ଅଵ୍ଯଗ୍ରାଶ୍ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସଂଗତାଃ। ପ୍ରଣାଦଶ୍ଚ ମହାନେଷୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ଭଯମାଗତମ୍। ଇତି ଭେଦଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ତସ୍ମାଦ୍ ଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଵିଭୀଷଣଃ
ସେମାନେ ଏକଠି ହେଇ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ; ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ହେବ, ପରସ୍ପର ଭୟ ଆସିବ—ଏଭଳି ଭେଦ ହେବ; ତେଣୁ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ସର୍ଵେ ଭ୍ରାତରସ୍ତାତ ଭଵନ୍ତି ଭରତୋପମାଃ। ମଦ୍ଵିଧା ଵା ପିତୁଃ ପୁତ୍ରାଃ ସୁହୃଦୋ ଵା ଭଵଦ୍ଵିଧାଃ
ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଭାଇ ଭରତଙ୍କ ପରି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପୁଅ ମୋ ପରି ନୁହଁନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ ତୁମ ପରି ନୁହଁନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଉତ୍ଥାଯେଦଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରଣତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବ ଉଠି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି, ସେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ବିନୟରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରାଵଣେନ ପ୍ରଣିହିତଂ ତମଵେହି ନିଶାଚରମ୍। ତସ୍ଯାହଂ ନିଗ୍ରହଂ ମନ୍ଯେ କ୍ଷମଂ କ୍ଷମଵତାଂ ଵର
ରାବଣ ଏହି ନିଶାଚରକୁ ପଠାଇଛି ବୋଲି ଜାଣ; ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତାଙ୍କର ଦମନ ଉଚିତ।
ରାକ୍ଷସୋ ଜିହ୍ମଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଂଦିଷ୍ଟୋଽଯମିହାଗତଃ। ପ୍ରହର୍ତୁଂ ତ୍ଵଯି ଵିଶ୍ଵସ୍ତେ ଵିଶ୍ଵସ୍ତେ ମଯି ଵାନଘ
ଏହି ରାକ୍ଷସ ଚତୁର୍ ଚିନ୍ତାଧାରା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ଭରସା କଲେ, ସେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାହିନୀପତିଃ। ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯକୁଶଲଂ ତତୋ ମୌନମୁପାଗମତ୍
ଏଭଳି କହି, ସେନାପତି ସୁଗ୍ରୀବ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ, ଯିଏ କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଚୁପ୍ ହେଇ ରହିଲେ।
ସ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ରାମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ। ତତଃ ଶୁଭତରଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହରିପୁଙ୍ଗଵମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ରାମ ପୁନି ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅଧିକ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ।
ସ ଦୁଷ୍ଟୋ ଵାପ୍ଯଦୁଷ୍ଟୋ ଵା କିମେଷ ରଜନୀଚରଃ। ସୂକ୍ଷ୍ମମପ୍ଯହିତଂ କର୍ତୁଂ ମମ ଶକ୍ତଃ କଥଂଚନ
ଏହି ନିଶାଚର ଭଲ କି ଖରାପ, ଯେଉଁଠି ହେଉ, ସେ କେମିତି ମୋତେ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ଅପକାର କରିପାରିବ?
ପିଶାଚାନ୍ ଦାନଵାନ୍ ଯକ୍ଷାନ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚୈଵ ରାକ୍ଷସାନ୍। ଅଙ୍ଗୁଲ୍ଯଗ୍ରେଣ ତାନ୍ ହନ୍ଯାମିଚ୍ଛନ୍ ହରିଗଣେଶ୍ଵର
ବାନର ସେନାପତି, ମୁଁ ଚାହିଲେ, ମୋ ଆଉଠିର ଟିପ୍ପରେ ପିଶାଚ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ ଓ ପୃଥିବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିପାରିବି।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି କପୋତେନ ଶତ୍ରୁଃ ଶରଣମାଗତଃ। ଅର୍ଚିତଶ୍ଚ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସ୍ଵୈଶ୍ଚ ମାଂସୈର୍ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ ଯେ, ଏକ ପରିବା ନିଜ ଶତ୍ରୁ ଶରଣ ଆସିଲେ, ତାକୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲା ଏବଂ ନିଜ ମାଂସ ଦେଇ ଅତିଥି କଲା।
ସ ହି ତଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଭାର୍ଯାହର୍ତାରମାଗତମ୍। କପୋତୋ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଂ ପୁନର୍ମଦ୍ଵିଧୋ ଜନଃ
ଏହି ପରେ, ଓ ଵାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ପରିବା ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସାଥୀକୁ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ତେବେ ମୋତେ ଦେଖି, ଏପରି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ କେମିତି ହେବ?
