ରାଵଣାନନ୍ତରୋ ଭ୍ରାତା ମମ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାତେଜାଃ ଶକ୍ରପ୍ରତିବଲୋ ଯୁଧି
ରାବଣ ପରେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ।
ରାମ ସେନାପତିସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରହସ୍ତୋ ଯଦି ତେ ଶ୍ରୁତଃ। କୈଲାସେ ଯେନ ସମରେ ମଣିଭଦ୍ରଃ ପରାଜିତଃ
ହେ ରାମ, ତାଙ୍କର ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ, ଯଦି ଆପଣ ଶୁଣିଛନ୍ତି । କୈଳାସ ପାହାଡରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯିଏ ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ ।
ବଦ୍ଧଗୋଧାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରାଣସ୍ତ୍ଵଵଧ୍ଯକଵଚୋ ଯୁଧି। ଧନୁରାଦାଯ ଯସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ନଦୃଶ୍ଯୋ ଭଵତୀନ୍ଦ୍ରଜିତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ ଓ ଗୋଧା ଅଙ୍ଗୁଳିତ୍ରାଣ ପିନ୍ଧି, ଧନୁ ଧରି ଦୃଶ୍ୟ ନ ହେଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ମାରାଯିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ ।
ସଂଗ୍ରାମେ ସୁମହଦ୍ଵ୍ଯୂହେ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ହୁତାଶନମ୍। ଅନ୍ତର୍ଧାନଗତଃ ଶ୍ରୀମାନିନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ଧନ୍ତି ରାଘଵ
ବଡ଼ ଏବଂ ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦେଇ, ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଶ୍ରୀମାନ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ରାଘବଙ୍କୁ ମାରିଥାଏ ।
ମହୋଦରମହାପାର୍ଶ୍ଵୌ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚାପ୍ଯକମ୍ପନଃ। ଅନୀକପାସ୍ତୁ ତସ୍ଯୈତେ ଲୋକପାଲସମା ଯୁଧି
ମହୋଦର, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ଅକମ୍ପନ ନାମକ ରାକ୍ଷସ, ଏମାନେ ତାଙ୍କର ସେନାପତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସମାନ ।
ଦଶକୋଟିସହସ୍ରାଣି ରକ୍ଷସାଂ କାମରୂପିଣାମ୍। ମାଂସଶୋଣିତଭକ୍ଷ୍ଯାଣାଂ ଲଙ୍କାପୁରନିଵାସିନାମ୍
ଲଙ୍କାପୁରରେ ଦଶ କୋଟି ହଜାର ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ଆକାର ବଦଳାନ୍ତି, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଖାଆନ୍ତି ।
ସ ତୈସ୍ତୁ ସହିତୋ ରାଜା ଲୋକପାଲାନଯୋଧଯତ୍। ସହ ଦେଵୈସ୍ତୁ ତେ ଭଗ୍ନା ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ଏମାନେ ସହିତ ରାଜା ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ । ଦେବମାନେ ସହିତ ଏମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ତୁ ଵଚସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରଘୁସତ୍ତମଃ। ଅନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମନସା ସର୍ଵମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବିଭୀଷଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନରେ ଭାବି ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ ।
ଯାନି କର୍ମାପଦାନାନି ରାଵଣସ୍ଯ ଵିଭୀଷଣ। ଆଖ୍ଯାତାନି ଚ ତତ୍ତ୍ଵେନ ହ୍ଯଵଗଚ୍ଛାମି ତାନ୍ଯହମ୍
ରାବଣଙ୍କ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଭୀଷଣ, ଆପଣ ସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡିକୁ ମୁଁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରିଛି ।
ରସାତଲଂ ଵା ପ୍ରଵିଶେତ୍ ପାତାଲଂ ଵାପି ରାଵଣଃ। ପିତାମହସକାଶଂ ଵା ନ ମେ ଜୀଵନ୍ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ରାବଣ ରସାତଳ କିମ୍ବା ପାତାଳକୁ ଯାଉଥିବା, କିମ୍ବା ପିତାମହଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଉଥିବା, ମୋ ଠାରୁ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ ନାହିଁ ।
