ସ ହି ତଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଭାର୍ଯାହର୍ତାରମାଗତମ୍। କପୋତୋ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଂ ପୁନର୍ମଦ୍ଵିଧୋ ଜନଃ
ଏହି ପରେ, ଓ ଵାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ପରିବା ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସାଥୀକୁ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ତେବେ ମୋତେ ଦେଖି, ଏପରି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ କେମିତି ହେବ?
ଋଷେଃ କଣ୍ଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଣ କଣ୍ଡୁନା ପରମର୍ଷିଣା। ଶୃଣୁ ଗାଥା ପୁରା ଗୀତା ଧର୍ମିଷ୍ଠା ସତ୍ଯଵାଦିନା
ଋଷି କଣ୍ଵଙ୍କ ପୁତ୍ର କଣ୍ଡୁ, ଯେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷି ଥିଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ, ସେ ଗାଥାଗୁଡିକ ପୂର୍ବରୁ ଗାଇଥିଲେ; ଏହି ଗାଥାଗୁଡିକୁ ଶୁଣ।
ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟଂ ଦୀନଂ ଯାଚନ୍ତଂ ଶରଣାଗତମ୍। ନ ହନ୍ଯାଦାନୃଶଂସ୍ଯାର୍ଥମପି ଶତ୍ରୁଂ ପରଂତପ
ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁଥିବା, ତାକୁ ଦୟା ଦେଖି ମଧ୍ୟ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳାଇବାରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ଆର୍ତୋ ଵା ଯଦି ଵା ଦୃପ୍ତଃ ପରେଷାଂ ଶରଣଂ ଗତଃ। ଅରିଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯଃ କୃତାତ୍ମନା
ଯଦି କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖିତ କିମ୍ବା ଅଭିମାନୀ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ତେବେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ସ ଚେଦ୍ ଭଯାଦ୍ ଵା ମୋହାଦ୍ ଵା କାମାଦ୍ ଵାପି ନ ରକ୍ଷତି। ସ୍ଵଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତତ୍ ପାପଂ ଲୋକଗର୍ହିତମ୍
ଯଦି ଭୟ, ଭ୍ରମ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୁଏ, ତାହା ପାପ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ।
ଵିନଷ୍ଟଃ ପଶ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷିଣଃ ଶରଣଂ ଗତଃ। ଆନାଯ ସୁକୃତଂ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ଗଚ୍ଛେଦରକ୍ଷିତଃ
ଯଦି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ରକ୍ଷକ ଯଦି ରକ୍ଷା କରିନାହିଁ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଏଵଂ ଦୋଷୋ ମହାନତ୍ର ପ୍ରପନ୍ନାନାମରକ୍ଷଣେ। ଅସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଚାଯଶସ୍ଯଂ ଚ ବଲଵୀର୍ଯଵିନାଶନମ୍
ଏପରି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିନାହିଁ, ଏହି ଅପରାଧ ବଡ଼; ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକରେ ନାମ ହରାଇଯାଏ, ସ୍ଵର୍ଗ ମିଳେନାହିଁ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
କରିଷ୍ଯାମି ଯଥାର୍ଥଂ ତୁ କଣ୍ଡୋର୍ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍। ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଚ ଯଶସ୍ଯଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ ତୁ ଫଲୋଦଯେ
ମୁଁ କଣ୍ଡୁଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶକୁ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ଏହା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଯଶ ଦେଇଥିବା, ଫଳରେ ସ୍ଵର୍ଗ ଦେଇଥିବା।
ସକୃଦେଵ ପ୍ରପନ୍ନାଯ ତଵାସ୍ମୀତି ଚ ଯାଚତେ। ଅଭଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯୋ ଦଦାମ୍ଯେତଦ୍ ଵ୍ରତଂ ମମ
ଯେଉଁ ଜଣେ ଏକବାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ 'ମୁଁ ତୁମର' ଭାବେ କହିଥାଏ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାଏ; ଏହି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା।
ଆନଯୈନଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦତ୍ତମସ୍ଯାଭଯଂ ମଯା। ଵିଭୀଷଣୋ ଵା ସୁଗ୍ରୀଵ ଯଦି ଵା ରାଵଣଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଆଣ, ଓ ହରିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଛି, ସେ ବିଭୀଷଣ ହେଉ କିମ୍ବା ରାବଣ ନିଜେ, ଓ ସୁଗ୍ରୀବ।
ରାମସ୍ଯ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରଃ। ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ସୌହାର୍ଦେନାଭିପୂରିତଃ
ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବାନରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ସୁଗ୍ରୀବ, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ମିତ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କିମତ୍ର ଚିତ୍ରଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲୋକନାଥଶିଖାମଣେ। ଯତ୍ ତ୍ଵମାର୍ଯଂ ପ୍ରଭାଷେଥାଃ ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ସତ୍ପଥେ ସ୍ଥିତଃ
ଓ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଜଗତର ନାଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁକୁଟ, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ଉତ୍ତମ ପଥରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଉତ୍ତମ କଥା କହିବାରେ କଣ ଅଶ୍ଚର୍ଯ?
ମମ ଚାପ୍ଯନ୍ତରାତ୍ମାଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଵେତ୍ତି ଵିଭୀଷଣମ୍। ଅନୁମାନାଚ୍ଚ ଭାଵାଚ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ସୁପରୀକ୍ଷିତଃ
ମୋର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଜାଣେ; ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଓ ଅନୁମାନରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭଲଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସହାସ୍ମାଭିସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଭଵତୁ ରାଘଵ। ଵିଭୀଷଣୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସଖିତ୍ଵଂ ଚାଭ୍ଯୁପୈତୁ ନଃ
ଏହିପରି, ରାଘବ, ବିଭୀଷଣ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ତୁରନ୍ତ ଆମ ସମାନ ହେଉ, ଏବଂ ଆମର ମିତ୍ରତା ଗ୍ରହଣ କରୁ।
ତତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଵଚୋ ନିଶମ୍ଯ ତ- ଦ୍ଧରୀଶ୍ଵରେଣାଭିହିତଂ ନରେଶ୍ଵରଃ। ଵିଭୀଷଣେନାଶୁ ଜଗାମ ସଂଗମଂ ପତତ୍ତ୍ରିରାଜେନ ଯଥା ପୁରଂଦରଃ
ତାପରେ, ବାନରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଥ ଶୀଘ୍ର ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁନୀର ରାଜା ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି।
thumb|ଏକୋନଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକୋନୱିଂଶତମ ସର୍ଗ।
ରାଘଵେଣାଭଯେ ଦତ୍ତେ ସଂନତୋ ରାଵଣାନୁଜଃ। ଵିଭୀଷଣୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଭୂମିଂ ସମଵଲୋକଯତ୍
ରାଘବ ଭୟହୀନତା ଦେଲାପରେ, ବିଭୀଷଣ, ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ନମ୍ର ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଲେ।
ଖାତ୍ ପପାତାଵନିଂ ହୃଷ୍ଟୋ ଭକ୍ତୈରନୁଚରୈଃ ସହ। ସ ତୁ ରାମସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିପପାତ ଵିଭୀଷଣଃ
ସେ ନିଜ ଭକ୍ତ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲେ; ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ନମସ୍କାର କଲେ।
ପାଦଯୋର୍ନିପପାତାଥ ଚତୁର୍ଭିଃ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ। ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ରାମଂ ପ୍ରତି ଵିଭୀଷଣଃ
ବିଭୀଷଣ ଚାରିଜଣ ରାକ୍ଷସ ସହିତ ରାମଙ୍କ ପାଦରେ ପଡିଗଲା । ତାପରେ, ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲା ।
ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ଚ ସାମ୍ପ୍ରତଂ ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷଣମ୍। ଅନୁଜୋ ରାଵଣସ୍ଯାହଂ ତେନ ଚାସ୍ମ୍ଯଵମାନିତଃ
ଏବେ ମୋତେ ଖୁସି ହେବାଟା ସଠିକ୍ ଏବଂ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ । ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ଅପମାନିତ ହୋଇଛି ।
ଭଵନ୍ତଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଶରଣ୍ଯଂ ଶରଣଂ ଗତଃ। ପରିତ୍ଯକ୍ତା ମଯା ଲଙ୍କା ମିତ୍ରାଣି ଚ ଧନାନି ଚ
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି । ଲଙ୍କା, ମୋ ସଙ୍ଗୀ ଓ ଧନ ଛାଡିଦେଇଛି ।
