ଯଜ୍ଞୋପସଦନଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ମୁନିଭିଃ ସହ। ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ ଦୀକ୍ଷାମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୁନିମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ଏହି ଦୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ଚାଲିଥାଏ, ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି।
ତତୋ ଭାଗାର୍ଥିନୋ ଦେଵାନ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି କୌଶିକ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଶାର୍ଦୂଲଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନସ୍ତଦା
ତେଣୁ, ହେ କୌଶିକ, ଆପଣ ଭାଗ ଚାହିଁଥିବା ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି କହି, ରାଜା ଆନନ୍ଦର ଚେହେରାରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପୁନସ୍ତଂ ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଯତୋ ନୃପଃ। ଇମୌ କୁମାରୌ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦେଵତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମୌ
ପୁଣି ରାଜା ହାତ ଜୋଡି, ଭକ୍ତି ସହିତ ପଚାରିଲେ: 'ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ! ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକ କିଏ, ଦେବତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ?'
ଗଜତୁଲ୍ଯଗତୀ ଵୀରୌ ଶାର୍ଦୂଲଵୃଷଭୋପମୌ। ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷୌ ଖଡ୍ଗତୂଣୀଧନୁର୍ଧରୌ। ଅଶ୍ଵିନାଵିଵ ରୂପେଣ ସମୁପସ୍ଥିତଯୌଵନୌ
ହାତୀ ସମ ଚାଳ, ବାଘ ଓ ବୃଷଭ ସମ ଶକ୍ତି, ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ଚକ୍ଷୁ, ତଳୱାର, ତୁଣୀ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ରୂପରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଭଳି, ଯୁବାବସ୍ଥା ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି।
ଯଦୃଚ୍ଛଯେଵ ଗାଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦେଵଲୋକାଦିଵାମରୌ। କଥଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାମିହ ପ୍ରାପ୍ତୌ କିମର୍ଥଂ କସ୍ଯ ଵା ମୁନେ
ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେ, ସେମାନେ ଦେବଲୋକର ଅମରମାନେ ପ୍ରକୃତିରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; କିପରି ପଦେ ପଦେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, କାହିଁକି ଓ କାହାର ପାଇଁ, ମୁନିଦେବ?
ଵରାଯୁଧଧରୌ ଵୀରୌ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୌ ମହାମୁନେ। ଭୂଷଯନ୍ତାଵିମଂ ଦେଶଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଵିଵାମ୍ବରମ୍
ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏହି ଦୁଇ ବୀର କାହାର ପୁଅ, ମହାମୁନି? ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଏଇ ଦେଶକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି।
ପରସ୍ପରସ୍ଯ ସଦୃଶୌ ପ୍ରମାଣେଙ୍ଗିତଚେଷ୍ଟିତୈଃ। କାକପକ୍ଷଧରୌ ଵୀରୌ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଆକୃତି, ଚଳନ ଓ ଚେଷ୍ଟାରେ ଦୁଇଁଜଣ ଏକରୂପ; କାକପକ୍ଷ ସମ କେଶ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏହାର ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜନକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ନ୍ଯଵେଦଯଦମେଯାତ୍ମା ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯ ତୌ
ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅପାର ମନବଳ ଥିବା ମୁନି କହିଲେ: 'ଏମାନେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ।'
ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମନିଵାସଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵଧଂ ତଥା। ତତ୍ରାଗମନମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଵିଶାଲାଯାଶ୍ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ସେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କର ବାସ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରିବା, ଏଠାକୁ ନିର୍ଭୟ ଆସିବା, ଓ ବିଶାଳା ଦେଖିବା ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ।
ଅହଲ୍ଯାଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ଗୌତମେନ ସମାଗମମ୍। ମହାଧନୁଷି ଜିଜ୍ଞାସାଂ କର୍ତୁମାଗମନଂ ତଥା
ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ଗୌତମଙ୍କ ସହ ପୁନର୍ମିଳନ ଏବଂ ଏଠାରେ ବଡ଼ ଧନୁଷକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଆସିବା—
ଏତତ୍ ସର୍ଵଂ ମହାତେଜା ଜନକାଯ ମହାତ୍ମନେ। ନିଵେଦ୍ଯ ଵିରରାମାଥ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ
ଏହି ସବୁ କଥା ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାନ ଜନକଙ୍କୁ କହିଲେ ଏବଂ ତାପରେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।
thumb|ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଏକାବନ୍ତିଏ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ହୃଷ୍ଟରୋମା ମହାତେଜାଃ ଶତାନନ୍ଦୋ ମହାତପାଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ଵୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ ଶତାନନ୍ଦଙ୍କ ଦେହର ରୋମ ଉଠିଗଲା।
ଗୌତମସ୍ଯ ସୁତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତପସା ଦ୍ଯୋତିତପ୍ରଭଃ। ରାମସଂଦର୍ଶନାଦେଵ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଗତଃ
ଗୌତମଙ୍କ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ପୁଅ ଶତାନନ୍ଦ, ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଏତୌ ନିଷଣ୍ଣୌ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଶତାନନ୍ଦୋ ନୃପାତ୍ମଜୌ। ସୁଖାସୀନୌ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସୁବିଧାରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଶତାନନ୍ଦ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅପି ତେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ମମ ମାତା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଦର୍ଶିତା ରାଜପୁତ୍ରାଯ ତପୋଦୀର୍ଘମୁପାଗତା
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ମାଆଁ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେ କି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଇଥିଲେ କି?
ଅପି ରାମେ ମହାତେଜା ମମ ମାତା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଵନ୍ଯୈରୁପାହରତ୍ ପୂଜାଂ ପୂଜାର୍ହେ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ମୋର ମାଆଁ, ଯିଏ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ, ସେ କି ରାମଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲର ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କରିଥିଲେ କି?
ଅପି ରାମାଯ କଥିତଂ ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ ପୁରାତନମ୍। ମମ ମାତୁର୍ମହାତେଜୋ ଦେଵେନ ଦୁରନୁଷ୍ଠିତମ୍
ମୋର ମାଆଁ ଉପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେ ପୁରୁଣା କଥା କି ରାମଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା କି?
ଅପି କୌଶିକ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଗୁରୁଣା ମମ ସଂଗତା। ମମ ମାତା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମସଂଦର୍ଶନାଦିତଃ
କୌଶିକ, ମୋର ମାଆଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ମୋର ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ପୁନର୍ମିଳିତ ହୋଇଥିଲେ କି?
ଅପି ମେ ଗୁରୁଣା ରାମଃ ପୂଜିତଃ କୁଶିକାତ୍ମଜ। ଇହାଗତୋ ମହାତେଜାଃ ପୂଜାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
କୁଶିକନନ୍ଦନ, ମୋର ଗୁରୁ କି ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରିଥିଲେ କି?
ଅପି ଶାନ୍ତେନ ମନସା ଗୁରୁର୍ମେ କୁଶିକାତ୍ମଜ। ଇହାଗତେନ ରାମେଣ ପୂଜିତେନାଭିଵାଦିତଃ
କୁଶିକନନ୍ଦନ, ମୋର ଗୁରୁ କି ଶାନ୍ତ ମନେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ରାମଙ୍କ ହାତରୁ ପୂଜା ଓ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ କି?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶତାନନ୍ଦଂ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶତାନନ୍ଦଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନାତିକ୍ରାନ୍ତଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯତ୍କର୍ତଵ୍ଯଂ କୃତଂ ମଯା। ସଂଗତା ମୁନିନା ପତ୍ନୀ ଭାର୍ଗଵେଣେଵ ରେଣୁକା
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ପକ୍ଷରୁ କରିବାକୁ ଯାହା ଥିଲା, କିଛି ବାକି ରହିନାହିଁ; ମୁନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ରେଣୁକାଙ୍କ ପରି ସେମାନଙ୍କ ସହ ପୁନର୍ମିଳିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଶତାନନ୍ଦୋ ମହାତେଜା ରାମଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତେଜସ୍ୱୀ ଶତାନନ୍ଦ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ରାଘଵ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମହର୍ଷିମପରାଜିତମ୍
ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ଭାଗ୍ୟବଶତ ଅଜୟ ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।
ଅଚିନ୍ତ୍ଯକର୍ମା ତପସା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିରମିତପ୍ରଭଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତେଜା ଵେଦ୍ମ୍ଯେନଂ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଅପାର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅସୀମ ତେଜ ଅଛି; ମୁଁ ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣେ।
ନାସ୍ତି ଧନ୍ଯତରୋ ରାମ ତ୍ଵତ୍ତୋଽନ୍ଯୋ ଭୁଵି କଶ୍ଚନ। ଗୋପ୍ତା କୁଶିକପୁତ୍ରସ୍ତେ ଯେନ ତପ୍ତଂ ମହତ୍ତପଃ
ରାମ, ଏ ପୃଥିବୀରେ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି, କାରଣ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା କୁଶିକପୁତ୍ର ତୁମର ରକ୍ଷକ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ଚାଭିଧାସ୍ଯାମି କୌଶିକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଯଥାବଲଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ମହାତ୍ମା କୌଶିକଙ୍କ କଥା ମୁଁ ଯେତେ ଯଥାର୍ଥ ଓ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ତୁମକୁ କହିବି। ମୋ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ରାଜାଽଽସୀଦେଷ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦୀର୍ଘକାଲମରିଂଦମଃ। ଧର୍ମଜ୍ଞଃ କୃତଵିଦ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ହିତେ ରତଃ
ସେ ରାଜା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଥିବା, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶିକ୍ଷାରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଭଲରେ ନିରନ୍ତର ଲାଗିଥିଲେ।
ପ୍ରଜାପତିସୁତସ୍ତ୍ଵାସୀତ୍ କୁଶୋ ନାମ ମହୀପତିଃ। କୁଶସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ବଲଵାନ୍ କୁଶନାଭଃ ସୁଧାର୍ମିକଃ
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ କୁଶ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। କୁଶଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମବାନ କୁଶନାଭ।