ଆଲିଖନ୍ତୀମିଵାକାଶମୁତ୍ଥିତାଂ ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ମନସେଵ କୃତାଂ ଲଙ୍କାଂ ନଗାଗ୍ରେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ବସିଥିବା ଏହି ଲଙ୍କା ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେ, ଆକାଶରେ ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି, ମନରେ ଭାବିଥିବା ପରି ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଛନ୍ତି।
ଵିମାନୈର୍ବହୁଭିର୍ଲଙ୍କା ସଂକୀର୍ଣା ରଚିତା ପୁରା। ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦମିଵାକାଶଂ ଛାଦିତଂ ପାଣ୍ଡୁଭିର୍ଘନୈଃ
ଅନେକ ରୂପାଳି ମହଳ ଭରିଥିବା ଲଙ୍କା ପୁରାତନ କାଳରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଧାମ ପାଣ୍ଡୁ ମେଘରେ ଢାକାଯାଇଥାଏ।
ପୁଷ୍ପିତୈଃ ଶୋଭିତା ଲଙ୍କା ଵନୈଶ୍ଚିତ୍ରରଥୋପମୈଃ। ନାନାପତଗସଂଘୁଷ୍ଟଫଲପୁଷ୍ପୋପଗୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଫୁଲେଇଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଲଙ୍କା ଚିତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛି।
ପଶ୍ଯ ମତ୍ତଵିହଂଗାନି ପ୍ରଲୀନଭ୍ରମରାଣି ଚ। କୋକିଲାକୁଲଖଣ୍ଡାନି ଦୋଧଵୀତି ଶିଵୋଽନିଲଃ
ଦେଖ, ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଓ ଗୁପ୍ତ ଭୃଙ୍ଗମାନେ, କୋଇଲିର ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଶିତଳ ଶୁଭ ପବନ ବହୁଛି।
ଇତି ଦାଶରଥୀ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସମଭାଷତ। ବଲଂ ଚ ତତ୍ର ଵିଭଜଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ଏଭଳି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସେଠାରେ ସେନାକୁ ବିଭାଜନ କଲେ।
ଶଶାସ କପିସେନାଂ ତାଂ ବଲାଦାଦାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଙ୍ଗଦଃ ସହ ନୀଲେନ ତିଷ୍ଠେଦୁରସି ଦୁର୍ଜଯଃ
ଶୂର ଅଙ୍ଗଦ ନୀଳଙ୍କ ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ସେଇ ବାନର ସେନାକୁ ନେଇ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଅଦମ୍ୟ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତିଷ୍ଠେଦ୍ ଵାନରଵାହିନ୍ଯା ଵାନରୌଘସମାଵୃତଃ। ଆଶ୍ରିତୋ ଦକ୍ଷିଣଂ ପାର୍ଶ୍ଵମୃଷଭୋ ନାମ ଵାନରଃ
ବାନର ସେନାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଅନେକ ବାନର ଘେରାଉରେ, ଋଷଭ ନାମକ ବାନର ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଗନ୍ଧହସ୍ତୀଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତରସ୍ଵୀ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ତିଷ୍ଠେଦ୍ ଵାନରଵାହିନ୍ଯାଃ ସଵ୍ଯଂ ପାର୍ଶ୍ଵମଧିଷ୍ଠିତଃ
ବନ୍ୟ ହାତୀ ପରି ଅଦମ୍ୟ ଓ ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧମାଦନ ବାନର ସେନାର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ଥାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯତ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ଵିତଃ। ଜାମ୍ବଵାଂଶ୍ଚ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ଵେଗଦର୍ଶୀ ଚ ଵାନରଃ
ମୁଁ ନିଜେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜାମ୍ବବାନ୍, ସୁଷେଣ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିର ବାନର ବେଗଦର୍ଶୀ ସହିତ ସେନାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସଚେତନ ରହିବି।
ଋକ୍ଷମୁଖ୍ଯା ମହାତ୍ମାନଃ କୁକ୍ଷିଂ ରକ୍ଷନ୍ତୁ ତେ ତ୍ରଯଃ। ଜଘନଂ କପିସେନାଯାଃ କପିରାଜୋଽଭିରକ୍ଷତୁ। ପଶ୍ଚାର୍ଧମିଵ ଲୋକସ୍ଯ ପ୍ରଚେତାସ୍ତେଜସା ଵୃତଃ
ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ସେଇ ତିନି ମହାତ୍ମା ଭାଲୁମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ବାନରରାଜା ସେନାର ପଛଭାଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଜଳର ଦେବତା ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଆବୃତ।
ସୁଵିଭକ୍ତମହାଵ୍ଯୂହା ମହାଵାନରରକ୍ଷିତା। ଅନୀକିନୀ ସା ଵିବଭୌ ଯଥା ଦ୍ଯୌଃ ସାଭ୍ରସମ୍ପ୍ଲଵା
ସେଇ ସେନା ଭଲ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ମେଘରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଆକାଶ ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଣି ମହତଶ୍ଚ ମହୀରୁହାନ୍। ଆସେଦୁର୍ଵାନରା ଲଙ୍କାଂ ମିମର୍ଦଯିଷଵୋ ରଣେ
ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଧରି, ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଙ୍କାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଯାଇଥିଲେ।
ଶିଖରୈର୍ଵିକିରାମୈନାଂ ଲଙ୍କାଂ ମୁଷ୍ଟିଭିରେଵ ଵା। ଇତି ସ୍ମ ଦଧିରେ ସର୍ଵେ ମନାଂସି ହରିପୁଙ୍ଗଵାଃ
ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ମନରେ ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—‘ଆମେ ଶିଖର ଦେଇ କିମ୍ବା ମୁଠି ଦେଇ ଲଙ୍କାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବୁ।’
ତତୋ ରାମୋ ମହାତେଜାଃ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ସୁଵିଭକ୍ତାନି ସୈନ୍ଯାନି ଶୁକ ଏଷ ଵିମୁଚ୍ଯତାମ୍
ତାପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାମ ଶୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ସେନାଗୁଡିକ ଭଲଭାବେ ବିନ୍ୟାସ ହୋଇଛି; ଏହି ଶୁକକୁ ଛାଡିଦିଅ।’
ରାମସ୍ଯ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ମୋଚଯାମାସ ତଂ ଦୂତଂ ଶୁକଂ ରାମସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଳଶାଳୀ ବାନରରାଜ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୂତ ଶୁକକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
ରାଵଣଃ ପ୍ରହସନ୍ନେଵ ଶୁକଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ। କିମିମୌ ତେ ସିତୌ ପକ୍ଷୌ ଲୂନପକ୍ଷଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯସେ
ରାବଣ ହସିହସି ଶୁକକୁ ପଚାରିଲେ—‘ତୋର ପାଖ ରଙ୍ଗ ଧଳା ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ତୁ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛୁ ଯେ ପାଖ ଉଡ଼ିଗଲା ଭଳି।’
କଚ୍ଚିନ୍ନାନେକଚିତ୍ତାନାଂ ତେଷାଂ ତ୍ଵଂ ଵଶମାଗତଃ। ତତଃ ସ ଭଯସଂଵିଗ୍ନସ୍ତେନ ରାଜ୍ଞାଭିଚୋଦିତଃ। ଵଚନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମୁତ୍ତମମ୍
ତୁ ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇନାହୁଅଛୁ ତୋ? ଏହାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶୁକ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ୟ ରାବଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଦେଲେ।
ସାଗରସ୍ଯୋତ୍ତରେ ତୀରେଽବ୍ରୁଵଂ ତେ ଵଚନଂ ତଥା। ଯଥା ସଂଦେଶମକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା
ସାଗରର ଉତ୍ତର ତୀରରେ ମୁଁ ତୁମର ସନ୍ଦେଶଟିକୁ ଠିକ ଭାବେ, ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଥିଲି।
କ୍ରୁଦ୍ଧୈସ୍ତୈରହମୁତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରଃ ପ୍ଲଵଂଗମୈଃ। ଗୃହୀତୋଽସ୍ମ୍ଯପି ଚାରବ୍ଧୋ ହନ୍ତୁଂ ଲୋପ୍ତୁଂ ଚ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ
କିନ୍ତୁ ରୁଷ୍ଟ ବାନରମାନେ ମୋତେ ଦେଖିବା ସହିତ, ମୁଁ ଉଡ଼ିଲି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇ, ମୁଠି ଦେଇ ମାରିବା ଓ ଚେରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ।
ନ ତେ ସଂଭାଷିତୁଂ ଶକ୍ଯାଃ ସମ୍ପ୍ରଶ୍ନୋଽତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ପ୍ରକୃତ୍ଯା କୋପନାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣା ଵାନରା ରାକ୍ଷସାଧିପ
ସେମାନେ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାର ଅବସର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ପ୍ରକୃତିରେ ବାନରମାନେ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ୟ, ଖୁବ ରୁଷ୍ଟ ଓ ତୀବ୍ର।
ସ ଚ ହନ୍ତା ଵିରାଧସ୍ଯ କବନ୍ଧସ୍ଯ ଖରସ୍ଯ ଚ। ସୁଗ୍ରୀଵସହିତୋ ରାମଃ ସୀତାଯାଃ ପଦମାଗତଃ
ସେହି ରାମ, ଯିଏ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଭିରାଧ, କବନ୍ଧ, ଖରକୁ ମାରିଛି, ସୀତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।
ସ କୃତ୍ଵା ସାଗରେ ସେତୁଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଚ ଲଵଣୋଦଧିମ୍। ଏଷ ରକ୍ଷାଂସି ନିର୍ଧୂଯ ଧନ୍ଵୀ ତିଷ୍ଠତି ରାଘଵଃ
ସାଗର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି କରି ଲବଣ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏହି ରାଘବ, ଧନୁଷ ହାତରେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦୂର କରି ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି।
ଋକ୍ଷଵାନରସଙ୍ଘାନାମନୀକାନି ସହସ୍ରଶଃ। ଗିରିମେଘନିକାଶାନାଂ ଛାଦଯନ୍ତି ଵସୁଂଧରାମ୍
ହଜାର ହଜାର ଭାଲୁ ଓ ବାନର ଦଳ, ପାହାଡ଼ ଓ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି ରଖିଛନ୍ତି।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ବଲୌଘସ୍ଯ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରବଲସ୍ଯ ଚ। ନୈତଯୋର୍ଵିଦ୍ଯତେ ସଂଧିର୍ଦେଵଦାନଵଯୋରିଵ
ରାକ୍ଷସମାନେର ବଳ ଓ ବାନରରାଜଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟରେ କେବେ ମିଳିତା ହେବା ନାହିଁ, ଯେପରି ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମିଳିତା ନାହିଁ।
ପୁରା ପ୍ରାକାରମାଯାନ୍ତି କ୍ଷିପ୍ରମେକତରଂ କୁରୁ। ସୀତାଂ ଚାସ୍ମୈ ପ୍ରଯଚ୍ଛାଶୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵାପି ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ସେମାନେ ପ୍ରାକାରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ, ତୁ ଶୀଘ୍ର ଏକଟି ନିଷ୍ପତି କର; ସୀତାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।
ଶୁକସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ରୋଷସଂରକ୍ତନଯନୋ ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ଚକ୍ଷୁଷା
ଶୁକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାବଣ ରୋଷରେ ନୟନ ରକ୍ତ ହୋଇ, ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦହିଯାଉଥିବା ଭଳି କଥା କହିଲେ।
ଯଦି ମାଂ ପ୍ରତି ଯୁଦ୍ଧେରନ୍ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ। ନୈଵ ସୀତାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ସର୍ଵଲୋକଭଯାଦପି
ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସୀତାକୁ କେବେ ଦେବିନି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
କଦା ସମଭିଧାଵନ୍ତ ମାମକା ରାଘଵଂ ଶରାଃ। ଵସନ୍ତେ ପୁଷ୍ପିତଂ ମତ୍ତା ଭ୍ରମରା ଇଵ ପାଦପମ୍
କେବେ ମୋ ତୀରମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଉପରେ ଝପଟିଯିବେ, ବସନ୍ତରେ ଫୁଲିଥିବା ଗଛକୁ ମଦୋନ୍ମତ ଭୂଙ୍ଗା ଭଳି?
କଦା ଶୋଣିତଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଂ ଦୀପ୍ତୈଃ କାର୍ମୁକଵିଚ୍ଯୁତୈଃ। ଶରୈରାଦୀପଯିଷ୍ଯାମି ଉଲ୍କାଭିରିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍
କେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତ ତୀର ଦେଇ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିବି, ଉଲ୍କା ଦେଇ ହାତୀକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଥିବା ଭଳି?
ତଚ୍ଚାସ୍ଯ ବଲମାଦାସ୍ଯେ ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ। ଜ୍ଯୋତିଷାମିଵ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରଭାମୁଦ୍ଯନ୍ ଦିଵାକରଃ
ମୁଁ ମୋ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଘିରି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଛିନି ନେବି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ତାରାର ଚମକକୁ ନେଇ ନିଅନ୍ତି।