ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯଥିତୌ ରାମଂ ନିରାଶୌ ଜୀଵିତେ ତଥା। କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୌ ଭୀତୌ ଵଚନଂ ଚେଦମୂଚତୁଃ
ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଜୀବନ ନେଇ ଆଶା ଛାଡିଦେଲେ, ହାତ ଜୋଡି ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ କହିଲେ—
ଆଵାମିହାଗତୌ ସୌମ୍ଯ ରାଵଣପ୍ରହିତାଵୁଭୌ। ପରିଜ୍ଞାତୁଂ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ତଦିଦଂ ରଘୁନନ୍ଦନ
ହେ ସାନ୍ତ ମନ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏଠାକୁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଜାଣିବା ପାଇଁ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ତଯୋସ୍ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରହସନ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଥିବା, ହସି ହସି କହିଲେ—
ଯଦି ଦୃଷ୍ଟଂ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ଵଯଂ ଵା ସୁସମାହିତାଃ। ଯଥୋକ୍ତଂ ଵା କୃତଂ କାର୍ଯଂ ଛନ୍ଦତଃ ପ୍ରତିଗମ୍ଯତାମ୍
ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ଆମକୁ ଦେଖିଛ, କିମ୍ବା ନିଜ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ, ତେବେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଫେରିଯାଅ।
ଅଥ କିଂଚିଦଦୃଷ୍ଟଂ ଵା ଭୂଯସ୍ତଦ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହଥଃ। ଵିଭୀଷଣୋ ଵା କାତ୍ସ୍ର୍ନ୍ଯେନ ପୁନଃ ସଂଦର୍ଶଯିଷ୍ଯତି
ଯଦି କିଛି ଅଦେଖା ରହିଛି, ତେବେ ଆଉ ଦେଖିପାର, କିମ୍ବା ବିଭୀଷଣ ସମସ୍ତ କଥା ପୁଣିଥରେ ଦେଖାଇଦେବେ।
ନ ଚେଦଂ ଗ୍ରହଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭେତଵ୍ଯଂ ଜୀଵିତଂ ପ୍ରତି। ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରୌ ଗୃହୀତୌ ଚ ନ ଦୂତୌ ଵଧମର୍ହଥଃ
ଏଭଳି ଧରାଯାଇଥିବାରେ ତୁମେ ଜୀବନ ନେଇ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ର ରଖି ଦୂତ ଭାବରେ ଧରାଯାଇଛ, ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନୌ ଚ ଵିମୁଞ୍ଚେମୌ ଚାରୌ ରାତ୍ରିଂଚରାଵୁଭୌ। ଶତ୍ରୁପକ୍ଷସ୍ଯ ସତତଂ ଵିଭୀଷଣ ଵିକର୍ଷିଣୌ
ଏହି ଦୁଇ ଚର, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଧରାଯାଇଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷକୁ ସଦା କ୍ଷତି କରୁଥିବା— ବିଭୀଷଣ, ଏମାନେ ଛାଡିଦିଅ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମହତୀଂ ଲଙ୍କାଂ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଧନଦାନୁଜଃ। ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ରକ୍ଷସାଂ ରାଜା ଯଥୋକ୍ତଂ ଵଚନଂ ମମ
ବଡ଼ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଧନଦାଙ୍କ ଭାଇ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ମୋର କଥା ଯଥାଯଥା ଦେଖାଇବା।
ଯଦ୍ ବଲଂ ତ୍ଵଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସୀତାଂ ମେ ହୃତଵାନସି। ତଦ୍ ଦର୍ଶଯ ଯଥାକାମଂ ସସୈନ୍ଯଶ୍ଚ ସବାନ୍ଧଵଃ
ତୁମେ ଯେ ସାହାଯ୍ୟ ଉପରେ ଭରସା କରି ସୀତାକୁ ମୋ ଠାରୁ ନେଇଥିଲ, ସେଇ ସାହାଯ୍ୟ, ସେନା ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଏବେ ଦେଖାଅ।
ଶ୍ଵଃ କାଲ୍ଯେ ନଗରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ସପ୍ରାକାରାଂ ସତୋରଣାମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ଚ ବଲଂ ପଶ୍ଯ ଶରୈର୍ଵିଧ୍ଵଂସିତଂ ମଯା
କାଲି ସକାଳେ ଲଙ୍କା ନଗର, ତାର ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ୱାର ଦେଖ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ମୋର ବାଣରେ ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବା ଦେଖ।
ଇତି ପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟୌ ରାକ୍ଷସୌ ଶୁକସାରଣୌ। ଜଯେତି ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯୈନଂ ରାଘଵଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲମ୍
ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ, ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଶୁକ ଓ ସାରଣ ରାଘବଙ୍କୁ 'ଜୟ' ବୋଲି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ, ଧର୍ମପ୍ରିୟ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଆଗମ୍ଯ ନଗରୀଂ ଲଙ୍କାମବ୍ରୂତାଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ଵିଭୀଷଣଗୃହୀତୌ ତୁ ଵଧାର୍ଥଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର
ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବିଭୀଷଣ ଆମକୁ ଧରିଥିଲେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମାତ୍ମନା ମୁକ୍ତୌ ରାମେଣାମିତତେଜସା। ଏକସ୍ଥାନଗତା ଯତ୍ର ଚତ୍ଵାରଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ
କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଇଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚାରିଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଏକଠି ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଉଁଥିଲେ।
ଲୋକପାଲସମାଃ ଶୂରାଃ କୃତାସ୍ତ୍ରା ଦୃଢଵିକ୍ରମାଃ। ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ଶ୍ରୀମାଲ୍ଁଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣଃ
ଲୋକପାଳଙ୍କ ସମାନ ଶୂରବୀର, ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପୀ— ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଭୀଷଣ।
ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ମହାତେଜା ମହେନ୍ଦ୍ରସମଵିକ୍ରମଃ। ଏତେ ଶକ୍ତାଃ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ସପ୍ରାକାରାଂ ସତୋରଣାମ୍
ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ମହେନ୍ଦ୍ର ସମ ପ୍ରତାପୀ ସୁଗ୍ରୀବ— ଏମାନେ ଲଙ୍କା ନଗର, ତାର ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ୱାରକୁ ଉଖଳି ଚାଲିଯିବାକୁ ସମର୍ଥ।
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ସଂକ୍ରାମଯିତୁଂ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଵାନରାଃ। ଯାଦୃଶଂ ତଦ୍ଧି ରାମସ୍ଯ ରୂପଂ ପ୍ରହରଣାନି ଚ
ସମସ୍ତ ବାନର ତିଆରି ହୋଇ ଦଢ଼ ହୋଇ ରୁହନ୍ତୁ, ଯେପରି ରାମଙ୍କ ରୂପ ଓ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଅଦ୍ଭୁତ।
ଵଧିଷ୍ଯତି ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାମେକସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ତେ ତ୍ରଯଃ। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଗୁପ୍ତା ସା ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଚ ଵାହିନୀ। ବଭୂଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷତରା ସର୍ଵୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
ସେ ଏକାଠିଏ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବ। ଅନ୍ୟ ତିନିଜଣେ ପଛକୁ ହଟି ରହନ୍ତୁ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟଯୋଧା ଧ୍ଵଜିନୀ ମହାତ୍ମନାଂ ଵନୌକସାଂ ସମ୍ପ୍ରତି ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛତାମ୍। ଅଲଂ ଵିରୋଧେନ ଶମୋ ଵିଧୀଯତାଂ ପ୍ରଦୀଯତାଂ ଦାଶରଥାଯ ମୈଥିଲୀ
ବନବାସୀ ମହାତ୍ମାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଖୁସି ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଧ୍ୱଜାବାହି ସେନା ଏବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏହି ଶତ୍ରୁତାର କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତି କରାଯାଉ, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।
thumb|ଷଡ୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷଡ୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଛବିଶ ଶ୍ଲୋକଟି ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତଦ୍ଵଚଃ ସତ୍ଯମକ୍ଲୀବଂ ସାରଣେନାଭିଭାଷିତମ୍। ନିଶମ୍ଯ ରାଵଣୋ ରାଜା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ସାରଣମ୍
ସାରଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ସତ୍ୟ ଓ ସାହସିକ କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ ରାଜା ସାରଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯଦି ମାମଭିଯୁଞ୍ଜୀରନ୍ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ। ନୈଵ ସୀତାମହଂ ଦଦ୍ଯାଂ ସର୍ଵଲୋକଭଯାଦପି
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭୟରେ ମଧ୍ୟ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବିନି।
ତ୍ଵଂ ତୁ ସୌମ୍ଯ ପରିତ୍ରସ୍ତୋ ହରିଭିଃ ପୀଡିତୋ ଭୃଶମ୍। ପ୍ରତିପ୍ରଦାନମଦ୍ଯୈଵ ସୀତାଯାଃ ସାଧୁ ମନ୍ଯସେ
କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ମୃଦୁଭାବୀ, ବନରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏବେ ସୀତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ଉଚିତ ବୋଲି ଭାବୁଛ।
କୋ ହି ନାମ ସପତ୍ନୋ ମାଂ ସମରେ ଜେତୁମର୍ହତି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ମୋ ସମକ୍ଷ ହୋଇ ପରାଜିତ କରିପାରିବ?—ଏମିତି କଠୋର କଥା କହି ରାକ୍ଷସମହାପତି ରାବଣ କହିଲେ—
ଆରୁରୋହ ତତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରାସାଦଂ ହିମପାଣ୍ଡୁରମ୍। ବହୁତାଲସମୁତ୍ସେଧଂ ରାଵଣୋଽଥ ଦିଦୃକ୍ଷଯା
ତାପରେ ତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ, ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ବହୁ ତାଳଗଛ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ହିମପରି ଧଳା ଏକ ମହଳକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ଚରାଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ରାଵଣଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ପଶ୍ଯମାନଃ ସମୁଦ୍ରଂ ତଂ ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚ ଵନାନି ଚ
ସେଇ ଦୁଇ ଗୁପ୍ତଚର ସହିତ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇଥିବା ରାବଣ ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ପୃଥିଵୀଦେଶଂ ସୁସମ୍ପୂର୍ଣଂ ପ୍ଲଵଂଗମୈଃ। ତଦପାରମସହ୍ଯଂ ଚ ଵାନରାଣାଂ ମହାବଲମ୍
ସେ ପୃଥିବୀର ଅଞ୍ଚଳକୁ ବନରାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବିପୁଳ ଓ ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଆଲୋକ୍ଯ ରାଵଣୋ ରାଜା ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ସାରଣମ୍। ଏଷାଂ କେ ଵାନରା ମୁଖ୍ଯାଃ କେ ଶୂରାଃ କେ ମହାବଲାଃ
ଏହା ଦେଖି ରାବଣ ରାଜା ସାରଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ପ୍ରମୁଖ, କିଏ ବୀର, ଏବଂ କିଏ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ?'
କେ ପୂର୍ଵମଭିଵର୍ତନ୍ତେ ମହୋତ୍ସାହାଃ ସମନ୍ତତଃ। କେଷାଂ ଶୃଣୋତି ସୁଗ୍ରୀଵଃ କେ ଵା ଯୂଥପଯୂଥପାଃ
କିଏ ପ୍ରଥମେ ଚାରିପାଖରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ଆଗେଇଯାଉଛନ୍ତି? ସୁଗ୍ରୀବ କାହାର କଥା ଶୁଣିଛନ୍ତି, ଏବଂ କିଏ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ?
ସାରଣାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ସର୍ଵଂ କିଂପ୍ରଭାଵାଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ସାରଣୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ପରିପୃଚ୍ଛତଃ
ସାରଣ, ମୋତେ ସମସ୍ତ କଥା କହ, ବନରାମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି କେମିତି? ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପଚାରିବାରେ ସାରଣ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଆବଭାଷେଽଥ ମୁଖ୍ଯଜ୍ଞୋ ମୁଖ୍ଯାଂସ୍ତତ୍ର ଵନୌକସଃ। ଏଷ ଯୋଽଭିମୁଖୋ ଲଙ୍କାଂ ନର୍ଦଂସ୍ତିଷ୍ଠତି ଵାନରଃ
ତାପରେ ପ୍ରମୁଖମାନଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବା ସେ ବନବାସୀ ପ୍ରମୁଖମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ: 'ଏଠି ଯିଏ ଲଙ୍କା ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଗର୍ଜନ କରୁଛି, ସେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବନରା।'