ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତ୍ଵଥ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମାଭାଷ୍ଯ ଚ ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ। ତତଃ ଶୁଭତରଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହରିପୁଙ୍ଗଵଃ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ, ସେଇ କଥା କହି ଓ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ତାପରେ ଆଉ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ, ଯିଏ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ସ ଦୁଷ୍ଟୋ ଵାପ୍ଯଦୁଷ୍ଟୋ ଵା କିମେଷ ରଜନୀଚରଃ। ଈଦୃଶଂ ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଭ୍ରାତରଂ ଯଃ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଏଇ ରାତିର ଚରଣ କିଏ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଭାଇକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ?
କୋ ନାମ ସ ଭଵେତ୍ ତସ୍ଯ ଯମେଷ ନ ପରିତ୍ଯଜେତ୍। ଵାନରାଧିପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵାନୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁ
ବାନର ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଏମିତି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି କି, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯିବେ ନାହିଁ?
ଈଷଦୁତ୍ସ୍ମଯମାନସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍। ଇତି ହୋଵାଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵାକ୍ଯଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ଅଳ୍ପ ହସି ସହିତ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସତ୍ୟବୀର ରାମ କହିଲେ—
ଅନଧୀତ୍ଯ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵୃଦ୍ଧାନନୁପସେଵ୍ଯ ଚ। ନ ଶକ୍ଯମୀଦୃଶଂ ଵକ୍ତୁଂ ଯଦୁଵାଚ ହରୀଶ୍ଵରଃ
ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖିନାହିଁ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସେବା କରିନାହିଁ, ଏପରି ଭାବରେ କଥା କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଯେପରି ବାନର ମହାରାଜ କହିଛନ୍ତି।
ଅସ୍ତି ସୂକ୍ଷ୍ମତରଂ କିଂଚିଦ୍ ଯଥାତ୍ର ପ୍ରତିଭାତି ମା। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଲୌକିକଂ ଚାପି ଵର୍ତତେ ସର୍ଵରାଜସୁ
ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଏଠାରେ କିଛି ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଛି; ଏହି ପ୍ରକାର ଅନୁଭବ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଅମିତ୍ରାସ୍ତତ୍କୁଲୀନାଶ୍ଚ ପ୍ରାତିଦେଶ୍ଯାଶ୍ଚ କୀର୍ତିତାଃ। ଵ୍ଯସନେଷୁ ପ୍ରହର୍ତାରସ୍ତସ୍ମାଦଯମିହାଗତଃ
ଶତ୍ରୁ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଲୋକ ଏବଂ ପଡ଼ୋଶୀମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି; ସମସ୍ୟା ସମୟରେ ସେମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି—ସେଇପାଇଁ ସେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ଅପାପାସ୍ତତ୍କୁଲୀନାଶ୍ଚ ମାନଯନ୍ତି ସ୍ଵକାନ୍ ହିତାନ୍। ଏଷ ପ୍ରାଯୋ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଶଙ୍କନୀଯସ୍ତୁ ଶୋଭନଃ
ଅପାପ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଲୋକମାନେ ନିଜ ଭଲଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେନ୍ତି; ଏହି ହେଉଛି ଅଧିକାଂଶ ରାଜାଙ୍କ ଚରିତ୍ର, ତଥାପି ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ତୁ ଦୋଷସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ହ୍ଯାଦାନେଽରିବଲସ୍ଯ ଚ। ତତ୍ର ତେ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମିଦଂ ଶୃଣୁ
ଶତ୍ରୁର ଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିବା ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯେ ଦୋଷ କହିଛ, ସେଥିରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତୁମକୁ ବୁଝେଇବି; ଏହା ଶୁଣ।
ନ ଵଯଂ ତତ୍କୁଲୀନାଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯକାଙ୍କ୍ଷୀ ଚ ରାକ୍ଷସଃ। ପଣ୍ଡିତା ହି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ତସ୍ମାଦ୍ ଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଵିଭୀଷଣଃ
ଆମେ ତାଙ୍କ କୁଳର ନୁହେଁ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁନାହିଁ; ପଣ୍ଡିତମାନେ ବୁଝିପାରିବେ—ସେଇପାଇଁ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଵ୍ଯଗ୍ରାଶ୍ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସଂଗତାଃ। ପ୍ରଣାଦଶ୍ଚ ମହାନେଷୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ଭଯମାଗତମ୍। ଇତି ଭେଦଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ତସ୍ମାଦ୍ ଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଵିଭୀଷଣଃ
ସେମାନେ ଏକଠି ହେଇ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ; ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ହେବ, ପରସ୍ପର ଭୟ ଆସିବ—ଏଭଳି ଭେଦ ହେବ; ତେଣୁ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ସର୍ଵେ ଭ୍ରାତରସ୍ତାତ ଭଵନ୍ତି ଭରତୋପମାଃ। ମଦ୍ଵିଧା ଵା ପିତୁଃ ପୁତ୍ରାଃ ସୁହୃଦୋ ଵା ଭଵଦ୍ଵିଧାଃ
ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଭାଇ ଭରତଙ୍କ ପରି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପୁଅ ମୋ ପରି ନୁହଁନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ ତୁମ ପରି ନୁହଁନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଉତ୍ଥାଯେଦଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରଣତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବ ଉଠି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି, ସେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ବିନୟରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରାଵଣେନ ପ୍ରଣିହିତଂ ତମଵେହି ନିଶାଚରମ୍। ତସ୍ଯାହଂ ନିଗ୍ରହଂ ମନ୍ଯେ କ୍ଷମଂ କ୍ଷମଵତାଂ ଵର
ରାବଣ ଏହି ନିଶାଚରକୁ ପଠାଇଛି ବୋଲି ଜାଣ; ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତାଙ୍କର ଦମନ ଉଚିତ।
ରାକ୍ଷସୋ ଜିହ୍ମଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଂଦିଷ୍ଟୋଽଯମିହାଗତଃ। ପ୍ରହର୍ତୁଂ ତ୍ଵଯି ଵିଶ୍ଵସ୍ତେ ଵିଶ୍ଵସ୍ତେ ମଯି ଵାନଘ
ଏହି ରାକ୍ଷସ ଚତୁର୍ ଚିନ୍ତାଧାରା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ଭରସା କଲେ, ସେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାହିନୀପତିଃ। ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯକୁଶଲଂ ତତୋ ମୌନମୁପାଗମତ୍
ଏଭଳି କହି, ସେନାପତି ସୁଗ୍ରୀବ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ, ଯିଏ କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଚୁପ୍ ହେଇ ରହିଲେ।
ସ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ରାମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ। ତତଃ ଶୁଭତରଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହରିପୁଙ୍ଗଵମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ରାମ ପୁନି ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅଧିକ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ।
ସ ଦୁଷ୍ଟୋ ଵାପ୍ଯଦୁଷ୍ଟୋ ଵା କିମେଷ ରଜନୀଚରଃ। ସୂକ୍ଷ୍ମମପ୍ଯହିତଂ କର୍ତୁଂ ମମ ଶକ୍ତଃ କଥଂଚନ
ଏହି ନିଶାଚର ଭଲ କି ଖରାପ, ଯେଉଁଠି ହେଉ, ସେ କେମିତି ମୋତେ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ଅପକାର କରିପାରିବ?
ପିଶାଚାନ୍ ଦାନଵାନ୍ ଯକ୍ଷାନ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚୈଵ ରାକ୍ଷସାନ୍। ଅଙ୍ଗୁଲ୍ଯଗ୍ରେଣ ତାନ୍ ହନ୍ଯାମିଚ୍ଛନ୍ ହରିଗଣେଶ୍ଵର
ବାନର ସେନାପତି, ମୁଁ ଚାହିଲେ, ମୋ ଆଉଠିର ଟିପ୍ପରେ ପିଶାଚ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ ଓ ପୃଥିବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିପାରିବି।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି କପୋତେନ ଶତ୍ରୁଃ ଶରଣମାଗତଃ। ଅର୍ଚିତଶ୍ଚ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସ୍ଵୈଶ୍ଚ ମାଂସୈର୍ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ ଯେ, ଏକ ପରିବା ନିଜ ଶତ୍ରୁ ଶରଣ ଆସିଲେ, ତାକୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲା ଏବଂ ନିଜ ମାଂସ ଦେଇ ଅତିଥି କଲା।
ସ ହି ତଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଭାର୍ଯାହର୍ତାରମାଗତମ୍। କପୋତୋ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଂ ପୁନର୍ମଦ୍ଵିଧୋ ଜନଃ
ଏହି ପରେ, ଓ ଵାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ପରିବା ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସାଥୀକୁ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ତେବେ ମୋତେ ଦେଖି, ଏପରି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ କେମିତି ହେବ?
