ସ ଗତ୍ଵା ଦୂରମଧ୍ଵାନମୁପର୍ଯୁପରି ସାଗରମ୍। ସଂସ୍ଥିତୋ ହ୍ଯମ୍ବରେ ଵାକ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଦୂର ଦୂର ଉଡ଼ି, ସାଗର ଉପରେ ଉଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ଉଭା ହେଇ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସର୍ଵମୁକ୍ତଂ ଯଥାଽଽଦିଷ୍ଟଂ ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା। ତତ୍ ପ୍ରାପଯନ୍ତଂ ଵଚନଂ ତୂର୍ଣମାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଵାନରାଃ
ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କଥା କହାଯିଲା; ସେ କଥା ପହଞ୍ଚାଇବା ସମୟରେ, ବାନରମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ଲାଫିଲେ।
ପ୍ରାପଦ୍ଯନ୍ତ ତଦା କ୍ଷିପ୍ରଂ ଲୋପ୍ତୁଂ ହନ୍ତୁଂ ଚ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ। ସର୍ଵୈଃ ପ୍ଲଵଂଗୈଃ ପ୍ରସଭଂ ନିଗୃହୀତୋ ନିଶାଚରଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ଓ ଘୁଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇ ଆସିଲେ; ସେ ରାତିର ଚରକୁ ସେମାନେ ଜୋରଦାର ଭାବରେ ଧରି ପକାଇଲେ।
ଗଗନାଦ୍ ଭୂତଲେ ଚାଶୁ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାଵତାରିତଃ। ଵାନରୈଃ ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଶୁକୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ଟାଣି ନେଲେ; ତାଙ୍କର ମାରରେ ଅତି କଷ୍ଟ ପାଇ ଶୁକ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ନ ଦୂତାନ୍ ଘ୍ନନ୍ତି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଵାର୍ଯନ୍ତାଂ ସାଧୁ ଵାନରାଃ। ଯସ୍ତୁ ହିତ୍ଵା ମତଂ ଭର୍ତୁଃ ସ୍ଵମତଂ ସମ୍ପ୍ରଧାରଯେତ୍। ଅନୁକ୍ତଵାଦୀ ଦୂତଃ ସନ୍ ସ ଦୂତୋ ଵଧମର୍ହତି
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଦୂତମାନେ ମାରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବାନରମାନେ, ତୁମେ ନିଜେମାନେକୁ ରୋକ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଦୂତ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ମନର କଥା କହେ, କିମ୍ବା ଯାହା ଆଦେଶ ମିଳିନାହିଁ ସେ କଥା କହେ, ସେହି ଦୂତ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଶୁକସ୍ଯ ଵଚନଂ ରାମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ପରିଦେଵିତମ୍। ଉଵାଚ ମାଵଧିଷ୍ଟେତି ଘ୍ନତଃ ଶାଖାମୃଗର୍ଷଭାନ୍
ଶୁକଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ଶୁଣି ରାମ ମାନେ ବାନରମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ତାଙ୍କୁ ମାରନିଅ।'
ସୁଗ୍ରୀଵ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନ ମହାବଲପରାକ୍ରମ। କିଂ ମଯା ଖଲୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ରାଵଣୋ ଲୋକରାଵଣଃ
ହେ ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ସାହସ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ; ଏମିତି ହେଲେ ମୁଁ କାହିଁକି ଏହି ଜଗତକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ କିଛି କହିବି?
ସ ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପସ୍ତଦା ପ୍ଲଵଂଗମାନାମୃଷଭୋ ମହାବଲଃ। ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ରଜନୀଚରସ୍ଯ ଚାରଂ ଶୁକଂ ଶୁଦ୍ଧମଦୀନସତ୍ତ୍ଵଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନେତା ସୁଗ୍ରୀବ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ମନରେ ରାତିର ଚର ଶୁକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ମେଽସି ମିତ୍ରଂ ନ ତଥାନୁକମ୍ପ୍ଯୋ ନ ଚୋପକର୍ତାସି ନ ମେ ପ୍ରିଯୋଽସି। ଅରିଶ୍ଚ ରାମସ୍ଯ ସହାନୁବନ୍ଧ- ସ୍ତତୋଽସି ଵାଲୀଵ ଵଧାର୍ହ ଵଧ୍ଯଃ
ତୁମେ ମୋର ବନ୍ଧୁ ନୁହଁ, ଦୟା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଉପକାରୀ ନୁହଁ, ମୋତେ ପ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଓ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଏକଠି; ତେଣୁ ବାଲି ପରି ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ନିହନ୍ମ୍ଯହଂ ତ୍ଵାଂ ସସୁତଂ ସବନ୍ଧୁଂ ସଜ୍ଞାତିଵର୍ଗଂ ରଜନୀଚରେଶ। ଲଙ୍କାଂ ଚ ସର୍ଵାଂ ମହତା ବଲେନ ସର୍ଵୈଃ କରିଷ୍ଯାମି ସମେତ୍ଯ ଭସ୍ମ
ହେ ରାତିର ଚରମାନେ ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମର ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଓ ନିଜ ଜାତିବାଳାକୁ ମାରିଦେବି; ଏବଂ ମୋର ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ସମସ୍ତ ଲଙ୍କାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବି।
ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ରାଵଣ ରାଘଵସ୍ଯ ସୁରୈଃ ସହେନ୍ଦ୍ରୈରପି ମୂଢ ଗୁପ୍ତଃ। ଅନ୍ତର୍ହିତଃ ସୂର୍ଯପଥଂ ଗତୋଽପି ତଥୈଵ ପାତାଲମନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ। ଗିରୀଶପାଦାମ୍ବୁଜସଂଗତୋ ଵା ହତୋଽସି ରାମେଣ ସହାନୁଜସ୍ତ୍ଵମ୍
ହେ ରାବଣ, ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ପାରିବେନାହିଁ; ଲୁଚି ରହିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଗଲେ, କିମ୍ବା ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କ ଚରଣକମଳକୁ ଧରି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ମାରାଯିବ।
ତସ୍ଯ ତେ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନ ପିଶାଚଂ ନ ରାକ୍ଷସମ୍। ତ୍ରାତାରଂ ନାନୁପଶ୍ଯାମି ନ ଗନ୍ଧର୍ଵଂ ନ ଚାସୁରମ୍
ତିନି ଲୋକରେ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ଅସୁର ରକ୍ଷା କରିପାରିବନାହିଁ।
ଅଵଧୀସ୍ତ୍ଵଂ ଜରାଵୃଦ୍ଧଂ ଗୃଧ୍ରରାଜଂ ଜଟାଯୁଷମ୍। କିଂ ନୁ ତେ ରାମସାଂନିଧ୍ଯେ ସକାଶେ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ। ହୃତା ସୀତା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଯାଂ ତ୍ଵଂ ଗୃହ୍ଯ ନ ବୁଧ୍ଯସେ
ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ ଗୃଧ୍ରରାଜ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଲ; ଏବେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ କଣ କରିପାରିବ? ତୁମେ ଚଉଡ଼ିଆ ଆଖି ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ହରିନେଲ, କିନ୍ତୁ କାହାକୁ ନେଇଛ ତାହା ବୁଝିପାରୁନାହ।
ମହାବଲଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ସୁରୈରପି। ନ ବୁଧ୍ଯସେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଯସ୍ତେ ପ୍ରାଣାନ୍ ହରିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଏହି ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ହରାଇପାରିବେନାହିଁ, ଏହି ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯିଏ ତୁମ ପ୍ରାଣ ନେଇଦେବ, ସେଠିକି ଚିହ୍ନିପାରୁନାହ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାଲିସୁତୋଽପ୍ଯଙ୍ଗଦୋ ହରିସତ୍ତମଃ। ନାଯଂ ଦୂତୋ ମହାରାଜ ଚାରକଃ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ତାପରେ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ, 'ହେ ମହାରାଜ, ଏହିଯେ ଦୂତ କିମ୍ବା ଚର ମନେ ହେଉନାହିଁ।'
ତୁଲିତଂ ହି ବଲଂ ସର୍ଵମନେନ ତଵ ତିଷ୍ଠତା। ଗୃହ୍ଯତାଂ ମାଗମଲ୍ଲଙ୍କାମେତଦ୍ଧି ମମ ରୋଚତେ
ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ତୁମ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି; ଏହିଯେ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁଛି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ରାଜ୍ଞା ସମାଦିଷ୍ଟାଃ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵଲୀମୁଖାଃ। ଜଗୃହୁଶ୍ଚ ବବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ଵିଲପନ୍ତମନାଥଵତ୍
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବଳର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଲାଫି ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ ଓ ବାନ୍ଧିଦେଲେ; ସେ ଅନାଥ ପରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଶୁକସ୍ତୁ ଵାନରୈଶ୍ଚଣ୍ଡୈସ୍ତତ୍ର ତୈଃ ସମ୍ପ୍ରପୀଡିତଃ। ଵ୍ଯାଚୁକ୍ରୋଶ ମହାତ୍ମାନଂ ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍। ଲୁପ୍ଯେତେ ମେ ବଲାତ୍ ପକ୍ଷୌ ଭିଦ୍ଯେତେ ମେ ତଥାକ୍ଷିଣୀ
ତାଁଠାରେ ଶୁକ ବିକ୍ରୁର ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅତି କଷ୍ଟ ପାଇଲେ; ସେ ମହାତ୍ମା ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, 'ମୋର ପାଖ ଜୋରକରି ଛିଣାଯାଉଛି, ମୋର ଆଖି ମଧ୍ୟ ଆହତ ହେଉଛି।'
ଯାଂ ଚ ରାତ୍ରିଂ ମରିଷ୍ଯାମି ଜାଯେ ରାତ୍ରିଂ ଚ ଯାମହମ୍। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କାଲେ ଯନ୍ମଯା ହ୍ଯଶୁଭଂ କୃତମ୍। ସର୍ଵଂ ତଦୁପପଦ୍ଯେଥା ଜହ୍ଯାଂ ଚେଦ୍ ଯଦି ଜୀଵିତମ୍
ଯେ ରାତିରେ ମୁଁ ମରିଯିବି ଓ ଯେ ରାତିରେ ମୋର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ଏହି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମୁଁ ଯେଉଁ ଅଶୁଭ କାମ କରିଛି, ଯଦି ମୋତେ ମରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ସେ ସବୁ ଦୋଷ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁ।
ନାଘାତଯତ୍ ତଦା ରାମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ପରିଦେଵିତମ୍। ଵାନରାନବ୍ରଵୀଦ୍ ରାମୋ ମୁଚ୍ଯତାଂ ଦୂତ ଆଗତଃ
ସେ ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ଶୁଣି ରାମ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦେଲେନାହିଁ; ସେ ବାନରମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ଏହି ଆସିଥିବା ଦୂତକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।'
thumb|ଏକଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶୁଣ, ଏହା ହେଉଛି ଏକୋନବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ।
ତତଃ ସାଗରଵେଲାଯାଂ ଦର୍ଭାନାସ୍ତୀର୍ଯ ରାଘଵଃ। ଅଞ୍ଜଲିଂ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଶିଶ୍ଯେ ମହୋଦଧେଃ
ତାପରେ ରାଘବ ସାଗର କୂଳରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ପିଛିଲେ, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ହାତ ଜୋଡି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ଶୋଇଲେ।
ବାହୁଂ ଭୁଜଙ୍ଗଭୋଗାଭମୁପଧାଯାରିସୂଦନଃ। ଜାତରୂପମଯୈଶ୍ଚୈଵ ଭୂଷଣୈର୍ଭୂଷିତଂ ପୁରା
ଶତ୍ରୁମାରିବାରେ ସମର୍ଥ, ସର୍ପର ଗୁଣ୍ଡି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ନିଜ ବାହୁ ତଳେ ରଖି, ସୁନାର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ମଣିକାଞ୍ଚନକେଯୂରମୁକ୍ତାପ୍ରଵରଭୂଷଣୈଃ। ଭୁଜୈଃ ପରମନାରୀଣାମଭିମୃଷ୍ଟମନେକଧା
ମଣି ଓ କଞ୍ଚନର କେୟୂର, ମୁକ୍ତାର ଉତ୍ତମ ଗହନାରେ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଶୋଭିତ, ଯାହାକୁ ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ପୁନିପୁନି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ।
ଚନ୍ଦନାଗୁରୁଭିଶ୍ଚୈଵ ପୁରସ୍ତାଦଭିସେଵିତମ୍। ବାଲସୂର୍ଯପ୍ରକାଶୈଶ୍ଚ ଚନ୍ଦନୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ସେବିତ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା।
ଶଯନେ ଚୋତ୍ତମାଙ୍ଗେନ ସୀତାଯାଃ ଶୋଭିତଂ ପୁରା। ତକ୍ଷକସ୍ଯେଵ ସମ୍ଭୋଗଂ ଗଙ୍ଗାଜଲନିଷେଵିତମ୍
ଏହି ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ପୂର୍ବରୁ ସୀତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଟକ୍ଷକଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପରି ଉପଭୋଗ କରାଯାଇଥିଲା, ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଛିଟାଯାଇଥିଲା।
ସଂଯୁଗେ ଯୁଗସଂକାଶଂ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶୋକଵର୍ଧନମ୍। ସୁହୃଦାଂ ନନ୍ଦନଂ ଦୀର୍ଘଂ ସାଗରାନ୍ତଵ୍ଯପାଶ୍ରଯମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁ ବାହୁ ଯୁଗାନ୍ତ ପରି ଭୟଙ୍କର, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଇଥିଲା, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା, ଦୀର୍ଘ ଓ ସାଗର ତଟରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲା।
ଅସ୍ଯତା ଚ ପୁନଃ ସଵ୍ଯଂ ଜ୍ଯାଘାତଵିହତତ୍ଵଚମ୍। ଦକ୍ଷିଣୋ ଦକ୍ଷିଣଂ ବାହୁଂ ମହାପରିଘସଂନିଭମ୍
ପୁନି ତାଙ୍କର ବାମ ବାହୁ, ଧନୁଷ ତାରର ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଓ ଡାହାଣ ବାହୁ ବଡ଼ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଗୋସହସ୍ରପ୍ରଦାତାରଂ ହ୍ଯୁପଧାଯ ଭୁଜଂ ମହତ୍। ଅଦ୍ଯ ମେ ତରଣଂ ଵାଥ ମରଣଂ ସାଗରସ୍ଯ ଵା
ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିଥିବା ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ତଳେ ରଖି, ସେ କହିଲେ: 'ଆଜି ମୁଁ ସାଗର ଅଟିଯିବି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବି।'
ଇତି ରାମୋ ଧୃତିଂ କୃତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ମହୋଦଧିମ୍। ଅଧିଶିଷ୍ଯେ ଚ ଵିଧିଵତ୍ ପ୍ରଯତୋ ନିଯତୋ ମୁନିଃ
ଏଭଳି ଧୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ବିଶାଳ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ରାମ, ମହାସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ପରି ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହ ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୋଇଲେ।