ଷଷ୍ଟିଃ ଶତସହସ୍ରାଣି ବଲମସ୍ଯ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ତ୍ଵାମାହ୍ଵଯତି ଯୁଦ୍ଧାଯ କ୍ରୋଧନୋ ନାମ ଵାନରଃ
ତାଙ୍କର ସେନାରେ ସାଠି ହଜାର ବାନର ଅଛନ୍ତି; କ୍ରୋଧନ ନାମକ ବାନର ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକୁଛି।
ଵିକ୍ରାନ୍ତା ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ଯଥା ଯୂଥାନି ଭାଗଶଃ। ଯସ୍ତୁ ଗୈରିକଵର୍ଣାଭଂ ଵପୁଃ ପୁଷ୍ଯତି ଵାନରଃ
ସେମାନେ ସାହସୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ଦଳ ଅନୁଶାସନାନୁସାରେ ବିଭକ୍ତ; ଏହି ବାନର ଦେହ ଗେରୁଆ ମାଟି ପରି ଚମକୁଛି।
ଅଵମତ୍ଯ ସଦା ସର୍ଵାନ୍ ଵାନରାନ୍ ବଲଦର୍ପିତଃ। ଗଵଯୋ ନାମ ତେଜସ୍ଵୀ ତ୍ଵାଂ କ୍ରୋଧାଦଭିଵର୍ତତେ
ସେ ସଦା ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରେ, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ମାନି; ତେଜସ୍ବୀ ଗବୟ ତୁମପ୍ରତି କ୍ରୋଧରେ ଆଗେ ବଢ଼ୁଛି।
ଏନଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ସପ୍ତତିଃ ପର୍ଯୁପାସତେ। ଏଷୈଵାଶଂସତେ ଲଙ୍କାଂ ସ୍ଵେନାନୀକେନ ମର୍ଦିତୁମ୍
ତାଙ୍କୁ ସତରି ହଜାର ଯୁଥପତି ଘେରି ରହନ୍ତି; ସେ ଏକା ନିଜ ସେନା ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଆଶା କରେ।
ଏତେ ଦୁଷ୍ପ୍ରସହା ଵୀରା ଯେଷାଂ ସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଯୂଥପା ଯୂଥପଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେଷାଂ ଯୂଥାନି ଭାଗଶଃ
ଏହିମାନେ ଅଜୟ ଓ ସୂର୍ବୀର, ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଜଣା; ସେମାନେ ଯୁଥପତି ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୁଥପତି, ତାଙ୍କ ଦଳ ଅନୁଶାସନାନୁସାରେ ବିଭକ୍ତ।
thumb|ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ସପ୍ତବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ତାଂସ୍ତୁ ତେ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରେକ୍ଷମାଣସ୍ଯ ଯୂଥପାନ୍। ରାଘଵାର୍ଥେ ପରାକ୍ରାନ୍ତା ଯେ ନ ରକ୍ଷନ୍ତି ଜୀଵିତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ସେହି ଯୁଥପତିମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଉଛି, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ଯେଉଁମାନେ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହାନ୍ତି।
ସ୍ନିଗ୍ଧା ଯସ୍ଯ ବହୁଵ୍ଯାମା ଦୀର୍ଘଲାଙ୍ଗୂଲମାଶ୍ରିତାଃ। ତାମ୍ରାଃ ପୀତାଃ ସିତାଃ ଶ୍ଵେତାଃ ପ୍ରକୀର୍ଣା ଘୋରକର୍ମଣଃ
ଯାହାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ନେହଶୀଳ ବାନର ଦୀର୍ଘ ପୁଛ ନେଇ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ତାମ୍ର, ହଳଦିଆ, ଧଳା ଓ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର।
ପ୍ରଗୃହୀତାଃ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ସୂର୍ଯସ୍ଯେଵ ମରୀଚଯଃ। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚାନୁକୃଷ୍ଯନ୍ତେ ହରୋ ନାମୈଷ ଵାନରଃ
ଏମିତି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଏହି ବାନରଙ୍କ ନାମ ହର।
ଯଂ ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଵୃକ୍ଷାନୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସହସା ଲଙ୍କାରୋହଣତତ୍ପରାଃ
ସେଠାରୁ ଶତ ଶତ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ବାନର ପଛରୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗଛ ଉଠାଇ, ଲଙ୍କାକୁ ଆରୋହଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
ଯୂଥପା ହରିରାଜସ୍ଯ କିଂକରାଃ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ। ନୀଲାନିଵ ମହାମେଘାଂସ୍ତିଷ୍ଠତୋ ଯାଂସ୍ତୁ ପଶ୍ଯସି
ମକଡ଼ ରାଜାଙ୍କର ସେବକମାନେ, ଯେଉଁ ମହାବଳୀ ମଣ୍ଡଳପତିମାନେ ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ସେମାନେ ଗଢ଼ା କଳା ମେଘ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।
ଅସିତାଞ୍ଜନସଂକାଶାନ୍ ଯୁଦ୍ଧେ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମାନ୍। ଅସଂଖ୍ଯେଯାନନିର୍ଦେଶାନ୍ ପରଂ ପାରମିଵୋଦଧେଃ
ସେମାନେ କଳା ଅଞ୍ଜନ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଓ ସତ୍ୟବାନ। ସେମାନେ ଅଗଣନୀୟ ଓ ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ, ସମୁଦ୍ରର ଅପାର ପାର ଭଳି।
ପର୍ଵତେଷୁ ଚ ଯେ କେଚିଦ୍ ଵିଷଯେଷୁ ନଦୀଷୁ ଚ। ଏତେ ତ୍ଵାମଭିଵର୍ତନ୍ତେ ରାଜନ୍ନୃକ୍ଷାଃ ସୁଦାରୁଣାଃ
ପାହାଡ଼, ଅଞ୍ଚଳ କିମ୍ବା ନଦୀ ଯେଉଁଠି ଥିବେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଭାଲୁମାନେ ରାଜା, ତୁମ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଏଷାଂ ମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋ ରାଜନ୍ ଭୀମାକ୍ଷୋ ଭୀମଦର୍ଶନଃ। ପର୍ଜନ୍ଯ ଇଵ ଜୀମୂତୈଃ ସମନ୍ତାତ୍ ପରିଵାରିତଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୀମାକ୍ଷ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିର ଏକ ଯୋଧା ରହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମେଘମାଳା ଭଳି ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି।
ଋକ୍ଷଵନ୍ତଂ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠମଧ୍ଯାସ୍ତେ ନର୍ମଦାଂ ପିବନ୍। ସର୍ଵର୍କ୍ଷାଣାମଧିପତିର୍ଧୂମ୍ରୋ ନାମୈଷ ଯୂଥପଃ
ଏହି ଧୂମ୍ର ନାମକ ଯୁଥପତି, ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବସି, ନର୍ମଦା ନଦୀର ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ଭାଲୁଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ।
ଯଵୀଯାନସ୍ଯ ତୁ ଭ୍ରାତା ପଶ୍ଯୈନଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍। ଭ୍ରାତ୍ରା ସମାନୋ ରୂପେଣ ଵିଶିଷ୍ଟସ୍ତୁ ପରାକ୍ରମେ
ଏହି ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଉଣୀ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଆକାରରେ; ଦେଖିବାକୁ ଭାଇ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଅଧିକ।
ସ ଏଷ ଜାମ୍ବଵାନ୍ ନାମ ମହାଯୂଥପଯୂଥପଃ। ପ୍ରଶାନ୍ତୋ ଗୁରୁଵର୍ତୀ ଚ ସମ୍ପ୍ରହାରେଷ୍ଵମର୍ଷଣଃ
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଜାମ୍ବବାନ୍, ମହାଯୁଥପତିଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ; ସେ ଶାନ୍ତ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତିନି ଅଦମ୍ୟ।
ଏତେନ ସାହ୍ଯଂ ତୁ ମହତ୍ କୃତଂ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତା। ଦୈଵାସୁରେ ଜାମ୍ବଵତା ଲବ୍ଧାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଵରାଃ
ଏହି ଜାମ୍ବବାନ୍ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଡ଼ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗଦେଇ, ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଆରୁହ୍ଯ ପର୍ଵତାଗ୍ରେଭ୍ଯୋ ମହାଭ୍ରଵିପୁଲାଃ ଶିଲାଃ। ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଵିପୁଲାକାରା ନ ମୃତ୍ଯୋରୁଦ୍ଵିଜନ୍ତି ଚ
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବଡ଼ ବଡ଼ ପାଥର ମେଘ ଭଳି ଛାଡ଼ନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁକୁ କେବେ ଭୟ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସଦୃଶାଃ ପିଶାଚାନାଂ ଚ ରୋମଶାଃ। ଏତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯା ବହଵୋ ଵିଚରନ୍ତ୍ଯମିତୌଜସଃ
ଏହି ଯୁଥପତିଙ୍କ ଅନେକ ସେନା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଲୋମଶ ପିଶାଚମାନେ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାଠି ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଯ ଏନମଭିସଂରବ୍ଧଂ ପ୍ଲଵମାନମଵସ୍ଥିତମ୍। ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତେ ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଥିତା ଯୂଥପଯୂଥପମ୍
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବାନର ଏହି ଯୁଥପତିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଆଗେଇ ବା ଲାଫିବାକୁ ତୟାରି ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅବାକ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହନ୍ତି।
ଏଷ ରାଜନ୍ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ପର୍ଯୁପାସ୍ତେ ହରୀଶ୍ଵରଃ। ବଲେନ ବଲସଂଯୁକ୍ତୋ ଦମ୍ଭୋ ନାମୈଷ ଯୂଥପଃ
ହେ ରାଜା, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ନାୟକ ଡମ୍ଭ ନାମକ, ସେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏହି ମଧ୍ୟ ଏକ ଯୁଥପତି।
ଯଃ ସ୍ଥିତଂ ଯୋଜନେ ଶୈଲଂ ଗଚ୍ଛନ୍ ପାର୍ଶ୍ଵେନ ସେଵତେ। ଊର୍ଧ୍ଵଂ ତଥୈଵ କାଯେନ ଗତଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଯୋଜନମ୍
ଏହିଠାରେ ଯେଉଁଠି ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ସେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ସେହି ପାହାଡ଼କୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ଲାଫିଲେ ଏକ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଛୁଇଁପାରନ୍ତି।
ଯସ୍ମାତ୍ ତୁ ପରମଂ ରୂପଂ ଚତୁଷ୍ପାତ୍ସୁ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଶ୍ରୁତଃ ସଂନାଦନୋ ନାମ ଵାନରାଣାଂ ପିତାମହଃ
ଚାରିଟିଏ ପାଦିଆ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଭଳି ଦେହ କେହି ନାହିଁ; ସେ ସମ୍ନାଦନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବାନରମାନେଙ୍କ ପିତାମହ।
ଯେନ ଯୁଦ୍ଧଂ ତଦା ଦତ୍ତଂ ରଣେ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତା। ପରାଜଯଶ୍ଚ ନ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୋଽଯଂ ଯୂଥପଯୂଥପଃ
ଏହି ଯୁଥପତି ପୂର୍ବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ କେବେ ହାରିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଯସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମାଣସ୍ଯ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ପରାକ୍ରମଃ। ଏଷ ଗନ୍ଧର୍ଵକନ୍ଯାଯାମୁତ୍ପନ୍ନଃ କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମନା
ତାଙ୍କର ପ୍ରାକ୍ରମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ; ସେ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ, କଳା ପଥରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ତଦା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ସାହ୍ଯାର୍ଥଂ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍। ଯତ୍ର ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ଜମ୍ବୂମୁପନିଷେଵତେ
ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ ଜାମ୍ବୁ ଗଛକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।
ଯୋ ରାଜା ପର୍ଵତେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ବହୁକିଂନରସେଵିନାମ୍। ଵିହାରସୁଖଦୋ ନିତ୍ଯଂ ଭ୍ରାତୁସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଧିପ
ଯିଏ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ରାଜା, ଅନେକ କିନ୍ନରଙ୍କ ସେବିତ, ସଦା ମନୋରଞ୍ଜନ ଦେଇଥାଏ; ସେ ତୁମ ଭାଇ, ହେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା।
ତତ୍ରୈଷ ରମତେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବଲଵାନ୍ ଵାନରୋତ୍ତମଃ। ଯୁଦ୍ଧେଷ୍ଵକତ୍ଥନୋ ନିତ୍ଯଂ କ୍ରଥନୋ ନାମ ଯୂଥପଃ
ସେଠାରେ ଏହି ମହାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବନରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କ୍ରଥନ ନାମକ ବନରା ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସବୁବେଳେ ଗର୍ବ କରି ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି ।
ଵୃତଃ କୋଟିସହସ୍ରେଣ ହରୀଣାଂ ସମଵସ୍ଥିତଃ। ଏଷୈଵାଶଂସତେ ଲଙ୍କାଂ ସ୍ଵେନାନୀକେନ ମର୍ଦିତୁମ୍
କୋଟି କୋଟି ବନରା ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ଏହି ବନରା ନିଜ ସେନା ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଚୁର୍ମାର କରିବା ଆଶା ରଖିଛନ୍ତି ।