ଯସ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥଂ ମହାତ୍ମାନୋ ନ ତ୍ଯଜନ୍ତି ମହର୍ଷଯଃ। ସର୍ଵକାମଫଲା ଵୃକ୍ଷାଃ ସଦା ଫଲସମନ୍ଵିତାଃ
ଯାହାର ଶିଖରରେ ମହାପୁରୁଷ ଋଷିମାନେ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗଛ ସବୁବେଳେ ଫଳରେ ଭରିଥାଏ ।
ମଧୂନି ଚ ମହାର୍ହାଣି ଯସ୍ମିନ୍ ପର୍ଵତସତ୍ତମେ। ତତ୍ରୈଷ ରମତେ ରାଜନ୍ ରମ୍ଯେ କାଞ୍ଚନପର୍ଵତେ
ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାହାଡ଼ରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଧୁ ମିଳେ, ଏହି ରମ୍ୟ କାଞ୍ଚନ ପାହାଡ଼ରେ ଏହି ବନରା ରାଜା ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି ।
ମୁଖ୍ଯୋ ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ କେସରୀ ନାମ ଯୂଥପଃ। ଷଷ୍ଟିର୍ଗିରିସହସ୍ରାଣି ରମ୍ଯାଃ କାଞ୍ଚନପର୍ଵତାଃ
ବନରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ କେସରୀ ନାମକ ଦଳପତି, ସେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ରମ୍ୟ କାଞ୍ଚନ ପାହାଡ଼ର ଅଧିପତି ।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଗିରିଵରସ୍ତ୍ଵମିଵାନଘ ରକ୍ଷସାମ୍। ତତ୍ରୈକେ କପିଲାଃ ଶ୍ଵେତାସ୍ତାମ୍ରାସ୍ଯା ମଧୁପିଙ୍ଗଲାଃ
ହେ ନିର୍ମଳ ମନ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯେପରି ତୁମେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେଠାରେ କିଛି କପିଲା, କିଛି ଧଳା, କିଛି ତାମ୍ରମୁଖ, କିଛି ମଧୁରଙ୍ଗ ଅଛନ୍ତି ।
ନିଵସନ୍ତ୍ଯନ୍ତିମଗିରୌ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରା ନଖାଯୁଧାଃ। ସିଂହା ଇଵ ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଵ୍ଯାଘ୍ରା ଇଵ ଦୁରାସଦାଃ
ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଦୂର ପାହାଡ଼ରେ ବସନ୍ତି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି ରଖନ୍ତି; ସିଂହ ପରି ଚାରି ଦାନ୍ତ ଓ ବାଘ ପରି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ।
ସର୍ଵେ ଵୈଶ୍ଵାନରସମା ଜ୍ଵଲଦାଶୀଵିଷୋପମାଃ। ସୁଦୀର୍ଘାଞ୍ଚିତଲାଙ୍ଗୂଲା ମତ୍ତମାତଙ୍ଗସଂନିଭାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନାଗ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି; ବହୁତ ଲମ୍ବା ଓ ଉଠାଇଥିବା ପୁଛ ଏବଂ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
ମହାପର୍ଵତସଂକାଶା ମହାଜୀମୂତନିଃସ୍ଵନାଃ। ଵୃତ୍ତପିଙ୍ଗଲନେତ୍ରା ହି ମହାଭୀମଗତିସ୍ଵନାଃ
ସେମାନେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ବଡ଼ ବଦଳ ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି; ଗୋଲା ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଆଖି, ଚଳାଚଳ ଓ ଶବ୍ଦରେ ଭୟଙ୍କର।
ମର୍ଦଯନ୍ତୀଵ ତେ ସର୍ଵେ ତସ୍ଥୁର୍ଲଙ୍କାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତେ। ଏଷ ଚୈଷାମଧିପତିର୍ମଧ୍ଯେ ତିଷ୍ଠତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖି, ମାନେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦାଉଁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କ ନାୟକ, ପ୍ରବଳ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମୀ, ଉଭୟ ଦଣ୍ଡେ ଦଢ଼ିଆ ଭାବରେ ଦଉଁଥିଲେ।
ଜଯାର୍ଥୀ ନିତ୍ଯମାଦିତ୍ଯମୁପତିଷ୍ଠତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ନାମ୍ନା ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵିଖ୍ଯାତୋ ରାଜନ୍ ଶତବଲୀତି ଯଃ
ବିଜୟ ଆଶାରେ ସେ ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ 'ଶତବଳି' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଏଷୈଵାଶଂସତେ ଲଙ୍କାଂ ସ୍ଵେନାନୀକେନ ମର୍ଦିତୁମ୍। ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ବଲଵାନ୍ ଶୂରଃ ପୌରୁଷେ ସ୍ଵେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଆଶା କରେ; ସେ ପ୍ରବଳ, ଶୂର, ଓ ନିଜ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ।
ରାମପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ପ୍ରାଣାନାଂ ଦଯାଂ ନ କୁରୁତେ ହରିଃ। ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯୋ ନଲୋ ନୀଲଶ୍ଚ ଵାନରଃ
ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବାନର ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ଦୟା କରୁନାହାନ୍ତି; ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ନଳ ଓ ନୀଳ ମଧ୍ୟ ବାନର।
ଏକୈକମେଵ ଯୋଧାନାଂ କୋଟିଭିର୍ଦଶଭିର୍ଵୃତଃ। ତଥାନ୍ଯେ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିନ୍ଧ୍ଯପର୍ଵତଵାସିନଃ। ନ ଶକ୍ଯନ୍ତେ ବହୁତ୍ଵାତ୍ ତୁ ସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଲଘୁଵିକ୍ରମାଃ
ଏହି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଶ କୋଟି ସେନା ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଏତେ ଅଧିକ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ଯେ, ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵେ ମହାରାଜ ମହାପ୍ରଭାଵାଃ ସର୍ଵେ ମହାଶୈଲନିକାଶକାଯାଃ। ସର୍ଵେ ସମର୍ଥାଃ ପୃଥିଵୀଂ କ୍ଷଣେନ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଵିଧ୍ଵସ୍ତଵିକୀର୍ଣଶୈଲାମ୍
ସମସ୍ତେ, ହେ ମହାରାଜା, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେହ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି; ସମସ୍ତେ ଏମିତି ସମର୍ଥ, ଯେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଭାଙ୍ଗି ଓ ପାହାଡ଼ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଭଳି କରିପାରିବେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସାରଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ବଲମାଦିଶ୍ଯ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଶୁକୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସାରଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶୁକ ରାବଣଙ୍କୁ—ଯିଏ ରାକ୍ଷସମାନେର ମୁଖ୍ୟ—ସମସ୍ତ ସେନା ବିବରଣୀ ଦେଇ କହିଲେ।
ସ୍ଥିତାନ୍ ପଶ୍ଯସି ଯାନେତାନ୍ ମତ୍ତାନିଵ ମହାଦ୍ଵିପାନ୍। ନ୍ଯଗ୍ରୋଧାନିଵ ଗାଙ୍ଗେଯାନ୍ ସାଲାନ୍ ହୈମଵତାନିଵ
ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଦେଖୁଛ, ସେମାନେ ମଦମସ୍ତ ମହାହାତୀ ଭଳି, ଗଙ୍ଗା ତୀରର ବଟବୃକ୍ଷ, ସାଳ ଓ ହିମାଳୟର ଗଛ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଏତେ ଦୁଷ୍ପ୍ରସହା ରାଜନ୍ ବଲିନଃ କାମରୂପିଣଃ। ଦୈତ୍ଯଦାନଵସଂକାଶା ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵପରାକ୍ରମାଃ
ଏମାନେ, ହେ ରାଜା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରାକ୍ରମ ଅଛି।
ଏଷାଂ କୋଟିସହସ୍ରାଣି ନଵ ପଞ୍ଚ ଚ ସପ୍ତ ଚ। ତଥା ଶଙ୍କୁସହସ୍ରାଣି ତଥା ଵୃନ୍ଦଶତାନି ଚ
ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନଉ, ପାଞ୍ଚ, ସାତ କୋଟି ସହସ୍ର ଅଛି; ଏଭଳି ଶଙ୍କୁ ସହସ୍ର ଓ ଦଳ ଶତ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଏତେ ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵାଃ କିଷ୍କିନ୍ଧାନିଲଯାଃ ସଦା। ହରଯୋ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈରୁତ୍ପନ୍ନାଃ କାମରୂପିଣଃ
ଏମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସଦା କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ବସୁଥିବା; ସେମାନେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି।
ଯୌ ତୌ ପଶ୍ଯସି ତିଷ୍ଠନ୍ତୌ କୁମାରୌ ଦେଵରୂପିଣୌ। ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୈଵ ତାଭ୍ଯାଂ ନାସ୍ତି ସମୋ ଯୁଧି
ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୁଇ ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେଖୁଛ, ଦେବତା ଭଳି ରୂପ ଥିବା, ସେମାନେ ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ; ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଣା ସମନୁଜ୍ଞାତାଵମୃତପ୍ରାଶିନାଵୁଭୌ। ଆଶଂସେତେ ଯଥା ଲଙ୍କାମେତୌ ମର୍ଦିତୁମୋଜସା
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଅମୃତ ପାନ କରିଛନ୍ତି; ଏମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଲଙ୍କାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ।
ଯଂ ତୁ ପଶ୍ଯସି ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ପ୍ରଭିନ୍ନମିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍। ଯୋ ବଲାତ୍ କ୍ଷୋଭଯେତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମୁଦ୍ରମପି ଵାନରଃ
ଯାହାକୁ ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହାତୀ ଭଳି, ସେହି ବାନର କ୍ରୋଧ ହେଲେ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବେ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାତ କରିପାରିବ।
ଏଷୋଽଭିଗନ୍ତା ଲଙ୍କାଯାଂ ଵୈଦେହ୍ଯାସ୍ତଵ ଚ ପ୍ରଭୋ। ଏନଂ ପଶ୍ଯ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟଂ ଵାନରଂ ପୁନରାଗତମ୍
ଏହିଯିଏ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ବୈଦେହୀ ଓ ତୁମ ପାଇଁ; ଏହିଯିଏ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଥିଲ, ସେହି ବାନର ପୁଣି ଫେରିଛି।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ କେସରିଣଃ ପୁତ୍ରୋ ଵାତାତ୍ମଜ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ। ହନୂମାନିତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଲଙ୍ଘିତୋ ଯେନ ସାଗରଃ
ଏହିଯିଏ କେଶରୀଙ୍କ ପୁଅ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ପରିଚିତ; ହନୁମାନ୍ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯିଏ ସାଗରକୁ ଲାଘିଥିଲେ।
କାମରୂପୋ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବଲରୂପସମନ୍ଵିତଃ। ଅନିଵାର୍ଯଗତିଶ୍ଚୈଵ ଯଥା ସତତଗଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଏହି ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ରୂପ ଚାହାଁନ୍ତି ନେଇପାରନ୍ତି, ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ବଳ ରହିଛି, ତାଙ୍କ ଗତିକୁ କେହି ବାଧା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରି।
ଉଦ୍ଯନ୍ତଂ ଭାସ୍କରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଲଃ କିଲ ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ। ତ୍ରିଯୋଜନସହସ୍ରଂ ତୁ ଅଧ୍ଵାନମଵତୀର୍ଯ ହି
ଏକଥର, ଛୁଆଁବେଳେ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ଏବଂ ଭୋକା ହୋଇ, ସେ ତିନି ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂର ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଆଦିତ୍ଯମାହରିଷ୍ଯାମି ନ ମେ କ୍ଷୁତ୍ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯତି। ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ପୁପ୍ଲୁଵେ ବଲଦର୍ପିତଃ
ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆଣିଲେ—'ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିବି, ମୋର ଭୋକ ଏଭଳି ଶାନ୍ତ ହେବ ନାହିଁ'—ଏହିପରି ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ସେ ଲାଫିଲେ।
ଅନାଧୃଷ୍ଯତମଂ ଦେଵମପି ଦେଵର୍ଷିରାକ୍ଷସୈଃ। ଅନାସାଦ୍ଯୈଵ ପତିତୋ ଭାସ୍କରୋଦଯନେ ଗିରୌ
ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରିନଥିଲେ, ସେଠାକୁ ନ ପହଞ୍ଚି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ତଳେ ପଡ଼ିଲେ।
ପତିତସ୍ଯ କପେରସ୍ଯ ହନୁରେକା ଶିଲାତଲେ। କିଂଚିଦ୍ ଭିନ୍ନା ଦୃଢହନୁର୍ହନୂମାନେଷ ତେନ ଵୈ
ତଳେ ପଡ଼ିବାବେଳେ, ବାନରର ଏକ ହନୁ ଶିଳା ଉପରେ ହାଲୁକା ଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦୃଢ଼ ହନୁ ଥିବା ହନୁମାନ।
ସତ୍ଯମାଗମଯୋଗେନ ମମୈଷ ଵିଦିତୋ ହରିଃ। ନାସ୍ଯ ଶକ୍ଯଂ ବଲଂ ରୂପଂ ପ୍ରଭାଵୋ ଵାନୁଭାଷିତୁମ୍
ମୋ ଆଗମନର ସତ୍ୟରେ, ଏହି ବାନରକୁ ମୁଁ ଜାଣିପାରିଛି; ତାଙ୍କର ବଳ, ରୂପ ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ଯଥାଯଥି ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।