ଅହତ୍ଵା ରାଵଣଂ ସଂଖ୍ଯେ ସପୁତ୍ରଜନବାନ୍ଧଵମ୍। ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ନ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ରିଭିସ୍ତୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ଶପେ
ରାବଣ, ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଜନ, ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିନଥିଲେ, ମୁଁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ । ଏହି ତିନିଜଣ ଭାଇଙ୍କ ନାମରେ ଶପଥ କରୁଛି ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ। ଶିରସାଽଽଵନ୍ଦ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵକ୍ତୁମେଵଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ରାମଙ୍କର ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଶିର ନମାଇ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵଧେ ସାହ୍ଯଂ ଲଙ୍କାଯାଶ୍ଚ ପ୍ରଧର୍ଷଣେ। କରିଷ୍ଯାମି ଯଥାପ୍ରାଣଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ଵାହିନୀମ୍
ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ଲଙ୍କାକୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ମୋର ଶକ୍ତି ଯେତେ ଅଛି, ସେହିପରି ମୁଁ ସହଯୋଗ କରିବି ଓ ସେନାରେ ଯୋଗ ଦେବି।
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣଂ ରାମସ୍ତୁ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵିଭୀଷଣମ୍। ଅବ୍ରଵୀଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରୀତଃ ସମୁଦ୍ରାଜ୍ଜଲମାନଯ
ଏପରି କହିଥିବାବେଳେ, ରାମ ଭଲଭାବରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ସମୁଦ୍ରରୁ ଜଳ ଆଣ।'
ତେନ ଚେମଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞମଭିଷିଞ୍ଚ ଵିଭୀଷଣମ୍। ରାଜାନଂ ରକ୍ଷସାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରସନ୍ନେ ମଯି ମାନଦ
ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ମାନ ଦେବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କର, ମୋର ଅନୁଗ୍ରହ ସହିତ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୌମିତ୍ରିରଭ୍ଯଷିଞ୍ଚଦ୍ ଵିଭୀଷଣମ୍। ମଧ୍ଯେ ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ରାଜାନଂ ରାଜଶାସନାତ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସୌମିତ୍ରି ରାଜାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁକ୍ୟ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ତଂ ପ୍ରସାଦଂ ତୁ ରାମସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଦ୍ଯଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ। ପ୍ରଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ମହାତ୍ମାନଂ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍
ରାମଙ୍କର ଏହି ଦୟା ଦେଖି, ବାନରମାନେ ତୁରନ୍ତ ଉଲ୍ଲାସରେ ଚିତ୍କାର କରି, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ହନୂମାଂଶ୍ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣମ୍। କଥଂ ସାଗରମକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ତରାମ ଵରୁଣାଲଯମ୍। ସୈନ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତାଃ ସର୍ଵେ ଵାନରାଣାଂ ମହୌଜସାମ୍
ତାପରେ ହନୁମାନ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ସମୁଦ୍ର, ଯାହାକୁ କେହି ହଲାଇପାରିବେନି, ଏହି ଭାରୀ ବାନର ସେନା ସହିତ କିପରି ଅଟଳ ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବି?'