ଋଷେଃ କଣ୍ଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଣ କଣ୍ଡୁନା ପରମର୍ଷିଣା। ଶୃଣୁ ଗାଥା ପୁରା ଗୀତା ଧର୍ମିଷ୍ଠା ସତ୍ଯଵାଦିନା
ଋଷି କଣ୍ଵଙ୍କ ପୁତ୍ର କଣ୍ଡୁ, ଯେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷି ଥିଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ, ସେ ଗାଥାଗୁଡିକ ପୂର୍ବରୁ ଗାଇଥିଲେ; ଏହି ଗାଥାଗୁଡିକୁ ଶୁଣ।
ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟଂ ଦୀନଂ ଯାଚନ୍ତଂ ଶରଣାଗତମ୍। ନ ହନ୍ଯାଦାନୃଶଂସ୍ଯାର୍ଥମପି ଶତ୍ରୁଂ ପରଂତପ
ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁଥିବା, ତାକୁ ଦୟା ଦେଖି ମଧ୍ୟ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳାଇବାରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ଆର୍ତୋ ଵା ଯଦି ଵା ଦୃପ୍ତଃ ପରେଷାଂ ଶରଣଂ ଗତଃ। ଅରିଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯଃ କୃତାତ୍ମନା
ଯଦି କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖିତ କିମ୍ବା ଅଭିମାନୀ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ତେବେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ସ ଚେଦ୍ ଭଯାଦ୍ ଵା ମୋହାଦ୍ ଵା କାମାଦ୍ ଵାପି ନ ରକ୍ଷତି। ସ୍ଵଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତତ୍ ପାପଂ ଲୋକଗର୍ହିତମ୍
ଯଦି ଭୟ, ଭ୍ରମ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୁଏ, ତାହା ପାପ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ।
ଵିନଷ୍ଟଃ ପଶ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷିଣଃ ଶରଣଂ ଗତଃ। ଆନାଯ ସୁକୃତଂ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ଗଚ୍ଛେଦରକ୍ଷିତଃ
ଯଦି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ରକ୍ଷକ ଯଦି ରକ୍ଷା କରିନାହିଁ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଏଵଂ ଦୋଷୋ ମହାନତ୍ର ପ୍ରପନ୍ନାନାମରକ୍ଷଣେ। ଅସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଚାଯଶସ୍ଯଂ ଚ ବଲଵୀର୍ଯଵିନାଶନମ୍
ଏପରି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିନାହିଁ, ଏହି ଅପରାଧ ବଡ଼; ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକରେ ନାମ ହରାଇଯାଏ, ସ୍ଵର୍ଗ ମିଳେନାହିଁ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
କରିଷ୍ଯାମି ଯଥାର୍ଥଂ ତୁ କଣ୍ଡୋର୍ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍। ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଚ ଯଶସ୍ଯଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ ତୁ ଫଲୋଦଯେ
ମୁଁ କଣ୍ଡୁଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶକୁ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ଏହା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଯଶ ଦେଇଥିବା, ଫଳରେ ସ୍ଵର୍ଗ ଦେଇଥିବା।
ସକୃଦେଵ ପ୍ରପନ୍ନାଯ ତଵାସ୍ମୀତି ଚ ଯାଚତେ। ଅଭଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯୋ ଦଦାମ୍ଯେତଦ୍ ଵ୍ରତଂ ମମ
ଯେଉଁ ଜଣେ ଏକବାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ 'ମୁଁ ତୁମର' ଭାବେ କହିଥାଏ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାଏ; ଏହି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା।
ଆନଯୈନଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦତ୍ତମସ୍ଯାଭଯଂ ମଯା। ଵିଭୀଷଣୋ ଵା ସୁଗ୍ରୀଵ ଯଦି ଵା ରାଵଣଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଆଣ, ଓ ହରିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଛି, ସେ ବିଭୀଷଣ ହେଉ କିମ୍ବା ରାବଣ ନିଜେ, ଓ ସୁଗ୍ରୀବ।