ଋଷେଃ କଣ୍ଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଣ କଣ୍ଡୁନା ପରମର୍ଷିଣା। ଶୃଣୁ ଗାଥା ପୁରା ଗୀତା ଧର୍ମିଷ୍ଠା ସତ୍ଯଵାଦିନା
ଋଷି କଣ୍ଵଙ୍କ ପୁତ୍ର କଣ୍ଡୁ, ଯେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷି ଥିଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ, ସେ ଗାଥାଗୁଡିକ ପୂର୍ବରୁ ଗାଇଥିଲେ; ଏହି ଗାଥାଗୁଡିକୁ ଶୁଣ।
ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟଂ ଦୀନଂ ଯାଚନ୍ତଂ ଶରଣାଗତମ୍। ନ ହନ୍ଯାଦାନୃଶଂସ୍ଯାର୍ଥମପି ଶତ୍ରୁଂ ପରଂତପ
ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁଥିବା, ତାକୁ ଦୟା ଦେଖି ମଧ୍ୟ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳାଇବାରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ଆର୍ତୋ ଵା ଯଦି ଵା ଦୃପ୍ତଃ ପରେଷାଂ ଶରଣଂ ଗତଃ। ଅରିଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯଃ କୃତାତ୍ମନା
ଯଦି କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖିତ କିମ୍ବା ଅଭିମାନୀ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ତେବେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ସ ଚେଦ୍ ଭଯାଦ୍ ଵା ମୋହାଦ୍ ଵା କାମାଦ୍ ଵାପି ନ ରକ୍ଷତି। ସ୍ଵଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତତ୍ ପାପଂ ଲୋକଗର୍ହିତମ୍
ଯଦି ଭୟ, ଭ୍ରମ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୁଏ, ତାହା ପାପ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ।
ଵିନଷ୍ଟଃ ପଶ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷିଣଃ ଶରଣଂ ଗତଃ। ଆନାଯ ସୁକୃତଂ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ଗଚ୍ଛେଦରକ୍ଷିତଃ
ଯଦି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ରକ୍ଷକ ଯଦି ରକ୍ଷା କରିନାହିଁ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଏଵଂ ଦୋଷୋ ମହାନତ୍ର ପ୍ରପନ୍ନାନାମରକ୍ଷଣେ। ଅସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଚାଯଶସ୍ଯଂ ଚ ବଲଵୀର୍ଯଵିନାଶନମ୍
ଏପରି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିନାହିଁ, ଏହି ଅପରାଧ ବଡ଼; ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକରେ ନାମ ହରାଇଯାଏ, ସ୍ଵର୍ଗ ମିଳେନାହିଁ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
କରିଷ୍ଯାମି ଯଥାର୍ଥଂ ତୁ କଣ୍ଡୋର୍ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍। ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଚ ଯଶସ୍ଯଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ ତୁ ଫଲୋଦଯେ
ମୁଁ କଣ୍ଡୁଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶକୁ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ଏହା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଯଶ ଦେଇଥିବା, ଫଳରେ ସ୍ଵର୍ଗ ଦେଇଥିବା।
ସକୃଦେଵ ପ୍ରପନ୍ନାଯ ତଵାସ୍ମୀତି ଚ ଯାଚତେ। ଅଭଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯୋ ଦଦାମ୍ଯେତଦ୍ ଵ୍ରତଂ ମମ
ଯେଉଁ ଜଣେ ଏକବାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ 'ମୁଁ ତୁମର' ଭାବେ କହିଥାଏ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାଏ; ଏହି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା।
ଆନଯୈନଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦତ୍ତମସ୍ଯାଭଯଂ ମଯା। ଵିଭୀଷଣୋ ଵା ସୁଗ୍ରୀଵ ଯଦି ଵା ରାଵଣଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଆଣ, ଓ ହରିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଛି, ସେ ବିଭୀଷଣ ହେଉ କିମ୍ବା ରାବଣ ନିଜେ, ଓ ସୁଗ୍ରୀବ।
ରାମସ୍ଯ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରଃ। ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ସୌହାର୍ଦେନାଭିପୂରିତଃ
ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବାନରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ସୁଗ୍ରୀବ, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ମିତ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କିମତ୍ର ଚିତ୍ରଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲୋକନାଥଶିଖାମଣେ। ଯତ୍ ତ୍ଵମାର୍ଯଂ ପ୍ରଭାଷେଥାଃ ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ସତ୍ପଥେ ସ୍ଥିତଃ
ଓ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଜଗତର ନାଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁକୁଟ, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ଉତ୍ତମ ପଥରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଉତ୍ତମ କଥା କହିବାରେ କଣ ଅଶ୍ଚର୍ଯ?
ମମ ଚାପ୍ଯନ୍ତରାତ୍ମାଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଵେତ୍ତି ଵିଭୀଷଣମ୍। ଅନୁମାନାଚ୍ଚ ଭାଵାଚ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ସୁପରୀକ୍ଷିତଃ
ମୋର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଜାଣେ; ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଓ ଅନୁମାନରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭଲଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସହାସ୍ମାଭିସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଭଵତୁ ରାଘଵ। ଵିଭୀଷଣୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସଖିତ୍ଵଂ ଚାଭ୍ଯୁପୈତୁ ନଃ
ଏହିପରି, ରାଘବ, ବିଭୀଷଣ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ତୁରନ୍ତ ଆମ ସମାନ ହେଉ, ଏବଂ ଆମର ମିତ୍ରତା ଗ୍ରହଣ କରୁ।
ତତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଵଚୋ ନିଶମ୍ଯ ତ- ଦ୍ଧରୀଶ୍ଵରେଣାଭିହିତଂ ନରେଶ୍ଵରଃ। ଵିଭୀଷଣେନାଶୁ ଜଗାମ ସଂଗମଂ ପତତ୍ତ୍ରିରାଜେନ ଯଥା ପୁରଂଦରଃ
ତାପରେ, ବାନରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଥ ଶୀଘ୍ର ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁନୀର ରାଜା ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି।
thumb|ଏକୋନଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକୋନୱିଂଶତମ ସର୍ଗ।
ରାଘଵେଣାଭଯେ ଦତ୍ତେ ସଂନତୋ ରାଵଣାନୁଜଃ। ଵିଭୀଷଣୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଭୂମିଂ ସମଵଲୋକଯତ୍
ରାଘବ ଭୟହୀନତା ଦେଲାପରେ, ବିଭୀଷଣ, ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ନମ୍ର ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଲେ।
ଖାତ୍ ପପାତାଵନିଂ ହୃଷ୍ଟୋ ଭକ୍ତୈରନୁଚରୈଃ ସହ। ସ ତୁ ରାମସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିପପାତ ଵିଭୀଷଣଃ
ସେ ନିଜ ଭକ୍ତ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲେ; ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ନମସ୍କାର କଲେ।
ପାଦଯୋର୍ନିପପାତାଥ ଚତୁର୍ଭିଃ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ। ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ରାମଂ ପ୍ରତି ଵିଭୀଷଣଃ
ବିଭୀଷଣ ଚାରିଜଣ ରାକ୍ଷସ ସହିତ ରାମଙ୍କ ପାଦରେ ପଡିଗଲା । ତାପରେ, ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲା ।
ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ଚ ସାମ୍ପ୍ରତଂ ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷଣମ୍। ଅନୁଜୋ ରାଵଣସ୍ଯାହଂ ତେନ ଚାସ୍ମ୍ଯଵମାନିତଃ
ଏବେ ମୋତେ ଖୁସି ହେବାଟା ସଠିକ୍ ଏବଂ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ । ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ଅପମାନିତ ହୋଇଛି ।