ଅଦ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧେନ ମହତା ସମୁଦ୍ରଂ ପରିଶୋଷଯେ। କ୍ଷମଯା ହି ସମାଯୁକ୍ତଂ ମାମଯଂ ମକରାଲଯଃ
ଆଜି ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଖାଇଦେବି; କାରଣ ଏହି ମକରମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ ମୋର ସହିଷ୍ଣୁତାକୁ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବିଛି।
ଚାପମାନଯ ସୌମିତ୍ରେ ଶରାଂଶ୍ଚାଶୀଵିଷୋପମାନ୍। ସମୁଦ୍ରଂ ଶୋଷଯିଷ୍ଯାମି ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଯାନ୍ତୁ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ
ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ମୋ ଧନୁଷ ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ସରମାନେ ଆଣ; ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଖାଇଦେବି—ବାନରମାନେ ପାଇଁ ପଦେପଦେ ଚାଲିଯିବେ।
ଅଦ୍ଯାକ୍ଷୋଭ୍ଯମପି କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କ୍ଷୋଭଯିଷ୍ଯାମି ସାଗରମ୍। ଵେଲାସୁ କୃତମର୍ଯାଦଂ ସହସ୍ରୋର୍ମିସମାକୁଲମ୍
ଆଜି ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ଅପରିବାର୍ତ୍ତନୀୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଦେବି, ଯାହାର ସୀମା ତଟରେ ଚିହ୍ନିତ ଏବଂ ହଜାର ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଆ।
ନିର୍ମର୍ଯାଦଂ କରିଷ୍ଯାମି ସାଯକୈର୍ଵରୁଣାଲଯମ୍। ମହାର୍ଣଵଂ କ୍ଷୋଭଯିଷ୍ଯେ ମହାଦାନଵସଂକୁଲମ୍
ମୋ ସରମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ସୀମା ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି ଏବଂ ବଡ଼ ଦାନବମାନେ ଥିବା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଧନୁଷ୍ପାଣିଃ କ୍ରୋଧଵିସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣଃ। ବଭୂଵ ରାମୋ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍
ଏଭଳି କହି, ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ଆଖି ଜଳୁଥିବା ରାମ ଅପରାଜେୟ ହେଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ଦହୁଛି।
ସମ୍ପୀଡ୍ଯ ଚ ଧନୁର୍ଘୋରଂ କମ୍ପଯିତ୍ଵା ଶରୈର୍ଜଗତ୍। ମୁମୋଚ ଵିଶିଖାନୁଗ୍ରାନ୍ ଵଜ୍ରାନିଵ ଶତକ୍ରତୁଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷକୁ ଟାଣି, ସରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ କମ୍ପିତ କଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଭୟଙ୍କର ସରମାନେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ଜ୍ଵଲନ୍ତୋ ମହାଵେଗାସ୍ତେଜସା ସାଯକୋତ୍ତମାଃ। ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଜଲଂ ଵିତ୍ରସ୍ତପନ୍ନଗମ୍
ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତୀବ୍ର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସରମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଭିତରେ ସର୍ପମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତୋଯଵେଗଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ସମୀନମକରୋ ମହାନ୍। ସ ବଭୂଵ ମହାଘୋରଃ ସମାରୁତରଵସ୍ତଥା
ମାଛ ଓ ମକରରେ ଭରିଆ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା, ପବନର ଶବ୍ଦରେ ଗଜଗଜାଇ ଉଠିଲା।
ମହୋର୍ମିମାଲାଵିତତଃ ଶଙ୍ଖଶୁକ୍ତିସମାଵୃତଃ। ସଧୂମଃ ପରିଵୃତ୍ତୋର୍ମିଃ ସହସାସୀନ୍ମହୋଦଧିଃ
ବଡ଼ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗର ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଶଂଖ ଚିପିରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଧୂଆଁ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ତରଙ୍ଗରେ ଏକାଏକି ଅଶାନ୍ତ ହେଲା।
ଵ୍ଯଥିତାଃ ପନ୍ନଗାଶ୍ଚାସନ୍ ଦୀପ୍ତାସ୍ଯା ଦୀପ୍ତଲୋଚନାଃ। ଦାନଵାଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯାଃ ପାତାଲତଲଵାସିନଃ
ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଁହ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସର୍ପମାନେ ଏବଂ ପାତାଳରେ ବସୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ଊର୍ମଯଃ ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ଯ ସନକ୍ରମକରାସ୍ତଥା। ଵିନ୍ଧ୍ଯମନ୍ଦରସଂକାଶାଃ ସମୁତ୍ପେତୁଃ ସହସ୍ରଶଃ
ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗମାନେ, ଶିଖର ଓ ମକର ସହିତ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ହଜାରେ ଉଠିଉଠି ଲାଗିଥିଲେ।
ଆଘୂର୍ଣିତତରଙ୍ଗୌଘଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋରଗରାକ୍ଷସଃ। ଉଦ୍ଵର୍ତିତମହାଗ୍ରାହଃ ସଘୋଷୋ ଵରୁଣାଲଯଃ
ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ତରଙ୍ଗର ଝୁଣ୍ଡ, ଅସ୍ଥିର ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ଉଲଟିଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଘରିଆଳ ସହିତ ବରୁଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ତତସ୍ତୁ ତଂ ରାଘଵମୁଗ୍ରଵେଗଂ ପ୍ରକର୍ଷମାଣଂ ଧନୁରପ୍ରମେଯମ୍। ସୌମିତ୍ରିରୁତ୍ପତ୍ଯ ଵିନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ମାମେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ଧନୁରାଲଲମ୍ବେ
ତାପରେ, ରାଘବଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ତୀବ୍ରତା ଦେଖି, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଉଠି ଗଲେ ଏବଂ ଅପାର ଧନୁଷ ଟାଣୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଧରି, ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ରାମଙ୍କୁ 'ନ କର' ବୋଲି କହିଲେ।
ଏତଦ୍ଵିନାପି ହ୍ଯୁଦଧେସ୍ତଵାଦ୍ଯ ସମ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଵୀରତମସ୍ଯ କାର୍ଯମ୍। ଭଵଦ୍ଵିଧାଃ କ୍ରୋଧଵଶଂ ନ ଯାନ୍ତି ଦୀର୍ଘଂ ଭଵାନ୍ ପଶ୍ଯତୁ ସାଧୁଵୃତ୍ତମ୍
ଏହା ଛାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବୀର, ଆଜି ସମୁଦ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତୁମର କାମ ସଫଳ ହେବ; ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଆସିନଥାନ୍ତି—ତୁମର ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଉ।
ଅନ୍ତର୍ହିତୈଶ୍ଚାପି ତଥାନ୍ତରିକ୍ଷେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ସୁରର୍ଷିଭିଶ୍ଚ। ଶବ୍ଦଃ କୃତଃ କଷ୍ଟମିତି ବ୍ରୁଵଦ୍ଭି- ର୍ମାମେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ମହତା ସ୍ଵରେଣ
ଏବଂ ଏହିପରି, ଆକାଶରେ ଲୁଚିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଋଷି ଓ ଦେବଋଷିମାନେ 'ହାୟ ଦୁଃଖ' ବୋଲି ଶବ୍ଦ କଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ 'ନ କର' ବୋଲି ଡାକିଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ବଇଶିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ଅଥୋଵାଚ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସାଗରଂ ଦାରୁଣଂ ଵଚଃ। ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ଶୋଷଯିଷ୍ଯାମି ସପାତାଲଂ ମହାର୍ଣଵ
ତେବେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା କହିଲେ— 'ଏଇ ମହାସାଗର, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଓ ପାତାଳ ସହିତ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି'।
ଶରନିର୍ଦଗ୍ଧତୋଯସ୍ଯ ପରିଶୁଷ୍କସ୍ଯ ସାଗର। ମଯା ନିହତସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ପାଂସୁରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ମହାନ୍
ମୋ ତୀରରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣରେ ତୁମର ଜଳ ଜଳିଯିବା ପରେ, ଏଇ ସାଗର, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଷ୍କ ହେବା; ତୁମ ମୃତ ତଳରୁ ବଡ଼ ଧୂଳି ଉଠିବ।
ମତ୍କାର୍ମୁକଵିସୃଷ୍ଟେନ ଶରଵର୍ଷେଣ ସାଗର। ପରଂ ତୀରଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ପଦ୍ଭିରେଵ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ
ମୋ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣର ବର୍ଷାରେ, ବାନରମାନେ ପାଉଁ ଦେଇ ସାଗରର ଅପାର ପାରକୁ ଚାଲିଯିବେ।
