ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପଣ୍ଡିତୋ ନିତ୍ଯଂ ଭଵାନ୍ ମନ୍ତ୍ରଵିଚକ୍ଷଣଃ। ଉଭାଭ୍ଯାଂ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯାର୍ଥଂ ରୋଚତେ ଯତ୍ ତଦୁଚ୍ଯତାମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ସଦା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ତୁମେ ମନ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ; ଦୁଇଜଣ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ତାହା କହ।
ଏଵମୁକ୍ତୌ ତତୋ ଵୀରାଵୁଭୌ ସୁଗ୍ରୀଵଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ସମୁଦାଚାରସଂଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚନମୂଚତୁଃ
ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ଦୁଇ ଶୂର, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଉଚିତ ଆଚରଣ ସହିତ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କିମର୍ଥଂ ନୌ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ନ ରୋଚିଷ୍ଯତି ରାଘଵ। ଵିଭୀଷଣେନ ଯତ୍ ତୂକ୍ତମସ୍ମିନ୍ କାଲେ ସୁଖାଵହମ୍
'ନରମଧ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଉତ୍ତମ ସମୟରେ ବିଭୀଷଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଯାହା ସଫଳତା ଆଣିବ, ତାହା ଆମକୁ କିପରି ଭଲ ଲାଗିବ ନାହିଁ, ରାଘବ?'
ଅବଦ୍ଧ୍ଵା ସାଗରେ ସେତୁଂ ଘୋରେଽସ୍ମିନ୍ ଵରୁଣାଲଯେ। ଲଙ୍କା ନାସାଦିତୁଂ ଶକ୍ଯା ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
'ଏହି ଭୟଙ୍କର ସାଗର, ଭଗବାନ ବରୁଣଙ୍କର ନିବାସ, ଉପରେ ସେତୁ ନ ହେଲେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେନି।'
ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ଶୂରସ୍ଯ ଯଥାର୍ଥଂ କ୍ରିଯତାଂ ଵଚଃ। ଅଲଂ କାଲାତ୍ଯଯଂ କୃତ୍ଵା ସାଗରୋଽଯଂ ନିଯୁଜ୍ଯତାମ୍। ଯଥା ସୈନ୍ଯେନ ଗଚ୍ଛାମ ପୁରୀଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍
ବିଭୀଷଣଙ୍କର ସହସିକ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିଉ। ଅଧିକ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ସାଗରକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଯେପରି ଆମର ସେନା ରାବଣ ଶାସିତ ନଗରକୁ ଯାଇପାରିବ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ କୁଶାସ୍ତୀର୍ଣେ ତୀରେ ନଦନଦୀପତେଃ। ସଂଵିଵେଶ ତଦା ରାମୋ ଵେଦ୍ଯାମିଵ ହୁତାଶନଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତାଳପତ୍ର ଭରିଥିବା ନଦୀପତିର ତଟରେ ଶୟନ କଲେ, ଯେପରି ହୁତାଶନ ବେଦୀରେ ବସିଥାଏ।
thumb|ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ବିଶ ଶର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତୋ ନିଵିଷ୍ଟାଂ ଧ୍ଵଜିନୀଂ ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭିପାଲିତାମ୍। ଦଦର୍ଶ ରାକ୍ଷସୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ଶାର୍ଦୂଲୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ସେନା ଶିବିରକୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ନାମ ଶାର୍ଦୂଳ ଆସି ଦେଖିଲେ।
ଚାରୋ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵତୋଽଵ୍ଯଗ୍ରାଂ ପ୍ରତିଗମ୍ଯ ସ ରାକ୍ଷସଃ
ସେ ରାବଣ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ଚର ଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିଲା। ସେ ସେନାକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶାନ୍ତ ଦେଖି, ପୁନି ଫେରିଗଲେ।
ଆଵିଶ୍ଯ ଲଙ୍କାଂ ଵେଗେନ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଏଷ ଵୈ ଵାନରର୍କ୍ଷୌଘୋ ଲଙ୍କାଂ ସମଭିଵର୍ତତେ
ଲଙ୍କାକୁ ତୁରନ୍ତ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ବାନର ଓ ଭାଲୁ ଦଳ ଲଙ୍କାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି।”
ଅଗାଧଶ୍ଚାପ୍ରମେଯଶ୍ଚ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ସାଗରଃ। ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯେମୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ଦଶରଥଙ୍କର ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅପାର ଓ ଅପରିମାପ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସାଗର ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଉତ୍ତମୌ ରୂପସମ୍ପନ୍ନୌ ସୀତାଯାଃ ପଦମାଗତୌ। ଏତୌ ସାଗରମାସାଦ୍ଯ ସଂନିଵିଷ୍ଟୌ ମହାଦ୍ଯୁତେ
ସେମାନେ ରୂପରେ ଉତ୍ତମ, ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ସାଗର ପାଖରେ ଶିବିର କରିଛନ୍ତି।
ବଲଂ ଚାକାଶମାଵୃତ୍ଯ ସର୍ଵତୋ ଦଶଯୋଜନମ୍। ତତ୍ତ୍ଵଭୂତଂ ମହାରାଜ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵେଦିତୁମର୍ହସି
ତାଙ୍କ ସେନା ଦଶ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରିଛି। ମହାରାଜ, ଆପଣ ତୁରନ୍ତ ଏହି ପ୍ରକୃତ ଅବସ୍ଥା ଜାଣିବା ଦରକାର।
ତଵ ଦୂତା ମହାରାଜ କ୍ଷିପ୍ରମର୍ହନ୍ତି ଵେଦିତୁମ୍। ଉପପ୍ରଦାନଂ ସାନ୍ତ୍ଵଂ ଵା ଭେଦୋ ଵାତ୍ର ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତାମ୍
ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଉପହାର ଦେବା, ମନସାନ୍ତି କରିବା କିମ୍ବା ଫୁଟ ଦେବା ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ, ତାହା କରନ୍ତୁ।
ଶାର୍ଦୂଲସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଉଵାଚ ସହସା ଵ୍ଯଗ୍ରଃ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯାର୍ଥମାତ୍ମନଃ। ଶୁକଂ ସାଧୁ ତଦା ରକ୍ଷୋ ଵାକ୍ଯମର୍ଥଵିଦାଂ ଵରମ୍
ଶାର୍ଦୂଳଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଅତି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଇ, ଭଲଭାବେ ଭାବି, ଅର୍ଥ ଜଣା ଶୁକାକୁ କହିଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵଂ ବ୍ରୂହି ଗତ୍ଵାଽଽଶୁ ରାଜାନଂ ଵଚନାନ୍ମମ। ଯଥାସଂଦେଶମକ୍ଲୀବଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ପରଯା ଗିରା
ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୋର କଥା ନିଜର ମୃଦୁ ଓ ଦୃଢ଼ ଭାସାରେ, କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ନ ରଖି, ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ।
ତ୍ଵଂ ଵୈ ମହାରାଜକୁଲପ୍ରସୂତୋ ମହାବଲଶ୍ଚର୍କ୍ଷରଜଃସୁତଶ୍ଚ। ନ କଶ୍ଚନାର୍ଥସ୍ତଵ ନାସ୍ତ୍ଯନର୍ଥ- ସ୍ତଥାପି ମେ ଭ୍ରାତୃସମୋ ହରୀଶ
ତୁମେ ମହାରାଜ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରିକ୍ଷରାଜଙ୍କ ପୁଅ। ତୁମର କୌଣସି ଅଭାବ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ତଥାପି, ମୋ ପାଇଁ ହରିରାଜ, ତୁମେ ଭାଇ ପରି ପ୍ରିୟ।
ଅହଂ ଯଦ୍ଯହରଂ ଭାର୍ଯାଂ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। କିଂ ତତ୍ର ତଵ ସୁଗ୍ରୀଵ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ପ୍ରତି ଗମ୍ଯତାମ୍
ମୁଁ ଯଦି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନେଇଛି, ତେବେ ଏଥିରେ ତୁମର କଣ ସମ୍ପୃକ୍ତି, ସୁଗ୍ରୀବ? କିଶ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଯାଅ।
ନହୀଯଂ ହରିଭିର୍ଲଙ୍କା ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯା କଥଂଚନ। ଦେଵୈରପି ସଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କିଂ ପୁନର୍ନରଵାନରୈଃ
ଲଙ୍କାକୁ କେହି ବାନର ଯେପରି ନାହିଁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ; ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ମନୁଷ୍ୟ କିମ୍ବା ବାନର ତ କିପରି ପାରିବେ?
ସ ତଦା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ସଂଦିଷ୍ଟୋ ରଜନୀଚରଃ। ଶୁକୋ ଵିହଂଗମୋ ଭୂତ୍ଵା ତୂର୍ଣମାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଚାମ୍ବରମ୍
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ଶୁକା ଏକ ପକ୍ଷୀ ରୂପ ନେଇ, ତୁରନ୍ତ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ଦୂରମଧ୍ଵାନମୁପର୍ଯୁପରି ସାଗରମ୍। ସଂସ୍ଥିତୋ ହ୍ଯମ୍ବରେ ଵାକ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଦୂର ଦୂର ଉଡ଼ି, ସାଗର ଉପରେ ଉଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ଉଭା ହେଇ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସର୍ଵମୁକ୍ତଂ ଯଥାଽଽଦିଷ୍ଟଂ ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା। ତତ୍ ପ୍ରାପଯନ୍ତଂ ଵଚନଂ ତୂର୍ଣମାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଵାନରାଃ
ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କଥା କହାଯିଲା; ସେ କଥା ପହଞ୍ଚାଇବା ସମୟରେ, ବାନରମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ଲାଫିଲେ।
ପ୍ରାପଦ୍ଯନ୍ତ ତଦା କ୍ଷିପ୍ରଂ ଲୋପ୍ତୁଂ ହନ୍ତୁଂ ଚ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ। ସର୍ଵୈଃ ପ୍ଲଵଂଗୈଃ ପ୍ରସଭଂ ନିଗୃହୀତୋ ନିଶାଚରଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ଓ ଘୁଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇ ଆସିଲେ; ସେ ରାତିର ଚରକୁ ସେମାନେ ଜୋରଦାର ଭାବରେ ଧରି ପକାଇଲେ।
ଗଗନାଦ୍ ଭୂତଲେ ଚାଶୁ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାଵତାରିତଃ। ଵାନରୈଃ ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଶୁକୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ଟାଣି ନେଲେ; ତାଙ୍କର ମାରରେ ଅତି କଷ୍ଟ ପାଇ ଶୁକ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ନ ଦୂତାନ୍ ଘ୍ନନ୍ତି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଵାର୍ଯନ୍ତାଂ ସାଧୁ ଵାନରାଃ। ଯସ୍ତୁ ହିତ୍ଵା ମତଂ ଭର୍ତୁଃ ସ୍ଵମତଂ ସମ୍ପ୍ରଧାରଯେତ୍। ଅନୁକ୍ତଵାଦୀ ଦୂତଃ ସନ୍ ସ ଦୂତୋ ଵଧମର୍ହତି
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଦୂତମାନେ ମାରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବାନରମାନେ, ତୁମେ ନିଜେମାନେକୁ ରୋକ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଦୂତ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ମନର କଥା କହେ, କିମ୍ବା ଯାହା ଆଦେଶ ମିଳିନାହିଁ ସେ କଥା କହେ, ସେହି ଦୂତ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଶୁକସ୍ଯ ଵଚନଂ ରାମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ପରିଦେଵିତମ୍। ଉଵାଚ ମାଵଧିଷ୍ଟେତି ଘ୍ନତଃ ଶାଖାମୃଗର୍ଷଭାନ୍
ଶୁକଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ଶୁଣି ରାମ ମାନେ ବାନରମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ତାଙ୍କୁ ମାରନିଅ।'
ସୁଗ୍ରୀଵ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନ ମହାବଲପରାକ୍ରମ। କିଂ ମଯା ଖଲୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ରାଵଣୋ ଲୋକରାଵଣଃ
ହେ ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ସାହସ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ; ଏମିତି ହେଲେ ମୁଁ କାହିଁକି ଏହି ଜଗତକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ କିଛି କହିବି?
ସ ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପସ୍ତଦା ପ୍ଲଵଂଗମାନାମୃଷଭୋ ମହାବଲଃ। ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ରଜନୀଚରସ୍ଯ ଚାରଂ ଶୁକଂ ଶୁଦ୍ଧମଦୀନସତ୍ତ୍ଵଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନେତା ସୁଗ୍ରୀବ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ମନରେ ରାତିର ଚର ଶୁକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ମେଽସି ମିତ୍ରଂ ନ ତଥାନୁକମ୍ପ୍ଯୋ ନ ଚୋପକର୍ତାସି ନ ମେ ପ୍ରିଯୋଽସି। ଅରିଶ୍ଚ ରାମସ୍ଯ ସହାନୁବନ୍ଧ- ସ୍ତତୋଽସି ଵାଲୀଵ ଵଧାର୍ହ ଵଧ୍ଯଃ
ତୁମେ ମୋର ବନ୍ଧୁ ନୁହଁ, ଦୟା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଉପକାରୀ ନୁହଁ, ମୋତେ ପ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଓ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଏକଠି; ତେଣୁ ବାଲି ପରି ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ନିହନ୍ମ୍ଯହଂ ତ୍ଵାଂ ସସୁତଂ ସବନ୍ଧୁଂ ସଜ୍ଞାତିଵର୍ଗଂ ରଜନୀଚରେଶ। ଲଙ୍କାଂ ଚ ସର୍ଵାଂ ମହତା ବଲେନ ସର୍ଵୈଃ କରିଷ୍ଯାମି ସମେତ୍ଯ ଭସ୍ମ
ହେ ରାତିର ଚରମାନେ ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମର ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଓ ନିଜ ଜାତିବାଳାକୁ ମାରିଦେବି; ଏବଂ ମୋର ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ସମସ୍ତ ଲଙ୍କାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବି।