ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିର୍ମହତ୍ଯାସୀଦ୍ ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନୈଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ଚୈଵ ମହାନାସୀତ୍ ସମୁତ୍ସଵଃ
ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି କରିଲେ, ଦେବ ଡମ୍ବର ଶବ୍ଦ ହେଲା; ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ କଲେ।
ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଦେଵାସ୍ତାମହଲ୍ଯାଂ ସମପୂଜଯନ୍। ତପୋବଲଵିଶୁଦ୍ଧାଙ୍ଗୀଂ ଗୌତମସ୍ଯ ଵଶାନୁଗାମ୍
ଦେବମାନେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ 'ଶାଭାଶ, ଶାଭାଶ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ଗୌତମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିଥିଲେ।
ଗୌତମୋଽପି ମହାତେଜା ଅହଲ୍ଯାସହିତଃ ସୁଖୀ। ରାମଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ ତପସ୍ତେପେ ମହାତପାଃ
ମହାତେଜସ୍ବୀ ଗୌତମ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଖୁସି ହେଲେ; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସେ ପୁନି ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଲେ।
ରାମୋଽପି ପରମାଂ ପୂଜାଂ ଗୌତମସ୍ଯ ମହାମୁନେଃ। ସକାଶାଦ୍ ଵିଧିଵତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜଗାମ ମିଥିଲାଂ ତତଃ
ରାମ ମଧ୍ୟ, ମହାମୁନି ଗୌତମଙ୍କଠାରୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ସେଠାରୁ ମିଥିଲାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ତତଃ ପ୍ରାଗୁତ୍ତରାଂ ଗତ୍ଵା ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯଜ୍ଞଵାଟମୁପାଗମତ୍
ତାପରେ ରାମ, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ରାମସ୍ତୁ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲମୁଵାଚ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ସାଧ୍ଵୀ ଯଜ୍ଞସମୃଦ୍ଧିର୍ହି ଜନକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଏହି ଯଜ୍ଞର ଉନ୍ନତି ନିଶ୍ଚୟ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ବହୂନୀହ ସହସ୍ରାଣି ନାନାଦେଶନିଵାସିନାମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମହାଭାଗ ଵେଦାଧ୍ଯଯନଶାଲିନାମ୍
ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ହଜାର-ହଜାର ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ।
ଋଷିଵାଟାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶକଟୀଶତସଂକୁଲାଃ। ଦେଶୋ ଵିଧୀଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯତ୍ର ଵତ୍ସ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ଏଠାରେ ଅନେକ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଛି, ଶତାଧିକ ଗାଡ଼ିରେ ଭରିଛି; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ କେଉଁଠି ରହିବାକୁ ଥାଉ, ସେଠି ଏକ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କର।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ। ନିଵାସମକରୋଦ୍ ଦେଶେ ଵିଵିକ୍ତେ ସଲିଲାନ୍ଵିତେ
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଜଳସମ୍ପନ୍ନ ଏକ ଶାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ନିବାସର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପଵରସ୍ତଦା। ଶତାନନ୍ଦଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପୁରୋହିତମନିନ୍ଦିତଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆସିବା ଖବର ଶୁଣି, ସେ ସମୟରେ ରାଜା ସତ୍ୟାନନ୍ଦ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗେ ନେଇ, ନିଖୁଟ ମନେଇ, ସାମ୍ନାକୁ ଚାଲିଲେ।
ଋତ୍ଵିଜୋଽପି ମହାତ୍ମାନସ୍ତ୍ଵର୍ଘ୍ଯମାଦାଯ ସତ୍ଵରମ୍। ପ୍ରତ୍ଯୁଜ୍ଜଗାମ ସହସା ଵିନଯେନ ସମନ୍ଵିତଃ
ବଡ଼ ମନ୍ୟା ଯଜ୍ଞକର୍ମ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଯ ଧର୍ମେଣ ଦଦୌ ଧର୍ମପୁରସ୍କୃତମ୍। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତାଂ ପୂଜାଂ ଜନକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଧର୍ମକୁ ଆଗରେ ରଖି, ମହାତ୍ମା ଜନକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆଦର ଓ ଉପହାର ଦେଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ରାଜ୍ଞୋ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଚ ନିରାମଯମ୍। ସ ତାଂଶ୍ଚାଥ ମୁନୀନ୍ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୋପାଧ୍ଯାଯପୁରୋଧସଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ଓ ଯଜ୍ଞର ନିରାପଦ ଚାଲିଥିବା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ; ପରେ ଅପାଧ୍ୟାୟ ଓ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଖୋଜିଲେ।
ଯଥାର୍ହମୃଷିଭିଃ ସର୍ଵୈଃ ସମାଗଚ୍ଛତ୍ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍। ଅଥ ରାଜା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କୃତାଞ୍ଜଲିରଭାଷତ
ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସେଠି ଆସି ଆନନ୍ଦରେ ମିଶିଲେ; ତାପରେ ରାଜା ହାତ ଜୋଡି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆସନେ ଭଗଵାନାସ୍ତାଂ ସହୈଭିର୍ମୁନିପୁଂଗଵୈଃ। ଜନକସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଷସାଦ ମହାମୁନିଃ
ଜନକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ସହ ଆସନରେ ବସିଲେ।
ପୁରୋଧା ଋତ୍ଵିଜଶ୍ଚୈଵ ରାଜା ଚ ସହମନ୍ତ୍ରିଭିଃ। ଆସନେଷୁ ଯଥାନ୍ଯାଯମୁପଵିଷ୍ଟାଃ ସମନ୍ତତଃ
ପୁରୋହିତ, ଯଜ୍ଞକର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଓ ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଚାରିପାଖରେ ଆସନରେ ବସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ନୃପତିସ୍ତତ୍ର ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଅଦ୍ଯ ଯଜ୍ଞସମୃଦ୍ଧିର୍ମେ ସଫଲା ଦୈଵତୈଃ କୃତା
ସେଠି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା କହିଲେ: 'ଆଜି ମୋର ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଲା, ଦେବତାମାନେ ଦୟା କରିଛନ୍ତି।'
ଅଦ୍ଯ ଯଜ୍ଞଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଭଗଵଦ୍ଦର୍ଶନାନ୍ମଯା। ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽସ୍ମି ଯସ୍ଯ ମେ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ଆଜି ମୁଁ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଛି, ପବିତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା; ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଓ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, ଯାହାଠାରେ ଏହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସିଛନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞୋପସଦନଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ମୁନିଭିଃ ସହ। ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ ଦୀକ୍ଷାମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୁନିମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ଏହି ଦୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ଚାଲିଥାଏ, ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି।
ତତୋ ଭାଗାର୍ଥିନୋ ଦେଵାନ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି କୌଶିକ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଶାର୍ଦୂଲଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନସ୍ତଦା
ତେଣୁ, ହେ କୌଶିକ, ଆପଣ ଭାଗ ଚାହିଁଥିବା ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି କହି, ରାଜା ଆନନ୍ଦର ଚେହେରାରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପୁନସ୍ତଂ ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଯତୋ ନୃପଃ। ଇମୌ କୁମାରୌ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦେଵତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମୌ
ପୁଣି ରାଜା ହାତ ଜୋଡି, ଭକ୍ତି ସହିତ ପଚାରିଲେ: 'ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ! ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକ କିଏ, ଦେବତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ?'
ଗଜତୁଲ୍ଯଗତୀ ଵୀରୌ ଶାର୍ଦୂଲଵୃଷଭୋପମୌ। ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷୌ ଖଡ୍ଗତୂଣୀଧନୁର୍ଧରୌ। ଅଶ୍ଵିନାଵିଵ ରୂପେଣ ସମୁପସ୍ଥିତଯୌଵନୌ
ହାତୀ ସମ ଚାଳ, ବାଘ ଓ ବୃଷଭ ସମ ଶକ୍ତି, ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ଚକ୍ଷୁ, ତଳୱାର, ତୁଣୀ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ରୂପରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଭଳି, ଯୁବାବସ୍ଥା ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି।
ଯଦୃଚ୍ଛଯେଵ ଗାଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦେଵଲୋକାଦିଵାମରୌ। କଥଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାମିହ ପ୍ରାପ୍ତୌ କିମର୍ଥଂ କସ୍ଯ ଵା ମୁନେ
ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେ, ସେମାନେ ଦେବଲୋକର ଅମରମାନେ ପ୍ରକୃତିରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; କିପରି ପଦେ ପଦେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, କାହିଁକି ଓ କାହାର ପାଇଁ, ମୁନିଦେବ?
ଵରାଯୁଧଧରୌ ଵୀରୌ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୌ ମହାମୁନେ। ଭୂଷଯନ୍ତାଵିମଂ ଦେଶଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଵିଵାମ୍ବରମ୍
ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏହି ଦୁଇ ବୀର କାହାର ପୁଅ, ମହାମୁନି? ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଏଇ ଦେଶକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି।
ପରସ୍ପରସ୍ଯ ସଦୃଶୌ ପ୍ରମାଣେଙ୍ଗିତଚେଷ୍ଟିତୈଃ। କାକପକ୍ଷଧରୌ ଵୀରୌ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଆକୃତି, ଚଳନ ଓ ଚେଷ୍ଟାରେ ଦୁଇଁଜଣ ଏକରୂପ; କାକପକ୍ଷ ସମ କେଶ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏହାର ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜନକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ନ୍ଯଵେଦଯଦମେଯାତ୍ମା ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯ ତୌ
ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅପାର ମନବଳ ଥିବା ମୁନି କହିଲେ: 'ଏମାନେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ।'
ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମନିଵାସଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵଧଂ ତଥା। ତତ୍ରାଗମନମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଵିଶାଲାଯାଶ୍ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ସେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କର ବାସ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରିବା, ଏଠାକୁ ନିର୍ଭୟ ଆସିବା, ଓ ବିଶାଳା ଦେଖିବା ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ।
ଅହଲ୍ଯାଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ଗୌତମେନ ସମାଗମମ୍। ମହାଧନୁଷି ଜିଜ୍ଞାସାଂ କର୍ତୁମାଗମନଂ ତଥା
ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ଗୌତମଙ୍କ ସହ ପୁନର୍ମିଳନ ଏବଂ ଏଠାରେ ବଡ଼ ଧନୁଷକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଆସିବା—
ଏତତ୍ ସର୍ଵଂ ମହାତେଜା ଜନକାଯ ମହାତ୍ମନେ। ନିଵେଦ୍ଯ ଵିରରାମାଥ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ
ଏହି ସବୁ କଥା ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାନ ଜନକଙ୍କୁ କହିଲେ ଏବଂ ତାପରେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।