ଵିଚିନ୍ଵନ୍ନାଭିଜାନାସି ପୌରୁଷଂ ନାପି ଵିକ୍ରମମ୍। ଦାନଵାଲଯ ସଂତାପଂ ମତ୍ତୋ ନାମ ଗମିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ମୋ ପୁରୁଷତ୍ୱ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହା; ଦାନବମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ସାଗର, ଏବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବ।
ବ୍ରାହ୍ମେଣାସ୍ତ୍ରେଣ ସଂଯୋଜ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡନିଭଂ ଶରମ୍। ସଂଯୋଜ୍ଯ ଧନୁଷି ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଵିଚକର୍ଷ ମହାବଲଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ବାଣକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁରେ ଲଗାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ତାହାକୁ ଟାଣିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ଵିକୃଷ୍ଟେ ସହସା ରାଘଵେଣ ଶରାସନେ। ରୋଦସୀ ସମ୍ପଫାଲେଵ ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ଚକମ୍ପିରେ
ଏପରି ରାଘବ ଧନୁରେ ବାଣ ଟାଣିବା ସହିତ, ଆକାଶ ଗଜଗଜାଇଲା ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ କମ୍ପିଗଲେ।
ତମଶ୍ଚ ଲୋକମାଵଵ୍ରେ ଦିଶଶ୍ଚ ନ ଚକାଶିରେ। ପ୍ରତିଚୁକ୍ଷୁଭିରେ ଚାଶୁ ସରାଂସି ସରିତସ୍ତଥା
ଅନ୍ଧାରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଢାକିଗଲା, ଦିଗମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ଝିଲିକ ଓ ନଦୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ।
ତିର୍ଯକ୍ ଚ ସହ ନକ୍ଷତ୍ରୈଃ ସଂଗତୌ ଚନ୍ଦ୍ରଭାସ୍କରୌ। ଭାସ୍କରାଂଶୁଭିରାଦୀପ୍ତଂ ତମସା ଚ ସମାଵୃତମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାରାମାନେ ସହିତ ଟେଢ଼ା ହେଇ ଚାଲିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଆକାଶ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା ଓ ଅନ୍ଧାରେ ଢାକିଗଲା।
ପ୍ରଚକାଶେ ତଦାଽଽକାଶମୁଲ୍କାଶତଵିଦୀପିତମ୍। ଅନ୍ତରିକ୍ଷାଚ୍ଚ ନିର୍ଘାତା ନିର୍ଜଗ୍ମୁରତୁଲସ୍ଵନାଃ
ସେବେ ଆକାଶ ଶତଶଃ ଉଲ୍କାର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା; ମଧ୍ୟାକାଶରୁ ସମାନ ଶବ୍ଦର ଗର୍ଜନ ହେଲା।
ଵପୁଃପ୍ରକର୍ଷେଣ ଵଵୁର୍ଦିଵ୍ଯମାରୁତପଙ୍କ୍ତଯଃ। ବଭଞ୍ଜ ଚ ତଦା ଵୃକ୍ଷାଞ୍ଜଲଦାନୁଦ୍ଵହନ୍ମୁହୁଃ
ତାଙ୍କର ତେଜର ପ୍ରଭାବରେ ଦିବ୍ୟ ପବନ ବହିଲା, ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଗଛମାନେ ଉପ୍ରେଉଠି, ମେଘ ଉଠାଇ ନେଲା।
ଆରୁଜଂଶ୍ଚୈଵ ଶୈଲାଗ୍ରାନ୍ ଶିଖରାଣି ବଭଞ୍ଜ ଚ। ଦିଵି ଚ ସ୍ମ ମହାମେଘାଃ ସଂହତାଃ ସମହାସ୍ଵନାଃ
ସେହି ପବନ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉଖିଡ଼ିଦେଲା ଓ ଚୂଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଦେଲା; ଆକାଶରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘ ଏକଠା ହେଇ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରିଲେ।
ମୁମୁଚୁର୍ଵୈଦ୍ଯୁତାନଗ୍ନୀଂସ୍ତେ ମହାଶନଯସ୍ତଦା। ଯାନି ଭୂତାନି ଦୃଶ୍ଯାନି ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚାଶନେଃ ସମମ୍
ସେଇ ବଡ଼ ଭକ୍ଷକମାନେ ବିଜୁଳି ସଦୃଶ ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ିଲେ; ଦୃଶ୍ୟମାନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମେଘର ଗର୍ଜନ ସହିତ କାନ୍ଦିଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯାନି ଚ ଭୂତାନି ମୁମୁଚୁର୍ଭୈରଵସ୍ଵନମ୍। ଶିଶ୍ଯିରେ ଚାଭିଭୂତାନି ସଂତ୍ରସ୍ତାନ୍ଯୁଦ୍ଵିଜନ୍ତି ଚ
ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଅଧିନ ହେଇଥିଲେ ସେମାନେ ଠଣ୍ଡା ହେଲେ, ଭୟଭୀତ ଓ କମ୍ପିଗଲେ।
ସମ୍ପ୍ରଵିଵ୍ଯଥିରେ ଚାପି ନ ଚ ପସ୍ପନ୍ଦିରେ ଭଯାତ୍। ସହ ଭୂତୈଃ ସତୋଯୋର୍ମିଃ ସନାଗଃ ସହରାକ୍ଷସଃ
ସେମାନେ ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ଓ ଚଳିଲେନି; ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଜଳସହିତ ତରଙ୍ଗ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିଭଳି ହେଲେ।