ଊର୍ମଯଃ ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ଯ ସନକ୍ରମକରାସ୍ତଥା। ଵିନ୍ଧ୍ଯମନ୍ଦରସଂକାଶାଃ ସମୁତ୍ପେତୁଃ ସହସ୍ରଶଃ
ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗମାନେ, ଶିଖର ଓ ମକର ସହିତ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ହଜାରେ ଉଠିଉଠି ଲାଗିଥିଲେ।
ଆଘୂର୍ଣିତତରଙ୍ଗୌଘଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋରଗରାକ୍ଷସଃ। ଉଦ୍ଵର୍ତିତମହାଗ୍ରାହଃ ସଘୋଷୋ ଵରୁଣାଲଯଃ
ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ତରଙ୍ଗର ଝୁଣ୍ଡ, ଅସ୍ଥିର ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ଉଲଟିଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଘରିଆଳ ସହିତ ବରୁଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ତତସ୍ତୁ ତଂ ରାଘଵମୁଗ୍ରଵେଗଂ ପ୍ରକର୍ଷମାଣଂ ଧନୁରପ୍ରମେଯମ୍। ସୌମିତ୍ରିରୁତ୍ପତ୍ଯ ଵିନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ମାମେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ଧନୁରାଲଲମ୍ବେ
ତାପରେ, ରାଘବଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ତୀବ୍ରତା ଦେଖି, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଉଠି ଗଲେ ଏବଂ ଅପାର ଧନୁଷ ଟାଣୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଧରି, ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ରାମଙ୍କୁ 'ନ କର' ବୋଲି କହିଲେ।
ଏତଦ୍ଵିନାପି ହ୍ଯୁଦଧେସ୍ତଵାଦ୍ଯ ସମ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଵୀରତମସ୍ଯ କାର୍ଯମ୍। ଭଵଦ୍ଵିଧାଃ କ୍ରୋଧଵଶଂ ନ ଯାନ୍ତି ଦୀର୍ଘଂ ଭଵାନ୍ ପଶ୍ଯତୁ ସାଧୁଵୃତ୍ତମ୍
ଏହା ଛାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବୀର, ଆଜି ସମୁଦ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତୁମର କାମ ସଫଳ ହେବ; ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଆସିନଥାନ୍ତି—ତୁମର ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଉ।
ଅନ୍ତର୍ହିତୈଶ୍ଚାପି ତଥାନ୍ତରିକ୍ଷେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ସୁରର୍ଷିଭିଶ୍ଚ। ଶବ୍ଦଃ କୃତଃ କଷ୍ଟମିତି ବ୍ରୁଵଦ୍ଭି- ର୍ମାମେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ମହତା ସ୍ଵରେଣ
ଏବଂ ଏହିପରି, ଆକାଶରେ ଲୁଚିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଋଷି ଓ ଦେବଋଷିମାନେ 'ହାୟ ଦୁଃଖ' ବୋଲି ଶବ୍ଦ କଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ 'ନ କର' ବୋଲି ଡାକିଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ବଇଶିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ଅଥୋଵାଚ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସାଗରଂ ଦାରୁଣଂ ଵଚଃ। ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ଶୋଷଯିଷ୍ଯାମି ସପାତାଲଂ ମହାର୍ଣଵ
ତେବେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା କହିଲେ— 'ଏଇ ମହାସାଗର, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଓ ପାତାଳ ସହିତ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି'।
ଶରନିର୍ଦଗ୍ଧତୋଯସ୍ଯ ପରିଶୁଷ୍କସ୍ଯ ସାଗର। ମଯା ନିହତସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ପାଂସୁରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ମହାନ୍
ମୋ ତୀରରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣରେ ତୁମର ଜଳ ଜଳିଯିବା ପରେ, ଏଇ ସାଗର, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଷ୍କ ହେବା; ତୁମ ମୃତ ତଳରୁ ବଡ଼ ଧୂଳି ଉଠିବ।
ମତ୍କାର୍ମୁକଵିସୃଷ୍ଟେନ ଶରଵର୍ଷେଣ ସାଗର। ପରଂ ତୀରଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ପଦ୍ଭିରେଵ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ
ମୋ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣର ବର୍ଷାରେ, ବାନରମାନେ ପାଉଁ ଦେଇ ସାଗରର ଅପାର ପାରକୁ ଚାଲିଯିବେ।
ଵିଚିନ୍ଵନ୍ନାଭିଜାନାସି ପୌରୁଷଂ ନାପି ଵିକ୍ରମମ୍। ଦାନଵାଲଯ ସଂତାପଂ ମତ୍ତୋ ନାମ ଗମିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ମୋ ପୁରୁଷତ୍ୱ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହା; ଦାନବମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ସାଗର, ଏବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବ।
ବ୍ରାହ୍ମେଣାସ୍ତ୍ରେଣ ସଂଯୋଜ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡନିଭଂ ଶରମ୍। ସଂଯୋଜ୍ଯ ଧନୁଷି ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଵିଚକର୍ଷ ମହାବଲଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ବାଣକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁରେ ଲଗାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ତାହାକୁ ଟାଣିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ଵିକୃଷ୍ଟେ ସହସା ରାଘଵେଣ ଶରାସନେ। ରୋଦସୀ ସମ୍ପଫାଲେଵ ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ଚକମ୍ପିରେ
ଏପରି ରାଘବ ଧନୁରେ ବାଣ ଟାଣିବା ସହିତ, ଆକାଶ ଗଜଗଜାଇଲା ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ କମ୍ପିଗଲେ।
ତମଶ୍ଚ ଲୋକମାଵଵ୍ରେ ଦିଶଶ୍ଚ ନ ଚକାଶିରେ। ପ୍ରତିଚୁକ୍ଷୁଭିରେ ଚାଶୁ ସରାଂସି ସରିତସ୍ତଥା
ଅନ୍ଧାରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଢାକିଗଲା, ଦିଗମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ଝିଲିକ ଓ ନଦୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ।
ତିର୍ଯକ୍ ଚ ସହ ନକ୍ଷତ୍ରୈଃ ସଂଗତୌ ଚନ୍ଦ୍ରଭାସ୍କରୌ। ଭାସ୍କରାଂଶୁଭିରାଦୀପ୍ତଂ ତମସା ଚ ସମାଵୃତମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାରାମାନେ ସହିତ ଟେଢ଼ା ହେଇ ଚାଲିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଆକାଶ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା ଓ ଅନ୍ଧାରେ ଢାକିଗଲା।
ପ୍ରଚକାଶେ ତଦାଽଽକାଶମୁଲ୍କାଶତଵିଦୀପିତମ୍। ଅନ୍ତରିକ୍ଷାଚ୍ଚ ନିର୍ଘାତା ନିର୍ଜଗ୍ମୁରତୁଲସ୍ଵନାଃ
ସେବେ ଆକାଶ ଶତଶଃ ଉଲ୍କାର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା; ମଧ୍ୟାକାଶରୁ ସମାନ ଶବ୍ଦର ଗର୍ଜନ ହେଲା।
ଵପୁଃପ୍ରକର୍ଷେଣ ଵଵୁର୍ଦିଵ୍ଯମାରୁତପଙ୍କ୍ତଯଃ। ବଭଞ୍ଜ ଚ ତଦା ଵୃକ୍ଷାଞ୍ଜଲଦାନୁଦ୍ଵହନ୍ମୁହୁଃ
ତାଙ୍କର ତେଜର ପ୍ରଭାବରେ ଦିବ୍ୟ ପବନ ବହିଲା, ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଗଛମାନେ ଉପ୍ରେଉଠି, ମେଘ ଉଠାଇ ନେଲା।
ଆରୁଜଂଶ୍ଚୈଵ ଶୈଲାଗ୍ରାନ୍ ଶିଖରାଣି ବଭଞ୍ଜ ଚ। ଦିଵି ଚ ସ୍ମ ମହାମେଘାଃ ସଂହତାଃ ସମହାସ୍ଵନାଃ
ସେହି ପବନ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉଖିଡ଼ିଦେଲା ଓ ଚୂଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଦେଲା; ଆକାଶରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘ ଏକଠା ହେଇ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରିଲେ।
ମୁମୁଚୁର୍ଵୈଦ୍ଯୁତାନଗ୍ନୀଂସ୍ତେ ମହାଶନଯସ୍ତଦା। ଯାନି ଭୂତାନି ଦୃଶ୍ଯାନି ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚାଶନେଃ ସମମ୍
ସେଇ ବଡ଼ ଭକ୍ଷକମାନେ ବିଜୁଳି ସଦୃଶ ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ିଲେ; ଦୃଶ୍ୟମାନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମେଘର ଗର୍ଜନ ସହିତ କାନ୍ଦିଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯାନି ଚ ଭୂତାନି ମୁମୁଚୁର୍ଭୈରଵସ୍ଵନମ୍। ଶିଶ୍ଯିରେ ଚାଭିଭୂତାନି ସଂତ୍ରସ୍ତାନ୍ଯୁଦ୍ଵିଜନ୍ତି ଚ
ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଅଧିନ ହେଇଥିଲେ ସେମାନେ ଠଣ୍ଡା ହେଲେ, ଭୟଭୀତ ଓ କମ୍ପିଗଲେ।
ସମ୍ପ୍ରଵିଵ୍ଯଥିରେ ଚାପି ନ ଚ ପସ୍ପନ୍ଦିରେ ଭଯାତ୍। ସହ ଭୂତୈଃ ସତୋଯୋର୍ମିଃ ସନାଗଃ ସହରାକ୍ଷସଃ
ସେମାନେ ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ଓ ଚଳିଲେନି; ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଜଳସହିତ ତରଙ୍ଗ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିଭଳି ହେଲେ।
ସହସାଭୂତ୍ ତତୋ ଵେଗାଦ୍ ଭୀମଵେଗୋ ମହୋଦଧିଃ। ଯୋଜନଂ ଵ୍ଯତିଚକ୍ରାମ ଵେଲାମନ୍ଯତ୍ର ସମ୍ପ୍ଲଵାତ୍
ଏହା ପରେ ହଠାତ୍ ଭୟଙ୍କର ଗତିରେ ମହାସାଗର ବେଗରେ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂର ତାହାର କୂଳ ଛାଡ଼ି ଉଫାନିଗଲା।
ତଂ ତଥା ସମତିକ୍ରାନ୍ତଂ ନାତିଚକ୍ରାମ ରାଘଵଃ। ସମୁଦ୍ଧତମମିତ୍ରଘ୍ନୋ ରାମୋ ନଦନଦୀପତିମ୍
ଏପରି ଉତ୍ତେଜିତ ସାଗରକୁ ରାଘବ ଅତିକ୍ରମ କଲେନି; ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା ରାମ ନଦୀ ଓ ଝରଣାର ନାଥ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତୋ ମଧ୍ଯାତ୍ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ସାଗରଃ ସ୍ଵଯମୁତ୍ଥିତଃ। ଉଦଯାଦ୍ରିମହାଶୈଲାନ୍ମେରୋରିଵ ଦିଵାକରଃ
ତାପରେ ସାଗରର ମଧ୍ୟରୁ ସାଗର ନିଜେ ଉଠିଆସିଲେ; ଯେପରି ଉଦୟ ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ମେରୁରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ।
ପନ୍ନଗୈଃ ସହ ଦୀପ୍ତାସ୍ଯୈଃ ସମୁଦ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ। ସ୍ନିଗ୍ଧଵୈଦୂର୍ଯସଂକାଶୋ ଜାମ୍ବୂନଦଵିଭୂଷଣଃ
ଦୀପ୍ତ ମୁଁହ ନାଗମାନେ ସହିତ ସାଗର ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ସେ ମୃଦୁ ବୈଡୂର୍ୟ ସଦୃଶ ଚମକୁଥିଲେ ଓ ସୁନାର ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ରକ୍ତମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଃ ପଦ୍ମପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣଃ। ସର୍ଵପୁଷ୍ପମଯୀଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଶିରସା ଧାରଯନ୍ ସ୍ରଜମ୍
ଲାଲ ମାଳା ଓ ଲାଲ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ନୟନ ଥିବା, ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ପରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ମାଳା ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଜାତରୂପମଯୈଶ୍ଚୈଵ ତପନୀଯଵିଭୂଷଣୈଃ। ଆତ୍ମଜାନାଂ ଚ ରତ୍ନାନାଂ ଭୂଷିତୋ ଭୂଷଣୋତ୍ତମୈଃ
ସୁଧା ଓ ଶୁଧ୍ଧ ସୁନାର ଗହନା ଓ ନିଜ ଜନ୍ମର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ଧାତୁଭିର୍ମଣ୍ଡିତଃ ଶୈଲୋ ଵିଵିଧୈର୍ହିମଵାନିଵ। ଏକାଵଲୀମଧ୍ଯଗତଂ ତରଲଂ ପାଣ୍ଡରପ୍ରଭମ୍
ନାନା ପ୍ରକାର ଧାତୁରେ ଶୁଭିତ ଥିଲେ, ଯେପରି ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ଅନେକ ଧାତୁରେ ଭରିଥାଏ, ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳାର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା, ହଳକା ଧଳା ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲେ।
ଗଙ୍ଗାସିନ୍ଧୁପ୍ରଧାନାଭିରାପଗାଭିଃ ସମାଵୃତଃ। ଉଦ୍ଵର୍ତିତମହାଗ୍ରାହଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋରଗରାକ୍ଷସଃ
ଗଙ୍ଗା ଓ ସିନ୍ଧୁ ଆଦି ମୁଖ୍ୟ ନଦୀମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ମଗର ଉଲଟି ଖେଳୁଥିଲେ, ଅସ୍ଥିର ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିଲେ।
ଦେଵତାନାଂ ସୁରୂପାଭିର୍ନାନାରୂପାଭିରୀଶ୍ଵରଃ। ସାଗରଃ ସମୁପକ୍ରମ୍ଯ ପୂର୍ଵମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଦେବତାମାନେ ନାନା ରୂପ ଓ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିରେ ଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଗର ପ୍ରଥମେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଆଗକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ରାଘଵଂ ଶରପାଣିନମ୍
ସେ ଦୁଇହାତ ଜୋଡି ରଘୁନାଥଙ୍କୁ, ଯିଏ ହାତରେ ତୀର ଧରିଥିଲେ, କଥା କହିଲେ।