ଘୋଷେଣ ମହତା ଘୋଷଂ ସାଗରସ୍ଯ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ଭୀମମନ୍ତର୍ଦଧେ ଭୀମା ତରନ୍ତୀ ହରିଵାହିନୀ
ମହାନ୍ ଗର୍ଜନ ସହିତ, ସେନାର ଶବ୍ଦ ସାଗରର ଶବ୍ଦକୁ ମାଟିଦେଲା; ଭୟଙ୍କର ବାନର ସେନା ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲା।
ଵାନରାଣାଂ ହି ସା ତୀର୍ଣା ଵାହିନୀ ନଲସେତୁନା। ତୀରେ ନିଵିଵିଶେ ରାଜ୍ଞୋ ବହୁମୂଲଫଲୋଦକେ
ବାନରମାନେ ନଳଙ୍କ ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରି, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳରେ ପ୍ରଚୁର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସିଗଲେ।
ତଦଦ୍ଭୁତଂ ରାଘଵକର୍ମ ଦୁଷ୍କରଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଦେଵାଃ ସହ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ। ଉପେତ୍ଯ ରାମଂ ସହସା ମହର୍ଷିଭି- ସ୍ତମଭ୍ଯଷିଞ୍ଚନ୍ ସୁଶୁଭୈର୍ଜଲୈଃ ପୃଥକ୍
ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ଶୁଭ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଜଯସ୍ଵ ଶତ୍ରୂନ୍ ନରଦେଵ ମେଦିନୀଂ ସସାଗରାଂ ପାଲଯ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ। ଇତୀଵ ରାମଂ ନରଦେଵସତ୍କୃତଂ ଶୁଭୈର୍ଵଚୋଭିର୍ଵିଵିଧୈରପୂଜଯନ୍
"ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲଭ, ହେ ନରେଶ; ସାଗର ସହିତ ଏଇ ପୃଥିବୀକୁ ଅନେକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କର"—ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ରାମଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ ପୂଜା କଲେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏହି ଏକୋଇଶିଁ ଶ୍ଲୋକ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ନିମିତ୍ତାନି ନିମିତ୍ତଜ୍ଞୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଃ। ସୌମିତ୍ରିଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ, ନିମିତ୍ତ ଜଣିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିମିତ୍ତ ଦେଖି ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପରିଗୃହ୍ଯୋଦକଂ ଶୀତଂ ଵନାନି ଫଲଵନ୍ତି ଚ। ବଲୌଘଂ ସଂଵିଭଜ୍ଯେମଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ତିଷ୍ଠେମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆମେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଢଣ୍ଡା ପାଣି ଏବଂ ଫଳ ନେଇବା, ଏହି ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭାଗ କରି ଭଲ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବା।
ଲୋକକ୍ଷଯକରଂ ଭୀମଂ ଭଯଂ ପଶ୍ଯାମ୍ଯୁପସ୍ଥିତମ୍। ପ୍ରବର୍ହଣଂ ପ୍ରଵୀରାଣାମୃକ୍ଷଵାନରରକ୍ଷସାମ୍
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆପଦ ଆସୁଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ନାଶ ନେଇଅସିବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନର ମାନ୍ଦ୍ରିଲ, ଭାଲୁ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ହେବ।
ଵାତାଶ୍ଚ କଲୁଷା ଵାନ୍ତି କମ୍ପତେ ଚ ଵସୁଂଧରା। ପର୍ଵତାଗ୍ରାଣି ଵେପନ୍ତେ ପତନ୍ତି ଚ ମହୀରୁହାଃ
ବାତାସ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନେଇ ବହୁଛି, ଭୂମି କମ୍ପିଉଛି, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ହଲୁଚୁଆଁ ହେଉଛି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ୁଛି।
ମେଘାଃ କ୍ରଵ୍ଯାଦସଂକାଶାଃ ପରୁଷାଃ ପରୁଷସ୍ଵନାଃ। କ୍ରୂରାଃ କ୍ରୂରଂ ପ୍ରଵର୍ଷନ୍ତି ମିଶ୍ରଂ ଶୋଣିତବିନ୍ଦୁଭିଃ
ମେଘମାନେ ମାଂସ ଭକ୍ଷକଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, କଠୋର ଓ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି, କ୍ରୁର ଭାବରେ ରକ୍ତ ମିଶ୍ରିତ ବିନ୍ଦୁ ଝରାଉଛନ୍ତି।