ଉପାଯୈରଭିଗଚ୍ଛାମ ଯଥା ନଦନଦୀପତିମ୍। ତରାମ ତରସା ସର୍ଵେ ସସୈନ୍ଯା ଵରୁଣାଲଯମ୍
କିଛି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ନଦୀ ଓ ନଦୀପତିଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ସେନା ସହିତ ବେଗରେ ଏହି ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଭୀଷଣଃ। ସମୁଦ୍ରଂ ରାଘଵୋ ରାଜା ଶରଣଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହତି
ଏପରି ପ୍ରସ୍ନ ପାଇଁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, 'ରାଘବ ରାଜାଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରର ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ।'
ଖାନିତଃ ସଗରେଣାଯମପ୍ରମେଯୋ ମହୋଦଧିଃ। କର୍ତୁମର୍ହତି ରାମସ୍ଯ ଜ୍ଞାତେଃ କାର୍ଯଂ ମହୋଦଧିଃ
ଏହି ଅପାର ମହାସାଗର ସଗରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖୋଡାଯାଇଛି; ଏହି ମହାସାଗର ରାମଙ୍କ, ତାଙ୍କର ବଂଶଜ, କାମ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଵିଭୀଷଣେନୋକ୍ତୋ ରାକ୍ଷସେନ ଵିପଶ୍ଚିତା। ଆଜଗାମାଥ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯତ୍ର ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଏପରି ଜ୍ଞାନୀ ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଯେଉଁଠି ରାମ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ତତଶ୍ଚାଖ୍ଯାତୁମାରେଭେ ଵିଭୀଷଣଵଚଃ ଶୁଭମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵିପୁଲଗ୍ରୀଵଃ ସାଗରସ୍ଯୋପଵେଶନମ୍
ତାପରେ, ଚଉଡ଼ା ଗଳା ଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ, ସାଗର କୂଳରେ ବସି, ବିଭୀଷଣଙ୍କର ଭଲ କଥା ରାମଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଧର୍ମଶୀଲସ୍ଯ ରାମସ୍ଯାସ୍ଯାପ୍ଯରୋଚତ। ସଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ମହାତେଜାଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ ହରୀଶ୍ଵରମ୍
ଧର୍ମଶୀଳ ରାମଙ୍କ ପ୍ରକୃତିକୁ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ଭଲ ଲାଗିଲା, ଏହିପରି ମହାବଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଧିକ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
ସତ୍କ୍ରିଯାର୍ଥଂ କ୍ରିଯାଦକ୍ଷଂ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମଭାଷତ। ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରୋଽଯଂ ମମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରୋଚତେ
ସତ୍କାର ନିମିତ୍ତରେ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ ରାମ ହସି ହସି କହିଲେ, 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଭୀଷଣଙ୍କର ଏହି ମନ୍ତ୍ର ମୋତେ ଭଲ ଲାଗିଛି।'
ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପଣ୍ଡିତୋ ନିତ୍ଯଂ ଭଵାନ୍ ମନ୍ତ୍ରଵିଚକ୍ଷଣଃ। ଉଭାଭ୍ଯାଂ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯାର୍ଥଂ ରୋଚତେ ଯତ୍ ତଦୁଚ୍ଯତାମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ସଦା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ତୁମେ ମନ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ; ଦୁଇଜଣ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ତାହା କହ।
ଏଵମୁକ୍ତୌ ତତୋ ଵୀରାଵୁଭୌ ସୁଗ୍ରୀଵଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ସମୁଦାଚାରସଂଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚନମୂଚତୁଃ
ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ଦୁଇ ଶୂର, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଉଚିତ ଆଚରଣ ସହିତ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କିମର୍ଥଂ ନୌ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ନ ରୋଚିଷ୍ଯତି ରାଘଵ। ଵିଭୀଷଣେନ ଯତ୍ ତୂକ୍ତମସ୍ମିନ୍ କାଲେ ସୁଖାଵହମ୍
'ନରମଧ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଉତ୍ତମ ସମୟରେ ବିଭୀଷଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଯାହା ସଫଳତା ଆଣିବ, ତାହା ଆମକୁ କିପରି ଭଲ ଲାଗିବ ନାହିଁ, ରାଘବ?'
ଅବଦ୍ଧ୍ଵା ସାଗରେ ସେତୁଂ ଘୋରେଽସ୍ମିନ୍ ଵରୁଣାଲଯେ। ଲଙ୍କା ନାସାଦିତୁଂ ଶକ୍ଯା ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
'ଏହି ଭୟଙ୍କର ସାଗର, ଭଗବାନ ବରୁଣଙ୍କର ନିବାସ, ଉପରେ ସେତୁ ନ ହେଲେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେନି।'
ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ଶୂରସ୍ଯ ଯଥାର୍ଥଂ କ୍ରିଯତାଂ ଵଚଃ। ଅଲଂ କାଲାତ୍ଯଯଂ କୃତ୍ଵା ସାଗରୋଽଯଂ ନିଯୁଜ୍ଯତାମ୍। ଯଥା ସୈନ୍ଯେନ ଗଚ୍ଛାମ ପୁରୀଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍
ବିଭୀଷଣଙ୍କର ସହସିକ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିଉ। ଅଧିକ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ସାଗରକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଯେପରି ଆମର ସେନା ରାବଣ ଶାସିତ ନଗରକୁ ଯାଇପାରିବ।