ଯସ୍ତୁ କର୍ଣୌ ଵିଵୃଣୁତେ ଜୃମ୍ଭତେ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ନ ତୁ ସଂଵିଜତେ ମୃତ୍ଯୋର୍ନ ଚ ସେନାଂ ପ୍ରଧାଵତି
ଯିଏ ତାଙ୍କର କାନ ଚଉଡ଼ା କରନ୍ତି ଓ ପୁନି ପୁନି ଜମ୍ଭାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେନାକୁ ଭଗନ୍ତି ନାହିଁ।
ପ୍ରକମ୍ପତେ ଚ ରୋଷେଣ ତିର୍ଯକ୍ ଚ ପୁନରୀକ୍ଷତେ। ପଶ୍ଯ ଲାଙ୍ଗୂଲଵିକ୍ଷେପଂ କ୍ଷ୍ଵେଡତ୍ଯେଷ ମହାବଲଃ
ସେ କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିଉଛନ୍ତି ଓ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛନ୍ତି; ଦେଖ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ପୁଛ ଝଟକୁଛନ୍ତି ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି।
ମହାଜଵୋ ଵୀତଭଯୋ ରମ୍ଯଂ ସାଲ୍ଵେଯପର୍ଵତମ୍। ରାଜନ୍ ସତତମଧ୍ଯାସ୍ତେ ଶରଭୋ ନାମ ଯୂଥପଃ
ଓ ରାଜା, ଶରଭ ନାମକ ଯୁଥପତି ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଓ ନିର୍ଭୟ, ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦମୟ ସାଲ୍ବେୟ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥାଏ।
ଏତସ୍ଯ ବଲିନଃ ସର୍ଵେ ଵିହାରା ନାମ ଯୂଥପାଃ। ରାଜନ୍ ଶତସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କର ଅଧୀନରେ ସମସ୍ତ 'ବିହାର' ନାମକ ଯୁଥପତିମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଓ ରାଜା, ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଚାଳିସି ହଜାର।
ଯସ୍ତୁ ମେଘ ଇଵାକାଶଂ ମହାନାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ମଧ୍ଯେ ଵାନରଵୀରାଣାଂ ସୁରାଣାମିଵ ଵାସଵଃ
ଯିଏ ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ମେଘ ଆକାଶକୁ ଢାକି ରହିଛି, ସେ ଶୂର ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି।
ଭେରୀଣାମିଵ ସଂନାଦୋ ଯସ୍ଯୈଷ ଶ୍ରୂଯତେ ମହାନ୍। ଘୋଷଃ ଶାଖାମୃଗେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସଂଗ୍ରାମମଭିକାଙ୍କ୍ଷତାମ୍
ଯାହାରୁ ଶୁଣାଯାଉଥିବା ଏହି ବଡ଼ ଧ୍ୱନି, ତାହା ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଢୋଳର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି, ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରୁଥିବା ଶାଖାମୃଗମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ ପରି।
ଏଷ ପର୍ଵତମଧ୍ଯାସ୍ତେ ପାରିଯାତ୍ରମନୁତ୍ତମମ୍। ଯୁଦ୍ଧେ ଦୁଷ୍ପ୍ରସହୋ ନିତ୍ଯଂ ପନସୋ ନାମ ଯୂଥପଃ
ଏହିଏ ପରିୟାତ୍ର ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ; ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ଅଜୟ, ତାଙ୍କ ନାମ ପନସ।
ଏନଂ ଶତସହସ୍ରାଣାଂ ଶତାର୍ଧଂ ପର୍ଯୁପାସତେ। ଯୂଥପା ଯୂଥପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଯେଷାଂ ଯୂଥାନି ଭାଗଶଃ
ଏହି ଯୁଥପତିଙ୍କୁ ଅର୍ଧ ଲକ୍ଷ ଯୁଥପତିମାନେ ଘେରି ରହନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଯାହାଙ୍କ ଦଳ ଅନୁଶାସନାନୁସାରେ ବିଭକ୍ତ।
ଯସ୍ତୁ ଭୀମାଂ ପ୍ରଵଲ୍ଗନ୍ତୀଂ ଚମୂଂ ତିଷ୍ଠତି ଶୋଭଯନ୍। ସ୍ଥିତାଂ ତୀରେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ସାଗରଃ
ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ଓ ତରଙ୍ଗିତ ସେନାକୁ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଦେଖାଏ, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସାଗର ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଏଷ ଦର୍ଦୁରସଂକାଶୋ ଵିନତୋ ନାମ ଯୂଥପଃ। ପିବଂଶ୍ଚରତି ଯୋ ଵେଣାଂ ନଦୀନାମୁତ୍ତମାଂ ନଦୀମ୍
ଏହିଏ ଡାଡ଼ୁର ପରି ଦେଖାଯାଏ, ତାଙ୍କ ନାମ ଭିନତ; ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭେଣା ନଦୀର ଜଳ ପିଇ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥାଏ।
ଷଷ୍ଟିଃ ଶତସହସ୍ରାଣି ବଲମସ୍ଯ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ତ୍ଵାମାହ୍ଵଯତି ଯୁଦ୍ଧାଯ କ୍ରୋଧନୋ ନାମ ଵାନରଃ
ତାଙ୍କର ସେନାରେ ସାଠି ହଜାର ବାନର ଅଛନ୍ତି; କ୍ରୋଧନ ନାମକ ବାନର ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକୁଛି।
ଵିକ୍ରାନ୍ତା ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ଯଥା ଯୂଥାନି ଭାଗଶଃ। ଯସ୍ତୁ ଗୈରିକଵର୍ଣାଭଂ ଵପୁଃ ପୁଷ୍ଯତି ଵାନରଃ
ସେମାନେ ସାହସୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ଦଳ ଅନୁଶାସନାନୁସାରେ ବିଭକ୍ତ; ଏହି ବାନର ଦେହ ଗେରୁଆ ମାଟି ପରି ଚମକୁଛି।
ଅଵମତ୍ଯ ସଦା ସର୍ଵାନ୍ ଵାନରାନ୍ ବଲଦର୍ପିତଃ। ଗଵଯୋ ନାମ ତେଜସ୍ଵୀ ତ୍ଵାଂ କ୍ରୋଧାଦଭିଵର୍ତତେ
ସେ ସଦା ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରେ, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ମାନି; ତେଜସ୍ବୀ ଗବୟ ତୁମପ୍ରତି କ୍ରୋଧରେ ଆଗେ ବଢ଼ୁଛି।
ଏନଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ସପ୍ତତିଃ ପର୍ଯୁପାସତେ। ଏଷୈଵାଶଂସତେ ଲଙ୍କାଂ ସ୍ଵେନାନୀକେନ ମର୍ଦିତୁମ୍
ତାଙ୍କୁ ସତରି ହଜାର ଯୁଥପତି ଘେରି ରହନ୍ତି; ସେ ଏକା ନିଜ ସେନା ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଆଶା କରେ।
ଏତେ ଦୁଷ୍ପ୍ରସହା ଵୀରା ଯେଷାଂ ସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଯୂଥପା ଯୂଥପଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେଷାଂ ଯୂଥାନି ଭାଗଶଃ
ଏହିମାନେ ଅଜୟ ଓ ସୂର୍ବୀର, ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଜଣା; ସେମାନେ ଯୁଥପତି ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୁଥପତି, ତାଙ୍କ ଦଳ ଅନୁଶାସନାନୁସାରେ ବିଭକ୍ତ।
thumb|ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ସପ୍ତବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ତାଂସ୍ତୁ ତେ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରେକ୍ଷମାଣସ୍ଯ ଯୂଥପାନ୍। ରାଘଵାର୍ଥେ ପରାକ୍ରାନ୍ତା ଯେ ନ ରକ୍ଷନ୍ତି ଜୀଵିତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ସେହି ଯୁଥପତିମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଉଛି, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ଯେଉଁମାନେ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହାନ୍ତି।
ସ୍ନିଗ୍ଧା ଯସ୍ଯ ବହୁଵ୍ଯାମା ଦୀର୍ଘଲାଙ୍ଗୂଲମାଶ୍ରିତାଃ। ତାମ୍ରାଃ ପୀତାଃ ସିତାଃ ଶ୍ଵେତାଃ ପ୍ରକୀର୍ଣା ଘୋରକର୍ମଣଃ
ଯାହାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ନେହଶୀଳ ବାନର ଦୀର୍ଘ ପୁଛ ନେଇ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ତାମ୍ର, ହଳଦିଆ, ଧଳା ଓ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର।
ପ୍ରଗୃହୀତାଃ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ସୂର୍ଯସ୍ଯେଵ ମରୀଚଯଃ। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚାନୁକୃଷ୍ଯନ୍ତେ ହରୋ ନାମୈଷ ଵାନରଃ
ଏମିତି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଏହି ବାନରଙ୍କ ନାମ ହର।
ଯଂ ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଵୃକ୍ଷାନୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସହସା ଲଙ୍କାରୋହଣତତ୍ପରାଃ
ସେଠାରୁ ଶତ ଶତ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ବାନର ପଛରୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗଛ ଉଠାଇ, ଲଙ୍କାକୁ ଆରୋହଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
ଯୂଥପା ହରିରାଜସ୍ଯ କିଂକରାଃ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ। ନୀଲାନିଵ ମହାମେଘାଂସ୍ତିଷ୍ଠତୋ ଯାଂସ୍ତୁ ପଶ୍ଯସି
ମକଡ଼ ରାଜାଙ୍କର ସେବକମାନେ, ଯେଉଁ ମହାବଳୀ ମଣ୍ଡଳପତିମାନେ ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ସେମାନେ ଗଢ଼ା କଳା ମେଘ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।
ଅସିତାଞ୍ଜନସଂକାଶାନ୍ ଯୁଦ୍ଧେ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମାନ୍। ଅସଂଖ୍ଯେଯାନନିର୍ଦେଶାନ୍ ପରଂ ପାରମିଵୋଦଧେଃ
ସେମାନେ କଳା ଅଞ୍ଜନ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଓ ସତ୍ୟବାନ। ସେମାନେ ଅଗଣନୀୟ ଓ ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ, ସମୁଦ୍ରର ଅପାର ପାର ଭଳି।
ପର୍ଵତେଷୁ ଚ ଯେ କେଚିଦ୍ ଵିଷଯେଷୁ ନଦୀଷୁ ଚ। ଏତେ ତ୍ଵାମଭିଵର୍ତନ୍ତେ ରାଜନ୍ନୃକ୍ଷାଃ ସୁଦାରୁଣାଃ
ପାହାଡ଼, ଅଞ୍ଚଳ କିମ୍ବା ନଦୀ ଯେଉଁଠି ଥିବେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଭାଲୁମାନେ ରାଜା, ତୁମ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଏଷାଂ ମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋ ରାଜନ୍ ଭୀମାକ୍ଷୋ ଭୀମଦର୍ଶନଃ। ପର୍ଜନ୍ଯ ଇଵ ଜୀମୂତୈଃ ସମନ୍ତାତ୍ ପରିଵାରିତଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୀମାକ୍ଷ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିର ଏକ ଯୋଧା ରହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମେଘମାଳା ଭଳି ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି।
ଋକ୍ଷଵନ୍ତଂ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠମଧ୍ଯାସ୍ତେ ନର୍ମଦାଂ ପିବନ୍। ସର୍ଵର୍କ୍ଷାଣାମଧିପତିର୍ଧୂମ୍ରୋ ନାମୈଷ ଯୂଥପଃ
ଏହି ଧୂମ୍ର ନାମକ ଯୁଥପତି, ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବସି, ନର୍ମଦା ନଦୀର ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ଭାଲୁଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ।
ଯଵୀଯାନସ୍ଯ ତୁ ଭ୍ରାତା ପଶ୍ଯୈନଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍। ଭ୍ରାତ୍ରା ସମାନୋ ରୂପେଣ ଵିଶିଷ୍ଟସ୍ତୁ ପରାକ୍ରମେ
ଏହି ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଉଣୀ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଆକାରରେ; ଦେଖିବାକୁ ଭାଇ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଅଧିକ।
ସ ଏଷ ଜାମ୍ବଵାନ୍ ନାମ ମହାଯୂଥପଯୂଥପଃ। ପ୍ରଶାନ୍ତୋ ଗୁରୁଵର୍ତୀ ଚ ସମ୍ପ୍ରହାରେଷ୍ଵମର୍ଷଣଃ
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଜାମ୍ବବାନ୍, ମହାଯୁଥପତିଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ; ସେ ଶାନ୍ତ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତିନି ଅଦମ୍ୟ।
ଏତେନ ସାହ୍ଯଂ ତୁ ମହତ୍ କୃତଂ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତା। ଦୈଵାସୁରେ ଜାମ୍ବଵତା ଲବ୍ଧାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଵରାଃ
ଏହି ଜାମ୍ବବାନ୍ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଡ଼ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗଦେଇ, ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଆରୁହ୍ଯ ପର୍ଵତାଗ୍ରେଭ୍ଯୋ ମହାଭ୍ରଵିପୁଲାଃ ଶିଲାଃ। ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଵିପୁଲାକାରା ନ ମୃତ୍ଯୋରୁଦ୍ଵିଜନ୍ତି ଚ
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବଡ଼ ବଡ଼ ପାଥର ମେଘ ଭଳି ଛାଡ଼ନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁକୁ କେବେ ଭୟ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସଦୃଶାଃ ପିଶାଚାନାଂ ଚ ରୋମଶାଃ। ଏତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯା ବହଵୋ ଵିଚରନ୍ତ୍ଯମିତୌଜସଃ
ଏହି ଯୁଥପତିଙ୍କ ଅନେକ ସେନା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଲୋମଶ ପିଶାଚମାନେ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାଠି ଘୁରୁଛନ୍ତି।