ରକ୍ତଚନ୍ଦନସଂକାଶା ସଂଧ୍ଯା ପରମଦାରୁଣା। ଜ୍ଵଲତଃ ପ୍ରପତତ୍ଯେତଦାଦିତ୍ଯାଦଗ୍ନିମଣ୍ଡଲମ୍
ସଂଧ୍ୟା ବହୁତ ଲାଲ ହୋଇଛି, ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି; ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆଗ୍ନିର ଚକ୍ର ଖସିପଡ଼ୁଛି।
ଦୀନା ଦୀନସ୍ଵରାଃ କ୍ରୂରାଃ ସର୍ଵତୋ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ପ୍ରତ୍ଯାଦିତ୍ଯଂ ଵିନର୍ଦନ୍ତି ଜନଯନ୍ତୋ ମହଦ୍ଭଯମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ଷୀଣ ସ୍ୱରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖି ବଡ଼ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି।
ରଜନ୍ଯାମପ୍ରକାଶସ୍ତୁ ସଂତାପଯତି ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ। କୃଷ୍ଣରକ୍ତାଂଶୁପର୍ଯନ୍ତୋ ଲୋକକ୍ଷଯ ଇଵୋଦିତଃ
ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାତିରେ ଆଲୋକ ଦେଉନାହିଁ, ତାହାର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜନମାନେ ଦୁଃଖିତ, କାଳା ଓ ରକ୍ତ ଧାରା ଛଡ଼ିଛି, ମନେ ହେଉଛି ଏହି ଜଗତର ନାଶ ପାଇଁ ଉଦିତ ହେଇଛି।
ହ୍ରସ୍ଵୋ ରୂକ୍ଷୋଽପ୍ରଶସ୍ତଶ୍ଚ ପରିଵେଷସ୍ତୁ ଲୋହିତଃ। ଆଦିତ୍ଯେ ଵିମଲେ ନୀଲଂ ଲକ୍ଷ୍ମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଛୋଟ, କଠୋର, ଅଶୁଭ ଏବଂ ଲାଲ ଆଭା ଦେଖାଯାଉଛି, ଏବଂ ଏକ ନୀଳ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି।
ରଜସା ମହତା ଚାପି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ହତାନି ଚ। ଯୁଗାନ୍ତମିଵ ଲୋକାନାଂ ପଶ୍ଯ ଶଂସନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ବଡ଼ ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ତାରାମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଜଗତର ଅନ୍ତ ଘୋଷଣା କରୁଛି।
କାକାଃ ଶ୍ଯେନାସ୍ତଥା ନୀଚା ଗୃଧ୍ରାଃ ପରିପତନ୍ତି ଚ। ଶିଵାଶ୍ଚାପ୍ଯଶୁଭାନ୍ ନାଦାନ୍ ନଦନ୍ତି ସୁମହାଭଯାନ୍
କାଉଁ, ଶ୍ୟେନ ଓ ଗୃଧ୍ରମାନେ ନିମ୍ନ ଉଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଶିଆଳମାନେ ଅଶୁଭ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ହୁଁକାର କରୁଛନ୍ତି।
ଶୈଲୈଃ ଶୂଲୈଶ୍ଚ ଖଡ୍ଗୈଶ୍ଚ ଵିମୁକ୍ତୈଃ କପିରାକ୍ଷସୈଃ। ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯାଵୃତା ଭୂମିର୍ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମା
ପାହାଡ଼, ବଣ୍ଡୁକ, ତଳୱାର ଏବଂ ବନର ମାନ୍ଦ୍ରିଲ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଭୂମି ଢାକିଯିବ, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର କାଦୁଆ ହେବ।
କ୍ଷିପ୍ରମଦ୍ଯୈଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷାଂ ପୁରୀଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍। ଅଭିଯାମ ଜଵେନୈଵ ସର୍ଵୈର୍ହରିଭିରାଵୃତାଃ
ଆସନ୍ତୁ, ଆଜି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆମେ ସମସ୍ତ ବନର ମାନ୍ଦ୍ରିଲମାନେ ସହିତ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଦୁର୍ଜୟ ରାବଣଙ୍କ ଶାସିତ ସହରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଧନ୍ଵୀ ସ ରାମଃ ସଂଗ୍ରାମଧର୍ଷଣଃ। ପ୍ରତସ୍ଥେ ପୁରତୋ ରାମୋ ଲଙ୍କାମଭିମୁଖୋ ଵିଭୁଃ
ଏଭଳି କହି, ଧନୁର୍ଧାରୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧର ଭୟ ରାମ ଆଗରେ ଲଙ୍କା ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ।
ସଵିଭୀଷଣସୁଗ୍ରୀଵାଃ ସର୍ଵେ ତେ ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ପ୍ରତସ୍ଥିରେ ଵିନର୍ଦନ୍ତୋ ଧୃତାନାଂ ଦ୍ଵିଷତାଂ ଵଧେ
ବିଭୀଷଣ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ସମସ୍ତ ବନର ମାନ୍ଦ୍ରିଲମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଗଜଗଜାଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ରାଘଵସ୍ଯ ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ତୁ ସୁତରାଂ ଵୀର୍ଯଶାଲିନାମ୍। ହରୀଣାଂ କର୍ମଚେଷ୍ଟାଭିସ୍ତୁତୋଷ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ, ରଘୁବଂଶର ନନ୍ଦନ ମାନ୍ଦ୍ରିଲମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚେଷ୍ଟା ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
thumb|ଚତୁର୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଚବିଶିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସା ଵୀରସମିତୀ ରାଜ୍ଞା ଵିରରାଜ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା। ଶଶିନା ଶୁଭନକ୍ଷତ୍ରା ପୌର୍ଣମାସୀଵ ଶାରଦୀ
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ସେହି ବୀରମାନଙ୍କର ସଭା ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଶରତ ପୌର୍ଣ୍ଣମୀ ରାତି ଭଳି ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲା।
ପ୍ରଚଚାଲ ଚ ଵେଗେନ ତ୍ରସ୍ତା ଚୈଵ ଵସୁଂଧରା। ପୀଡ୍ଯମାନା ବଲୌଘେନ ତେନ ସାଗରଵର୍ଚସା
ସେହି ସାମୁଦ୍ରିକ ତେଜ ଥିବା ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଭୟରେ ତୀବ୍ର ଭାବରେ କମ୍ପିଉଥିଲା ଏବଂ ଦବାଯାଉଥିଲା।
ତତଃ ଶୁଶ୍ରୁଵୁରାକ୍ରୁଷ୍ଟଂ ଲଙ୍କାଯାଂ କାନନୌକସଃ। ଭେରୀମୃଦଙ୍ଗସଂଘୁଷ୍ଟଂ ତୁମୁଲଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ ଲଙ୍କାରେ ବନବାସୀମାନେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ରୋମ ଖଡ଼ା କରାଉଥିବା ଢୋଳ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣିଲେ।
ବଭୂଵୁସ୍ତେନ ଘୋଷେଣ ସଂହୃଷ୍ଟା ହରିଯୂଥପାଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣାସ୍ତଦ୍ ଘୋଷଂ ଵିନେଦୁର୍ଘୋଷଵତ୍ତରମ୍
ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ମାକଡ଼ାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ଶବ୍ଦ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଆଉ ଉଚ୍ଚ ଗଞ୍ଜନ କଲେ।
ରାକ୍ଷସାସ୍ତତ୍ ପ୍ଲଵଂଗାନାଂ ଶୁଶ୍ରୁଵୁସ୍ତେଽପି ଗର୍ଜିତମ୍। ନର୍ଦତାମିଵ ଦୃପ୍ତାନାଂ ମେଘାନାମମ୍ବରେ ସ୍ଵନମ୍
ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ମାକଡ଼ାମାନଙ୍କର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ଆକାଶରେ ଗର୍ବିତ ମେଘ ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାଶରଥିର୍ଲଙ୍କାଂ ଚିତ୍ରଧ୍ଵଜପତାକିନୀମ୍। ଜଗାମ ମନସା ସୀତାଂ ଦୂୂଯମାନେନ ଚେତସା
ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଚିତ୍ର ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ସଜିଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖି, ମନରେ ଦୁଃଖ ଭରି ସୀତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅତ୍ର ସା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀ ରାଵଣେନୋପରୁଧ୍ଯତେ। ଅଭିଭୂତା ଗ୍ରହେଣେଵ ଲୋହିତାଙ୍ଗେନ ରୋହିଣୀ
ଏଠି, ସେ ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀ ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ, ଯେପରି ଲୋହିତ ଗ୍ରହ ରୋହିଣୀକୁ ଆବର୍ଜିତ କରେ।
ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂ ଚ ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ସମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଵୀରସ୍ତତ୍କାଲହିତମାତ୍ମନଃ
ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ବୀର ଏହି ସମୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ନିଜ ପାଇଁ ଉଚିତ କଥା କହିଲେ।