ରକ୍ତଚନ୍ଦନସଂକାଶା ସଂଧ୍ଯା ପରମଦାରୁଣା। ଜ୍ଵଲତଃ ପ୍ରପତତ୍ଯେତଦାଦିତ୍ଯାଦଗ୍ନିମଣ୍ଡଲମ୍
ସଂଧ୍ୟା ବହୁତ ଲାଲ ହୋଇଛି, ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି; ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆଗ୍ନିର ଚକ୍ର ଖସିପଡ଼ୁଛି।
ଦୀନା ଦୀନସ୍ଵରାଃ କ୍ରୂରାଃ ସର୍ଵତୋ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ପ୍ରତ୍ଯାଦିତ୍ଯଂ ଵିନର୍ଦନ୍ତି ଜନଯନ୍ତୋ ମହଦ୍ଭଯମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ଷୀଣ ସ୍ୱରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖି ବଡ଼ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି।
ରଜନ୍ଯାମପ୍ରକାଶସ୍ତୁ ସଂତାପଯତି ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ। କୃଷ୍ଣରକ୍ତାଂଶୁପର୍ଯନ୍ତୋ ଲୋକକ୍ଷଯ ଇଵୋଦିତଃ
ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାତିରେ ଆଲୋକ ଦେଉନାହିଁ, ତାହାର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜନମାନେ ଦୁଃଖିତ, କାଳା ଓ ରକ୍ତ ଧାରା ଛଡ଼ିଛି, ମନେ ହେଉଛି ଏହି ଜଗତର ନାଶ ପାଇଁ ଉଦିତ ହେଇଛି।
ହ୍ରସ୍ଵୋ ରୂକ୍ଷୋଽପ୍ରଶସ୍ତଶ୍ଚ ପରିଵେଷସ୍ତୁ ଲୋହିତଃ। ଆଦିତ୍ଯେ ଵିମଲେ ନୀଲଂ ଲକ୍ଷ୍ମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଛୋଟ, କଠୋର, ଅଶୁଭ ଏବଂ ଲାଲ ଆଭା ଦେଖାଯାଉଛି, ଏବଂ ଏକ ନୀଳ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି।
ରଜସା ମହତା ଚାପି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ହତାନି ଚ। ଯୁଗାନ୍ତମିଵ ଲୋକାନାଂ ପଶ୍ଯ ଶଂସନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ବଡ଼ ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ତାରାମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଜଗତର ଅନ୍ତ ଘୋଷଣା କରୁଛି।
କାକାଃ ଶ୍ଯେନାସ୍ତଥା ନୀଚା ଗୃଧ୍ରାଃ ପରିପତନ୍ତି ଚ। ଶିଵାଶ୍ଚାପ୍ଯଶୁଭାନ୍ ନାଦାନ୍ ନଦନ୍ତି ସୁମହାଭଯାନ୍
କାଉଁ, ଶ୍ୟେନ ଓ ଗୃଧ୍ରମାନେ ନିମ୍ନ ଉଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଶିଆଳମାନେ ଅଶୁଭ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ହୁଁକାର କରୁଛନ୍ତି।
ଶୈଲୈଃ ଶୂଲୈଶ୍ଚ ଖଡ୍ଗୈଶ୍ଚ ଵିମୁକ୍ତୈଃ କପିରାକ୍ଷସୈଃ। ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯାଵୃତା ଭୂମିର୍ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମା
ପାହାଡ଼, ବଣ୍ଡୁକ, ତଳୱାର ଏବଂ ବନର ମାନ୍ଦ୍ରିଲ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଭୂମି ଢାକିଯିବ, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର କାଦୁଆ ହେବ।
କ୍ଷିପ୍ରମଦ୍ଯୈଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷାଂ ପୁରୀଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍। ଅଭିଯାମ ଜଵେନୈଵ ସର୍ଵୈର୍ହରିଭିରାଵୃତାଃ
ଆସନ୍ତୁ, ଆଜି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆମେ ସମସ୍ତ ବନର ମାନ୍ଦ୍ରିଲମାନେ ସହିତ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଦୁର୍ଜୟ ରାବଣଙ୍କ ଶାସିତ ସହରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଧନ୍ଵୀ ସ ରାମଃ ସଂଗ୍ରାମଧର୍ଷଣଃ। ପ୍ରତସ୍ଥେ ପୁରତୋ ରାମୋ ଲଙ୍କାମଭିମୁଖୋ ଵିଭୁଃ
ଏଭଳି କହି, ଧନୁର୍ଧାରୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧର ଭୟ ରାମ ଆଗରେ ଲଙ୍କା ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ।
ସଵିଭୀଷଣସୁଗ୍ରୀଵାଃ ସର୍ଵେ ତେ ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ପ୍ରତସ୍ଥିରେ ଵିନର୍ଦନ୍ତୋ ଧୃତାନାଂ ଦ୍ଵିଷତାଂ ଵଧେ
ବିଭୀଷଣ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ସମସ୍ତ ବନର ମାନ୍ଦ୍ରିଲମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଗଜଗଜାଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ରାଘଵସ୍ଯ ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ତୁ ସୁତରାଂ ଵୀର୍ଯଶାଲିନାମ୍। ହରୀଣାଂ କର୍ମଚେଷ୍ଟାଭିସ୍ତୁତୋଷ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ, ରଘୁବଂଶର ନନ୍ଦନ ମାନ୍ଦ୍ରିଲମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚେଷ୍ଟା ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
thumb|ଚତୁର୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଚବିଶିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସା ଵୀରସମିତୀ ରାଜ୍ଞା ଵିରରାଜ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା। ଶଶିନା ଶୁଭନକ୍ଷତ୍ରା ପୌର୍ଣମାସୀଵ ଶାରଦୀ
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ସେହି ବୀରମାନଙ୍କର ସଭା ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଶରତ ପୌର୍ଣ୍ଣମୀ ରାତି ଭଳି ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲା।
ପ୍ରଚଚାଲ ଚ ଵେଗେନ ତ୍ରସ୍ତା ଚୈଵ ଵସୁଂଧରା। ପୀଡ୍ଯମାନା ବଲୌଘେନ ତେନ ସାଗରଵର୍ଚସା
ସେହି ସାମୁଦ୍ରିକ ତେଜ ଥିବା ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଭୟରେ ତୀବ୍ର ଭାବରେ କମ୍ପିଉଥିଲା ଏବଂ ଦବାଯାଉଥିଲା।
ତତଃ ଶୁଶ୍ରୁଵୁରାକ୍ରୁଷ୍ଟଂ ଲଙ୍କାଯାଂ କାନନୌକସଃ। ଭେରୀମୃଦଙ୍ଗସଂଘୁଷ୍ଟଂ ତୁମୁଲଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ ଲଙ୍କାରେ ବନବାସୀମାନେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ରୋମ ଖଡ଼ା କରାଉଥିବା ଢୋଳ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣିଲେ।
ବଭୂଵୁସ୍ତେନ ଘୋଷେଣ ସଂହୃଷ୍ଟା ହରିଯୂଥପାଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣାସ୍ତଦ୍ ଘୋଷଂ ଵିନେଦୁର୍ଘୋଷଵତ୍ତରମ୍
ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ମାକଡ଼ାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ଶବ୍ଦ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଆଉ ଉଚ୍ଚ ଗଞ୍ଜନ କଲେ।
ରାକ୍ଷସାସ୍ତତ୍ ପ୍ଲଵଂଗାନାଂ ଶୁଶ୍ରୁଵୁସ୍ତେଽପି ଗର୍ଜିତମ୍। ନର୍ଦତାମିଵ ଦୃପ୍ତାନାଂ ମେଘାନାମମ୍ବରେ ସ୍ଵନମ୍
ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ମାକଡ଼ାମାନଙ୍କର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ଆକାଶରେ ଗର୍ବିତ ମେଘ ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାଶରଥିର୍ଲଙ୍କାଂ ଚିତ୍ରଧ୍ଵଜପତାକିନୀମ୍। ଜଗାମ ମନସା ସୀତାଂ ଦୂୂଯମାନେନ ଚେତସା
ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଚିତ୍ର ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ସଜିଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖି, ମନରେ ଦୁଃଖ ଭରି ସୀତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅତ୍ର ସା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀ ରାଵଣେନୋପରୁଧ୍ଯତେ। ଅଭିଭୂତା ଗ୍ରହେଣେଵ ଲୋହିତାଙ୍ଗେନ ରୋହିଣୀ
ଏଠି, ସେ ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀ ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ, ଯେପରି ଲୋହିତ ଗ୍ରହ ରୋହିଣୀକୁ ଆବର୍ଜିତ କରେ।
ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂ ଚ ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ସମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଵୀରସ୍ତତ୍କାଲହିତମାତ୍ମନଃ
ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ବୀର ଏହି ସମୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ନିଜ ପାଇଁ ଉଚିତ କଥା କହିଲେ।
ଆଲିଖନ୍ତୀମିଵାକାଶମୁତ୍ଥିତାଂ ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ମନସେଵ କୃତାଂ ଲଙ୍କାଂ ନଗାଗ୍ରେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ବସିଥିବା ଏହି ଲଙ୍କା ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେ, ଆକାଶରେ ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି, ମନରେ ଭାବିଥିବା ପରି ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଛନ୍ତି।
ଵିମାନୈର୍ବହୁଭିର୍ଲଙ୍କା ସଂକୀର୍ଣା ରଚିତା ପୁରା। ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦମିଵାକାଶଂ ଛାଦିତଂ ପାଣ୍ଡୁଭିର୍ଘନୈଃ
ଅନେକ ରୂପାଳି ମହଳ ଭରିଥିବା ଲଙ୍କା ପୁରାତନ କାଳରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଧାମ ପାଣ୍ଡୁ ମେଘରେ ଢାକାଯାଇଥାଏ।
ପୁଷ୍ପିତୈଃ ଶୋଭିତା ଲଙ୍କା ଵନୈଶ୍ଚିତ୍ରରଥୋପମୈଃ। ନାନାପତଗସଂଘୁଷ୍ଟଫଲପୁଷ୍ପୋପଗୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଫୁଲେଇଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଲଙ୍କା ଚିତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛି।
ପଶ୍ଯ ମତ୍ତଵିହଂଗାନି ପ୍ରଲୀନଭ୍ରମରାଣି ଚ। କୋକିଲାକୁଲଖଣ୍ଡାନି ଦୋଧଵୀତି ଶିଵୋଽନିଲଃ
ଦେଖ, ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଓ ଗୁପ୍ତ ଭୃଙ୍ଗମାନେ, କୋଇଲିର ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଶିତଳ ଶୁଭ ପବନ ବହୁଛି।
ଇତି ଦାଶରଥୀ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସମଭାଷତ। ବଲଂ ଚ ତତ୍ର ଵିଭଜଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ଏଭଳି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସେଠାରେ ସେନାକୁ ବିଭାଜନ କଲେ।
ଶଶାସ କପିସେନାଂ ତାଂ ବଲାଦାଦାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଙ୍ଗଦଃ ସହ ନୀଲେନ ତିଷ୍ଠେଦୁରସି ଦୁର୍ଜଯଃ
ଶୂର ଅଙ୍ଗଦ ନୀଳଙ୍କ ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ସେଇ ବାନର ସେନାକୁ ନେଇ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଅଦମ୍ୟ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତିଷ୍ଠେଦ୍ ଵାନରଵାହିନ୍ଯା ଵାନରୌଘସମାଵୃତଃ। ଆଶ୍ରିତୋ ଦକ୍ଷିଣଂ ପାର୍ଶ୍ଵମୃଷଭୋ ନାମ ଵାନରଃ
ବାନର ସେନାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଅନେକ ବାନର ଘେରାଉରେ, ଋଷଭ ନାମକ ବାନର ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଗନ୍ଧହସ୍ତୀଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତରସ୍ଵୀ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ତିଷ୍ଠେଦ୍ ଵାନରଵାହିନ୍ଯାଃ ସଵ୍ଯଂ ପାର୍ଶ୍ଵମଧିଷ୍ଠିତଃ
ବନ୍ୟ ହାତୀ ପରି ଅଦମ୍ୟ ଓ ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧମାଦନ ବାନର ସେନାର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ଥାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯତ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ଵିତଃ। ଜାମ୍ବଵାଂଶ୍ଚ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ଵେଗଦର୍ଶୀ ଚ ଵାନରଃ
ମୁଁ ନିଜେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜାମ୍ବବାନ୍, ସୁଷେଣ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିର ବାନର ବେଗଦର୍ଶୀ ସହିତ ସେନାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସଚେତନ ରହିବି।
ଋକ୍ଷମୁଖ୍ଯା ମହାତ୍ମାନଃ କୁକ୍ଷିଂ ରକ୍ଷନ୍ତୁ ତେ ତ୍ରଯଃ। ଜଘନଂ କପିସେନାଯାଃ କପିରାଜୋଽଭିରକ୍ଷତୁ। ପଶ୍ଚାର୍ଧମିଵ ଲୋକସ୍ଯ ପ୍ରଚେତାସ୍ତେଜସା ଵୃତଃ
ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ସେଇ ତିନି ମହାତ୍ମା ଭାଲୁମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ବାନରରାଜା ସେନାର ପଛଭାଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଜଳର ଦେବତା ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଆବୃତ।