ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ରାଵଣ ରାଘଵସ୍ଯ ସୁରୈଃ ସହେନ୍ଦ୍ରୈରପି ମୂଢ ଗୁପ୍ତଃ। ଅନ୍ତର୍ହିତଃ ସୂର୍ଯପଥଂ ଗତୋଽପି ତଥୈଵ ପାତାଲମନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ। ଗିରୀଶପାଦାମ୍ବୁଜସଂଗତୋ ଵା ହତୋଽସି ରାମେଣ ସହାନୁଜସ୍ତ୍ଵମ୍
ହେ ରାବଣ, ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ପାରିବେନାହିଁ; ଲୁଚି ରହିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଗଲେ, କିମ୍ବା ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କ ଚରଣକମଳକୁ ଧରି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ମାରାଯିବ।
ତସ୍ଯ ତେ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନ ପିଶାଚଂ ନ ରାକ୍ଷସମ୍। ତ୍ରାତାରଂ ନାନୁପଶ୍ଯାମି ନ ଗନ୍ଧର୍ଵଂ ନ ଚାସୁରମ୍
ତିନି ଲୋକରେ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ଅସୁର ରକ୍ଷା କରିପାରିବନାହିଁ।
ଅଵଧୀସ୍ତ୍ଵଂ ଜରାଵୃଦ୍ଧଂ ଗୃଧ୍ରରାଜଂ ଜଟାଯୁଷମ୍। କିଂ ନୁ ତେ ରାମସାଂନିଧ୍ଯେ ସକାଶେ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ। ହୃତା ସୀତା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଯାଂ ତ୍ଵଂ ଗୃହ୍ଯ ନ ବୁଧ୍ଯସେ
ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ ଗୃଧ୍ରରାଜ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଲ; ଏବେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ କଣ କରିପାରିବ? ତୁମେ ଚଉଡ଼ିଆ ଆଖି ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ହରିନେଲ, କିନ୍ତୁ କାହାକୁ ନେଇଛ ତାହା ବୁଝିପାରୁନାହ।
ମହାବଲଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ସୁରୈରପି। ନ ବୁଧ୍ଯସେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଯସ୍ତେ ପ୍ରାଣାନ୍ ହରିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଏହି ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ହରାଇପାରିବେନାହିଁ, ଏହି ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯିଏ ତୁମ ପ୍ରାଣ ନେଇଦେବ, ସେଠିକି ଚିହ୍ନିପାରୁନାହ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାଲିସୁତୋଽପ୍ଯଙ୍ଗଦୋ ହରିସତ୍ତମଃ। ନାଯଂ ଦୂତୋ ମହାରାଜ ଚାରକଃ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ତାପରେ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ, 'ହେ ମହାରାଜ, ଏହିଯେ ଦୂତ କିମ୍ବା ଚର ମନେ ହେଉନାହିଁ।'
ତୁଲିତଂ ହି ବଲଂ ସର୍ଵମନେନ ତଵ ତିଷ୍ଠତା। ଗୃହ୍ଯତାଂ ମାଗମଲ୍ଲଙ୍କାମେତଦ୍ଧି ମମ ରୋଚତେ
ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ତୁମ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି; ଏହିଯେ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁଛି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ରାଜ୍ଞା ସମାଦିଷ୍ଟାଃ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵଲୀମୁଖାଃ। ଜଗୃହୁଶ୍ଚ ବବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ଵିଲପନ୍ତମନାଥଵତ୍
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବଳର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଲାଫି ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ ଓ ବାନ୍ଧିଦେଲେ; ସେ ଅନାଥ ପରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଶୁକସ୍ତୁ ଵାନରୈଶ୍ଚଣ୍ଡୈସ୍ତତ୍ର ତୈଃ ସମ୍ପ୍ରପୀଡିତଃ। ଵ୍ଯାଚୁକ୍ରୋଶ ମହାତ୍ମାନଂ ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍। ଲୁପ୍ଯେତେ ମେ ବଲାତ୍ ପକ୍ଷୌ ଭିଦ୍ଯେତେ ମେ ତଥାକ୍ଷିଣୀ
ତାଁଠାରେ ଶୁକ ବିକ୍ରୁର ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅତି କଷ୍ଟ ପାଇଲେ; ସେ ମହାତ୍ମା ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, 'ମୋର ପାଖ ଜୋରକରି ଛିଣାଯାଉଛି, ମୋର ଆଖି ମଧ୍ୟ ଆହତ ହେଉଛି।'
ଯାଂ ଚ ରାତ୍ରିଂ ମରିଷ୍ଯାମି ଜାଯେ ରାତ୍ରିଂ ଚ ଯାମହମ୍। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କାଲେ ଯନ୍ମଯା ହ୍ଯଶୁଭଂ କୃତମ୍। ସର୍ଵଂ ତଦୁପପଦ୍ଯେଥା ଜହ୍ଯାଂ ଚେଦ୍ ଯଦି ଜୀଵିତମ୍
ଯେ ରାତିରେ ମୁଁ ମରିଯିବି ଓ ଯେ ରାତିରେ ମୋର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ଏହି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମୁଁ ଯେଉଁ ଅଶୁଭ କାମ କରିଛି, ଯଦି ମୋତେ ମରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ସେ ସବୁ ଦୋଷ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁ।
ନାଘାତଯତ୍ ତଦା ରାମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ପରିଦେଵିତମ୍। ଵାନରାନବ୍ରଵୀଦ୍ ରାମୋ ମୁଚ୍ଯତାଂ ଦୂତ ଆଗତଃ
ସେ ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ଶୁଣି ରାମ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦେଲେନାହିଁ; ସେ ବାନରମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ଏହି ଆସିଥିବା ଦୂତକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।'
thumb|ଏକଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶୁଣ, ଏହା ହେଉଛି ଏକୋନବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ।
ତତଃ ସାଗରଵେଲାଯାଂ ଦର୍ଭାନାସ୍ତୀର୍ଯ ରାଘଵଃ। ଅଞ୍ଜଲିଂ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଶିଶ୍ଯେ ମହୋଦଧେଃ
ତାପରେ ରାଘବ ସାଗର କୂଳରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ପିଛିଲେ, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ହାତ ଜୋଡି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ଶୋଇଲେ।
ବାହୁଂ ଭୁଜଙ୍ଗଭୋଗାଭମୁପଧାଯାରିସୂଦନଃ। ଜାତରୂପମଯୈଶ୍ଚୈଵ ଭୂଷଣୈର୍ଭୂଷିତଂ ପୁରା
ଶତ୍ରୁମାରିବାରେ ସମର୍ଥ, ସର୍ପର ଗୁଣ୍ଡି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ନିଜ ବାହୁ ତଳେ ରଖି, ସୁନାର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ମଣିକାଞ୍ଚନକେଯୂରମୁକ୍ତାପ୍ରଵରଭୂଷଣୈଃ। ଭୁଜୈଃ ପରମନାରୀଣାମଭିମୃଷ୍ଟମନେକଧା
ମଣି ଓ କଞ୍ଚନର କେୟୂର, ମୁକ୍ତାର ଉତ୍ତମ ଗହନାରେ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଶୋଭିତ, ଯାହାକୁ ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ପୁନିପୁନି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ।
ଚନ୍ଦନାଗୁରୁଭିଶ୍ଚୈଵ ପୁରସ୍ତାଦଭିସେଵିତମ୍। ବାଲସୂର୍ଯପ୍ରକାଶୈଶ୍ଚ ଚନ୍ଦନୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ସେବିତ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା।
ଶଯନେ ଚୋତ୍ତମାଙ୍ଗେନ ସୀତାଯାଃ ଶୋଭିତଂ ପୁରା। ତକ୍ଷକସ୍ଯେଵ ସମ୍ଭୋଗଂ ଗଙ୍ଗାଜଲନିଷେଵିତମ୍
ଏହି ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ପୂର୍ବରୁ ସୀତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଟକ୍ଷକଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପରି ଉପଭୋଗ କରାଯାଇଥିଲା, ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଛିଟାଯାଇଥିଲା।
ସଂଯୁଗେ ଯୁଗସଂକାଶଂ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶୋକଵର୍ଧନମ୍। ସୁହୃଦାଂ ନନ୍ଦନଂ ଦୀର୍ଘଂ ସାଗରାନ୍ତଵ୍ଯପାଶ୍ରଯମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁ ବାହୁ ଯୁଗାନ୍ତ ପରି ଭୟଙ୍କର, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଇଥିଲା, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା, ଦୀର୍ଘ ଓ ସାଗର ତଟରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲା।
ଅସ୍ଯତା ଚ ପୁନଃ ସଵ୍ଯଂ ଜ୍ଯାଘାତଵିହତତ୍ଵଚମ୍। ଦକ୍ଷିଣୋ ଦକ୍ଷିଣଂ ବାହୁଂ ମହାପରିଘସଂନିଭମ୍
ପୁନି ତାଙ୍କର ବାମ ବାହୁ, ଧନୁଷ ତାରର ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଓ ଡାହାଣ ବାହୁ ବଡ଼ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଗୋସହସ୍ରପ୍ରଦାତାରଂ ହ୍ଯୁପଧାଯ ଭୁଜଂ ମହତ୍। ଅଦ୍ଯ ମେ ତରଣଂ ଵାଥ ମରଣଂ ସାଗରସ୍ଯ ଵା
ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିଥିବା ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ତଳେ ରଖି, ସେ କହିଲେ: 'ଆଜି ମୁଁ ସାଗର ଅଟିଯିବି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବି।'
ଇତି ରାମୋ ଧୃତିଂ କୃତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ମହୋଦଧିମ୍। ଅଧିଶିଷ୍ଯେ ଚ ଵିଧିଵତ୍ ପ୍ରଯତୋ ନିଯତୋ ମୁନିଃ
ଏଭଳି ଧୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ବିଶାଳ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ରାମ, ମହାସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ପରି ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହ ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୋଇଲେ।
ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ସୁପ୍ତସ୍ଯ କୁଶାସ୍ତୀର୍ଣେ ମହୀତଲେ। ନିଯମାଦପ୍ରମତ୍ତସ୍ଯ ନିଶାସ୍ତିସ୍ରୋଽଭିଜଗ୍ମତୁଃ
କୁଶ ଘାସ ପିଛିଥିବା ଭୂମିରେ ନିୟମିତ ଓ ସତର୍କ ରାମ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ, ତିନି ରାତି କଟିଗଲା।
ସ ତ୍ରିରାତ୍ରୋଷିତସ୍ତତ୍ର ନଯଜ୍ଞୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ। ଉପାସତ ତଦା ରାମଃ ସାଗରଂ ସରିତାଂ ପତିମ୍
ସେଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନୟଜ୍ଞ ରାମ, ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି, ନଦୀମାନଙ୍କର ନାଥ ସାଗରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ନ ଚ ଦର୍ଶଯତେ ରୂପଂ ମନ୍ଦୋ ରାମସ୍ଯ ସାଗରଃ। ପ୍ରଯତେନାପି ରାମେଣ ଯଥାର୍ହମଭିପୂଜିତଃ
ରାମ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଓ ପ୍ରୟାସ ସହ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଲସ ସାଗର ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ।
ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାମୋ ରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନଃ। ସମୀପସ୍ଥମୁଵାଚେଦଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇଥିବା ରାମ, ପାଖରେ ଦଢ଼ିଆ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଵଲେପଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ନ ଦର୍ଶଯତି ଯଃ ସ୍ଵଯମ୍। ପ୍ରଶମଶ୍ଚ କ୍ଷମା ଚୈଵ ଆର୍ଜଵଂ ପ୍ରିଯଵାଦିତା
ଅଭିମାନ ଦ୍ୱାରା ସାଗର ନିଜେ ଆସି ଦେଖାଉନାହିଁ; ଶାନ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସରଳତା ଓ ମିଷ୍ଟି କଥା—
ଅସାମର୍ଥ୍ଯଫଲା ହ୍ଯେତେ ନିର୍ଗୁଣେଷୁ ସତାଂ ଗୁଣାଃ। ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସିନଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ଧୃଷ୍ଟଂ ଵିପରିଧାଵକମ୍
—ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଦୟାଳୁ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଫଳ ଦିଏ, ଅପାତ୍ରଙ୍କୁ ନୁହେଁ; ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ, ଅଭିମାନୀ ଓ ଅନିୟମିତ ଲୋକଙ୍କୁ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵତ୍ରୋତ୍ସୃଷ୍ଟଦଣ୍ଡଂ ଚ ଲୋକଃ ସତ୍କୁରୁତେ ନରମ୍। ନ ସାମ୍ନା ଶକ୍ଯତେ କୀର୍ତିର୍ନ ସାମ୍ନା ଶକ୍ଯତେ ଯଶଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ସବୁଠାରେ ଦଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରେ, ସମାଜ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ; କେବଳ ମିଷ୍ଟି କଥା ଦ୍ୱାରା କି ମହିମା, କି ଖ୍ୟାତି ମିଳିପାରେ ନାହିଁ।
ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲୋକେଽସ୍ମିଞ୍ଜଯୋ ଵା ରଣମୂର୍ଧନି। ଅଦ୍ଯ ମଦ୍ବାଣନିର୍ଭଗ୍ନୈର୍ମକରୈର୍ମକରାଲଯମ୍
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଜଗତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ମିଳେ ନାହିଁ କେବଳ ମୃଦୁତା ଦ୍ୱାରା; ଆଜି ମୋର ବାଣରେ ମୁଁ ମକର ଓ ତାଙ୍କର ନିବାସକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି।
ନିରୁଦ୍ଧତୋଯଂ ସୌମିତ୍ରେ ପ୍ଲଵଦ୍ଭିଃ ପଶ୍ଯ ସର୍ଵତଃ। ଭୋଗିନାଂ ପଶ୍ଯ ଭୋଗାନି ମଯା ଭିନ୍ନାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଦେଖ, ଏଠାରେ ଚାରିପାଖରେ ଯେଉଁ ଜଳ ଅଟକିଯାଇଛି, ଏହା ସବୁ ଉଡ଼ୁଥିବା ପଶୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସର୍ପମାନଙ୍କର ଦେହ ଦେଖ।
ମହାଭୋଗାନି ମତ୍ସ୍ଯାନାଂ କରିଣାଂ ଚ କରାନିହ। ସଶଙ୍ଖଶୁକ୍ତିକାଜାଲଂ ସମୀନମକରଂ ତଥା
ଏଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ମାଛମାନଙ୍କ ଦେହ, ହାତୀମାନଙ୍କ ଦଣ୍ଡ, ଶଂଖ ଓ ଚିପିର ଝୁଣ୍ଡ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଛ ଓ ମକର ଅଛି।