ଭଵଦ୍ଗତଂ ହି ମେ ରାଜ୍ଯଂ ଜୀଵିତଂ ଚ ସୁଖାନି ଚ। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ମୋର ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ ଓ ସୁଖ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି । ବିଭୀଷଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ କହିଲେ ।
ଵଚସା ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵୈନଂ ଲୋଚନାଭ୍ଯାଂ ପିବନ୍ନିଵ। ଆଖ୍ଯାହି ମମ ତତ୍ତ୍ଵେନ ରାକ୍ଷସାନାଂ ବଲାବଲମ୍
କଥାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଏବଂ ଚକ୍ଷୁରେ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ରାମ କହିଲେ — 'ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା କଣ?'
ଏଵମୁକ୍ତଂ ତଦା ରକ୍ଷୋ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା। ରାଵଣସ୍ଯ ବଲଂ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ଏପରି ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ବିବରଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗପକ୍ଷିଣାମ୍। ରାଜପୁତ୍ର ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଵରଦାନାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦିଆ ବର ଦ୍ୱାରା ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ ।
ରାଵଣାନନ୍ତରୋ ଭ୍ରାତା ମମ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାତେଜାଃ ଶକ୍ରପ୍ରତିବଲୋ ଯୁଧି
ରାବଣ ପରେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ।
ରାମ ସେନାପତିସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରହସ୍ତୋ ଯଦି ତେ ଶ୍ରୁତଃ। କୈଲାସେ ଯେନ ସମରେ ମଣିଭଦ୍ରଃ ପରାଜିତଃ
ହେ ରାମ, ତାଙ୍କର ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ, ଯଦି ଆପଣ ଶୁଣିଛନ୍ତି । କୈଳାସ ପାହାଡରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯିଏ ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ ।
ବଦ୍ଧଗୋଧାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରାଣସ୍ତ୍ଵଵଧ୍ଯକଵଚୋ ଯୁଧି। ଧନୁରାଦାଯ ଯସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ନଦୃଶ୍ଯୋ ଭଵତୀନ୍ଦ୍ରଜିତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ ଓ ଗୋଧା ଅଙ୍ଗୁଳିତ୍ରାଣ ପିନ୍ଧି, ଧନୁ ଧରି ଦୃଶ୍ୟ ନ ହେଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ମାରାଯିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ ।
ସଂଗ୍ରାମେ ସୁମହଦ୍ଵ୍ଯୂହେ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ହୁତାଶନମ୍। ଅନ୍ତର୍ଧାନଗତଃ ଶ୍ରୀମାନିନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ଧନ୍ତି ରାଘଵ
ବଡ଼ ଏବଂ ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦେଇ, ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଶ୍ରୀମାନ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ରାଘବଙ୍କୁ ମାରିଥାଏ ।
ମହୋଦରମହାପାର୍ଶ୍ଵୌ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚାପ୍ଯକମ୍ପନଃ। ଅନୀକପାସ୍ତୁ ତସ୍ଯୈତେ ଲୋକପାଲସମା ଯୁଧି
ମହୋଦର, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ଅକମ୍ପନ ନାମକ ରାକ୍ଷସ, ଏମାନେ ତାଙ୍କର ସେନାପତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସମାନ ।