ଇତି ପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟୌ ରାକ୍ଷସୌ ଶୁକସାରଣୌ। ଜଯେତି ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯୈନଂ ରାଘଵଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲମ୍
ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ, ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଶୁକ ଓ ସାରଣ ରାଘବଙ୍କୁ 'ଜୟ' ବୋଲି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ, ଧର୍ମପ୍ରିୟ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଆଗମ୍ଯ ନଗରୀଂ ଲଙ୍କାମବ୍ରୂତାଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ଵିଭୀଷଣଗୃହୀତୌ ତୁ ଵଧାର୍ଥଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର
ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବିଭୀଷଣ ଆମକୁ ଧରିଥିଲେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମାତ୍ମନା ମୁକ୍ତୌ ରାମେଣାମିତତେଜସା। ଏକସ୍ଥାନଗତା ଯତ୍ର ଚତ୍ଵାରଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ
କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଇଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚାରିଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଏକଠି ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଉଁଥିଲେ।
ଲୋକପାଲସମାଃ ଶୂରାଃ କୃତାସ୍ତ୍ରା ଦୃଢଵିକ୍ରମାଃ। ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ଶ୍ରୀମାଲ୍ଁଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣଃ
ଲୋକପାଳଙ୍କ ସମାନ ଶୂରବୀର, ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପୀ— ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଭୀଷଣ।
ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ମହାତେଜା ମହେନ୍ଦ୍ରସମଵିକ୍ରମଃ। ଏତେ ଶକ୍ତାଃ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ସପ୍ରାକାରାଂ ସତୋରଣାମ୍
ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ମହେନ୍ଦ୍ର ସମ ପ୍ରତାପୀ ସୁଗ୍ରୀବ— ଏମାନେ ଲଙ୍କା ନଗର, ତାର ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ୱାରକୁ ଉଖଳି ଚାଲିଯିବାକୁ ସମର୍ଥ।
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ସଂକ୍ରାମଯିତୁଂ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଵାନରାଃ। ଯାଦୃଶଂ ତଦ୍ଧି ରାମସ୍ଯ ରୂପଂ ପ୍ରହରଣାନି ଚ
ସମସ୍ତ ବାନର ତିଆରି ହୋଇ ଦଢ଼ ହୋଇ ରୁହନ୍ତୁ, ଯେପରି ରାମଙ୍କ ରୂପ ଓ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଅଦ୍ଭୁତ।
ଵଧିଷ୍ଯତି ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାମେକସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ତେ ତ୍ରଯଃ। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଗୁପ୍ତା ସା ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଚ ଵାହିନୀ। ବଭୂଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷତରା ସର୍ଵୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
ସେ ଏକାଠିଏ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବ। ଅନ୍ୟ ତିନିଜଣେ ପଛକୁ ହଟି ରହନ୍ତୁ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟଯୋଧା ଧ୍ଵଜିନୀ ମହାତ୍ମନାଂ ଵନୌକସାଂ ସମ୍ପ୍ରତି ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛତାମ୍। ଅଲଂ ଵିରୋଧେନ ଶମୋ ଵିଧୀଯତାଂ ପ୍ରଦୀଯତାଂ ଦାଶରଥାଯ ମୈଥିଲୀ
ବନବାସୀ ମହାତ୍ମାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଖୁସି ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଧ୍ୱଜାବାହି ସେନା ଏବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏହି ଶତ୍ରୁତାର କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତି କରାଯାଉ, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।
thumb|ଷଡ୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷଡ୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଛବିଶ ଶ୍ଲୋକଟି ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତଦ୍ଵଚଃ ସତ୍ଯମକ୍ଲୀବଂ ସାରଣେନାଭିଭାଷିତମ୍। ନିଶମ୍ଯ ରାଵଣୋ ରାଜା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ସାରଣମ୍
ସାରଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ସତ୍ୟ ଓ ସାହସିକ କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ ରାଜା ସାରଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯଦି ମାମଭିଯୁଞ୍ଜୀରନ୍ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ। ନୈଵ ସୀତାମହଂ ଦଦ୍ଯାଂ ସର୍ଵଲୋକଭଯାଦପି
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭୟରେ ମଧ୍ୟ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବିନି।
ତ୍ଵଂ ତୁ ସୌମ୍ଯ ପରିତ୍ରସ୍ତୋ ହରିଭିଃ ପୀଡିତୋ ଭୃଶମ୍। ପ୍ରତିପ୍ରଦାନମଦ୍ଯୈଵ ସୀତାଯାଃ ସାଧୁ ମନ୍ଯସେ
କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ମୃଦୁଭାବୀ, ବନରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏବେ ସୀତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ଉଚିତ ବୋଲି ଭାବୁଛ।
କୋ ହି ନାମ ସପତ୍ନୋ ମାଂ ସମରେ ଜେତୁମର୍ହତି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ମୋ ସମକ୍ଷ ହୋଇ ପରାଜିତ କରିପାରିବ?—ଏମିତି କଠୋର କଥା କହି ରାକ୍ଷସମହାପତି ରାବଣ କହିଲେ—
ଆରୁରୋହ ତତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରାସାଦଂ ହିମପାଣ୍ଡୁରମ୍। ବହୁତାଲସମୁତ୍ସେଧଂ ରାଵଣୋଽଥ ଦିଦୃକ୍ଷଯା
ତାପରେ ତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ, ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ବହୁ ତାଳଗଛ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ହିମପରି ଧଳା ଏକ ମହଳକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ଚରାଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ରାଵଣଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ପଶ୍ଯମାନଃ ସମୁଦ୍ରଂ ତଂ ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚ ଵନାନି ଚ
ସେଇ ଦୁଇ ଗୁପ୍ତଚର ସହିତ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇଥିବା ରାବଣ ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ପୃଥିଵୀଦେଶଂ ସୁସମ୍ପୂର୍ଣଂ ପ୍ଲଵଂଗମୈଃ। ତଦପାରମସହ୍ଯଂ ଚ ଵାନରାଣାଂ ମହାବଲମ୍
ସେ ପୃଥିବୀର ଅଞ୍ଚଳକୁ ବନରାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବିପୁଳ ଓ ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଆଲୋକ୍ଯ ରାଵଣୋ ରାଜା ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ସାରଣମ୍। ଏଷାଂ କେ ଵାନରା ମୁଖ୍ଯାଃ କେ ଶୂରାଃ କେ ମହାବଲାଃ
ଏହା ଦେଖି ରାବଣ ରାଜା ସାରଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ପ୍ରମୁଖ, କିଏ ବୀର, ଏବଂ କିଏ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ?'
କେ ପୂର୍ଵମଭିଵର୍ତନ୍ତେ ମହୋତ୍ସାହାଃ ସମନ୍ତତଃ। କେଷାଂ ଶୃଣୋତି ସୁଗ୍ରୀଵଃ କେ ଵା ଯୂଥପଯୂଥପାଃ
କିଏ ପ୍ରଥମେ ଚାରିପାଖରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ଆଗେଇଯାଉଛନ୍ତି? ସୁଗ୍ରୀବ କାହାର କଥା ଶୁଣିଛନ୍ତି, ଏବଂ କିଏ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ?
ସାରଣାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ସର୍ଵଂ କିଂପ୍ରଭାଵାଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ସାରଣୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ପରିପୃଚ୍ଛତଃ
ସାରଣ, ମୋତେ ସମସ୍ତ କଥା କହ, ବନରାମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି କେମିତି? ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପଚାରିବାରେ ସାରଣ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଆବଭାଷେଽଥ ମୁଖ୍ଯଜ୍ଞୋ ମୁଖ୍ଯାଂସ୍ତତ୍ର ଵନୌକସଃ। ଏଷ ଯୋଽଭିମୁଖୋ ଲଙ୍କାଂ ନର୍ଦଂସ୍ତିଷ୍ଠତି ଵାନରଃ
ତାପରେ ପ୍ରମୁଖମାନଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବା ସେ ବନବାସୀ ପ୍ରମୁଖମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ: 'ଏଠି ଯିଏ ଲଙ୍କା ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଗର୍ଜନ କରୁଛି, ସେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବନରା।'
ଯୂଥପାନାଂ ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତେନ ପରିଵାରିତଃ। ଯସ୍ଯ ଘୋଷେଣ ମହତା ସପ୍ରାକାରା ସତୋରଣା
ଯାହାଙ୍କୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ସେନାପତି ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ପ୍ରାଚୀର ଓ ଦ୍ୱାର ସହିତ ସହର କମ୍ପିଉଛି—
ଲଙ୍କା ପ୍ରତିହତା ସର୍ଵା ସଶୈଲଵନକାନନା। ସର୍ଵଶାଖାମୃଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ ଲଙ୍କା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ, ସମସ୍ତ ବନରାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ, ବଡ଼ ଧ୍ୱନିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ହୋଇଯାଉଛି।
ବଲାଗ୍ରେ ତିଷ୍ଠତେ ଵୀରୋ ନୀଲୋ ନାମୈଷ ଯୂଥପଃ। ବାହୂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଯଃ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ମହୀଂ ଗଚ୍ଛତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେନାର ଆଗରେ ଯିଏ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଣ୍ଡ ଧରି ଭୂମିରେ ପଦ ଦେଇ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, ସେ ଶୂର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳ ନାମକ ସେନାପତି।
ଲଙ୍କାମଭିମୁଖଃ କୋପାଦଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଚ ଵିଜୃମ୍ଭତେ। ଗିରିଶୃଙ୍ଗପ୍ରତୀକାଶଃ ପଦ୍ମକିଂଜଲ୍କସଂନିଭଃ
ଲଙ୍କା ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, କ୍ରୋଧରେ ବାରମ୍ବାର ଆତ୍ମବିସ୍ତାର କରୁଛନ୍ତି; ସେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ପଦ୍ମର ଡଣ୍ଡ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ସ୍ଫୋଟଯତ୍ଯତିସଂରବ୍ଧୋ ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଯସ୍ଯ ଲାଙ୍ଗୂଲଶବ୍ଦେନ ସ୍ଵନନ୍ତି ପ୍ରଦିଶୋ ଦଶ
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ପୁଛକୁ ପୁନି ପୁନି ଝଟକୁଛନ୍ତି; ଏହି ପୁଛର ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଛି।
ଏଷ ଵାନରରାଜେନ ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭିଷେଚିତଃ। ଯୁଵରାଜୋଽଙ୍ଗଦୋ ନାମ ତ୍ଵାମାହ୍ଵଯତି ସଂଯୁଗେ
ଏହେଁ ହେଉଛନ୍ତି ଅଙ୍ଗଦ, ଯିଏ ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ; ସେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି।
ଵାଲିନଃ ସଦୃଶଃ ପୁତ୍ରଃ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସଦା ପ୍ରିଯଃ। ରାଘଵାର୍ଥେ ପରାକ୍ରାନ୍ତଃ ଶକ୍ରାର୍ଥେ ଵରୁଣୋ ଯଥା
ଏହେଁ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପୀ, ଯେପରି ବରୁଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ।
ଏତସ୍ଯ ସା ମତିଃ ସର୍ଵା ଯଦ୍ ଦୃଷ୍ଟା ଜନକାତ୍ମଜା। ହନୂମତା ଵେଗଵତା ରାଘଵସ୍ଯ ହିତୈଷିଣା
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିବା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ; ହନୁମାନ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ରାଘବଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ବହୂନି ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଣାମେଷ ଯୂଥାନି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ପରିଗୃହ୍ଯାଭିଯାତି ତ୍ଵାଂ ସ୍ଵେନାନୀକେନ ମର୍ଦିତୁମ୍
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ବହୁ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଦଳକୁ ନେଇ, ନିଜ ସେନା ସହିତ ତୁମକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଅନୁଵାଲିସୁତସ୍ଯାପି ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ। ଵୀରସ୍ତିଷ୍ଠତି ସଂଗ୍ରାମେ ସେତୁହେତୁରଯଂ ନଲଃ
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମହାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ସେନାପତି ନଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି; ସେଉଁଛି ସେତୁ ନିର୍ମାତା।