନ୍ତୌ କୁମାରୌ ଦେଵରୂପିଣୌ। ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୈଵ ତାଭ୍ଯାଂ ନାସ୍ତି ସମୋ ଯୁଧି
ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୁଇ ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେଖୁଛ, ଦେବତା ଭଳି ରୂପ ଥିବା, ସେମାନେ ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ; ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଣା ସମନୁଜ୍ଞାତାଵମୃତପ୍ରାଶିନାଵୁଭୌ। ଆଶଂସେତେ ଯଥା ଲଙ୍କାମେତୌ ମର୍ଦିତୁମୋଜସା
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଅମୃତ ପାନ କରିଛନ୍ତି; ଏମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଲଙ୍କାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ।
ଯଂ ତୁ ପଶ୍ଯସି ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ପ୍ରଭିନ୍ନମିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍। ଯୋ ବଲାତ୍ କ୍ଷୋଭଯେତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମୁଦ୍ରମପି ଵାନରଃ
ଯାହାକୁ ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହାତୀ ଭଳି, ସେହି ବାନର କ୍ରୋଧ ହେଲେ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବେ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାତ କରିପାରିବ।
ଏଷୋଽଭିଗନ୍ତା ଲଙ୍କାଯାଂ ଵୈଦେହ୍ଯାସ୍ତଵ ଚ ପ୍ରଭୋ। ଏନଂ ପଶ୍ଯ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟଂ ଵାନରଂ ପୁନରାଗତମ୍
ଏହିଯିଏ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ବୈଦେହୀ ଓ ତୁମ ପାଇଁ; ଏହିଯିଏ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଥିଲ, ସେହି ବାନର ପୁଣି ଫେରିଛି।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ କେସରିଣଃ ପୁତ୍ରୋ ଵାତାତ୍ମଜ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ। ହନୂମାନିତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଲଙ୍ଘିତୋ ଯେନ ସାଗରଃ
ଏହିଯିଏ କେଶରୀଙ୍କ ପୁଅ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ପରିଚିତ; ହନୁମାନ୍ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯିଏ ସାଗରକୁ ଲାଘିଥିଲେ।
କାମରୂପୋ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବଲରୂପସମନ୍ଵିତଃ। ଅନିଵାର୍ଯଗତିଶ୍ଚୈଵ ଯଥା ସତତଗଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଏହି ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ରୂପ ଚାହାଁନ୍ତି ନେଇପାରନ୍ତି, ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ବଳ ରହିଛି, ତାଙ୍କ ଗତିକୁ କେହି ବାଧା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରି।
ଉଦ୍ଯନ୍ତଂ ଭାସ୍କରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଲଃ କିଲ ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ। ତ୍ରିଯୋଜନସହସ୍ରଂ ତୁ ଅଧ୍ଵାନମଵତୀର୍ଯ ହି
ଏକଥର, ଛୁଆଁବେଳେ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ଏବଂ ଭୋକା ହୋଇ, ସେ ତିନି ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂର ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଆଦିତ୍ଯମାହରିଷ୍ଯାମି ନ ମେ କ୍ଷୁତ୍ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯତି। ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ପୁପ୍ଲୁଵେ ବଲଦର୍ପିତଃ
ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆଣିଲେ—'ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିବି, ମୋର ଭୋକ ଏଭଳି ଶାନ୍ତ ହେବ ନାହିଁ'—ଏହିପରି ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ସେ ଲାଫିଲେ।
ଅନାଧୃଷ୍ଯତମଂ ଦେଵମପି ଦେଵର୍ଷିରାକ୍ଷସୈଃ। ଅନାସାଦ୍ଯୈଵ ପତିତୋ ଭାସ୍କରୋଦଯନେ ଗିରୌ
ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରିନଥିଲେ, ସେଠାକୁ ନ ପହଞ୍ଚି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ତଳେ ପଡ଼ିଲେ।
ପତିତସ୍ଯ କପେରସ୍ଯ ହନୁରେକା ଶିଲାତଲେ। କିଂଚିଦ୍ ଭିନ୍ନା ଦୃଢହନୁର୍ହନୂମାନେଷ ତେନ ଵୈ
ତଳେ ପଡ଼ିବାବେଳେ, ବାନରର ଏକ ହନୁ ଶିଳା ଉପରେ ହାଲୁକା ଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦୃଢ଼ ହନୁ ଥିବା ହନୁମାନ।
ସତ୍ଯମାଗମଯୋଗେନ ମମୈଷ ଵିଦିତୋ ହରିଃ। ନାସ୍ଯ ଶକ୍ଯଂ ବଲଂ ରୂପଂ ପ୍ରଭାଵୋ ଵାନୁଭାଷିତୁମ୍
ମୋ ଆଗମନର ସତ୍ୟରେ, ଏହି ବାନରକୁ ମୁଁ ଜାଣିପାରିଛି; ତାଙ୍କର ବଳ, ରୂପ ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ଯଥାଯଥି ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ଏଷ ଆଶଂସତେ ଲଙ୍କାମେକୋ ମଥିତୁମୋଜସା। ଯେନ ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯତେଽସୌ ଵୈ ଧୂମକେତୁସ୍ତଵାଦ୍ଯ ଵୈ। ଲଙ୍କାଯାଂ ନିହିତଶ୍ଚାପି କଥଂ ଵିସ୍ମରସେ କପିମ୍
ଏହି ଜଣେ ଏକାକି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଲଙ୍କାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଧ୍ୱଜ ଏବେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଛି, ଏବଂ ଯିଏ ଲଙ୍କାରେ ରହିଛନ୍ତି—ଏମିତି ବାନରକୁ କିପରି ଭୁଲିପାରିଲେ?
ଯଶ୍ଚୈଷୋଽନନ୍ତରଃ ଶୂରଃ ଶ୍ଯାମଃ ପଦ୍ମନିଭେକ୍ଷଣଃ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାମତିରଥୋ ଲୋକେ ଵିଶ୍ରୁତପୌରୁଷଃ
ଏହି ପରେ ଯିଏ ଅଛନ୍ତି, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମପରି ଚକ୍ଷୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶୂରବୀର ଏବଂ ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାକ୍ରମୀ।
ଯସ୍ମିନ୍ ନ ଚଲତେ ଧର୍ମୋ ଯୋ ଧର୍ମଂ ନାତିଵର୍ତତେ। ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରଂ ଵେଦାଂଶ୍ଚ ଵେଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ
ଯାହାଙ୍କ ମନରେ ଧର୍ମ କେବେ ଡାଗମାଗ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯିଏ କେବେ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଯୋ ଭିନ୍ଦ୍ଯାଦ୍ ଗଗନଂ ବାଣୈର୍ମେଦିନୀଂ ଵାପି ଦାରଯେତ୍। ଯସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୋରିଵ କ୍ରୋଧଃ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ପରାକ୍ରମଃ
ଯିଏ ତାଙ୍କର ବାଣରେ ଆକାଶକୁ ଫାଟିପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଚିରିପାରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ, ପ୍ରାକ୍ରମ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି।
ଯସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଜନସ୍ଥାନାତ୍ ସୀତା ଚାପି ହୃତା ତ୍ଵଯା। ସ ଏଷ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ରାଜନ୍ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ସମଭିଵର୍ତତେ
ଯାହାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତାକୁ ତୁମେ ଜନସ୍ଥାନରୁ ଚୋରିନେଇଥିଲ; ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ରାମ, ରାଜା, ଏବେ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଯସ୍ଯୈଷ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଶୁଦ୍ଧଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଭଃ। ଵିଶାଲଵକ୍ଷାସ୍ତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜଃ
ଯିଏ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଆ ସୁନା ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି, ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ତାମ୍ର ଆଖି, ଏବଂ ନୀଳ ଘୁଞ୍ଚିଆ କେଶ।
ଏଷୋ ହି ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନାମ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତଃ। ନଯେ ଯୁଦ୍ଧେ ଚ କୁଶଲଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଇଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁଖରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଶାସନ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅମର୍ଷୀ ଦୁର୍ଜଯୋ ଜେତା ଵିକ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ଜଯୀ ବଲୀ। ରାମସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁର୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାଣୋ ବହିଶ୍ଚରଃ
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଭିମାନୀ, ଅଜୟ, ଜୟୀ ଓ ପ୍ରବଳ; ରାମଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ, ସଦା ତାଙ୍କର ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି।
ନହ୍ଯେଷ ରାଘଵସ୍ଯାର୍ଥେ ଜୀଵିତଂ ପରିରକ୍ଷତି। ଏଷୈଵାଶଂସତେ ଯୁଦ୍ଧେ ନିହନ୍ତୁଂ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାନ୍
ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇନାହାନ୍ତି; ସେ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନୋକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଯସ୍ତୁ ସଵ୍ଯମସୌ ପକ୍ଷଂ ରାମସ୍ଯାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ରକ୍ଷୋଗଣପରିକ୍ଷିପ୍ତୋ ରାଜା ହ୍ଯେଷ ଵିଭୀଷଣଃ
ଯିଏ ରାମଙ୍କ ବାମ ପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି, ଅନେକ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ରାଜା ବିଭୀଷଣ।