ନ ଵାଦାନ୍ନାପି ସଂଘର୍ଷାନ୍ନାଧିକ୍ଯାନ୍ନ ଚ କାମତଃ। ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵଚନଂ ରାଜନ୍ ଯଥାର୍ଥଂ ରାମ ଗୌରଵାତ୍
ରାଜା, ମୁଁ କୌଣସି ବିତର୍କ, ବିରୋଧ, ଅହଂକାର କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାରୁ ନୁହେଁ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନରୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି।
ଅର୍ଥାନର୍ଥନିମିତ୍ତଂ ହି ଯଦୁକ୍ତଂ ସଚିଵୈସ୍ତଵ। ତତ୍ର ଦୋଷଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି କ୍ରିଯା ନହ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ
ଲାଭ କିମ୍ବା ଅଲାଭ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୁଁ ଦୋଷ ଦେଖୁଛି—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ୍ ମନେ ହେଉନାହିଁ।
ଋତେ ନିଯୋଗାତ୍ ସାମର୍ଥ୍ଯମଵବୋଦ୍ଧୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ। ସହସା ଵିନିଯୋଗୋଽପି ଦୋଷଵାନ୍ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ଠିକ୍ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଛଡ଼ା କୌଶଳ ବୁଝିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏବଂ ହଠାତ୍ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବା ମୋତେ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଲାଗେ।
ଚାରପ୍ରଣିହିତଂ ଯୁକ୍ତଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ସଚିଵୈସ୍ତଵ। ଅର୍ଥସ୍ଯାସମ୍ଭଵାତ୍ ତତ୍ର କାରଣଂ ନୋପପଦ୍ଯତେ
ଗୁପ୍ତଚର ଲଗାଇବା ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଏହା ଯଥୋଚିତ୍; କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧ୍ୟ ନ ହେବାରୁ, ଏହାର କାରଣ ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ଅଦେଶକାଲେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତ ଇତ୍ଯଯଂ ଯଦ୍ ଵିଭୀଷଣଃ। ଵିଵକ୍ଷା ତତ୍ର ମେଽସ୍ତୀଯଂ ତାଂ ନିବୋଧ ଯଥାମତି
ଅନୁଚିତ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଆସିବା ବିଷୟରେ ମୋର ମନରେ ଏକ ଭାବ ଅଛି । ମୁଁ ଯେପରି ବୁଝିଛି, ସେଥିରେ ତୁମେ ମୋ କଥା ଶୁଣ ।
ଏଷ ଦେଶଶ୍ଚ କାଲଶ୍ଚ ଭଵତୀହ ଯଥା ତଥା। ପୁରୁଷାତ୍ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଥା ଦୋଷଗୁଣାଵପି
ଏଠାର ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଯେପରି ଅଛି, ମନୁଷ୍ୟରୁ ମନୁଷ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ମିଳେ ।
ଦୌରାତ୍ମ୍ଯଂ ରାଵଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକ୍ରମଂ ଚ ତଥା ତ୍ଵଯି। ଯୁକ୍ତମାଗମନଂ ହ୍ଯତ୍ର ସଦୃଶଂ ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିତଃ
ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ତୁମର ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଏଠାରେ ଆସିବା ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ ଉଚିତ ଓ ଯଥାଯଥ ।
ଅଜ୍ଞାତରୂପୈଃ ପୁରୁଷୈଃ ସ ରାଜନ୍ ପୃଚ୍ଛ୍ଯତାମିତି। ଯଦୁକ୍ତମତ୍ର ମେ ପ୍ରେକ୍ଷା କାଚିଦସ୍ତି ସମୀକ୍ଷିତା
ଅଜଣା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଯେଉଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆସିଛି, ଓ ରାଜା, ଏ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଛି ଓ ମୋର ଏକ ମତ ଅଛି ।
ପୃଚ୍ଛ୍ଯମାନୋ ଵିଶଙ୍କେତ ସହସା ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଵଚଃ। ତତ୍ର ମିତ୍ରଂ ପ୍ରଦୁଷ୍ଯେତ ମିଥ୍ଯା ପୃଷ୍ଟଂ ସୁଖାଗତମ୍
ଏମିତି ଅଚାନକ ପଚାରାଯିବାରେ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସନ୍ଦେହ କରିପାରେ, ଓ ଯଦି ଏକ ସତ୍ ମନେଇଥିବା ବନ୍ଧୁକୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ପଚାରାଯାଏ, ସେ ଦୂରହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଥାଏ ।
ଅଶକ୍ଯଂ ସହସା ରାଜନ୍ ଭାଵୋ ବୋଦ୍ଧୁଂ ପରସ୍ଯ ଵୈ। ଅନ୍ତରେଣ ସ୍ଵରୈର୍ଭିନ୍ନୈର୍ନୈପୁଣ୍ଯଂ ପଶ୍ଯତାଂ ଭୃଶମ୍
ହେ ରାଜା, ଅନ୍ୟର ମନଭାବକୁ ତୁରନ୍ତ ବୁଝିବା କେବେ ଶକ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ କଥାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭିନ୍ନତା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ତାହା ବୁଝିପାରିବା ।
ନ ତ୍ଵସ୍ଯ ବ୍ରୁଵତୋ ଜାତୁ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଦୁଷ୍ଟଭାଵତା। ପ୍ରସନ୍ନଂ ଵଦନଂ ଚାପି ତସ୍ମାନ୍ମେ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
ସେ କଥା କହିବାବେଳେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟତାର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ମୁହଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଖୁସି, ତେଣୁ ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଅଶଙ୍କିତମତିଃ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ନ ଶଠଃ ପରିସର୍ପତି। ନ ଚାସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟଵାଗସ୍ତି ତସ୍ମାନ୍ମେ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
ତାଙ୍କ ମନ ନିର୍ଭୟ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ; ସେ କେବେ ଚାଳାକି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କ କଥାରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟତା ନାହିଁ—ସେଥିପାଇଁ ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଦେଶକାଲୋପପନ୍ନଂ ଚ କାର୍ଯଂ କାର୍ଯଵିଦାଂ ଵର। ସଫଲଂ କୁରୁତେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରଯୋଗେଣାଭିସଂହିତମ୍
ହେ କାର୍ଯ୍ୟଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଠିକ ଭାବେ କରାଗଲେ ଶୀଘ୍ର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।
ଉଦ୍ଯୋଗଂ ତଵ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମିଥ୍ଯାଵୃତ୍ତଂ ଚ ରାଵଣମ୍। ଵାଲିନଂ ଚ ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚାଭିଷେଚିତମ୍
ତୁମର ପ୍ରସ୍ତୁତି, ରାବଣଙ୍କ ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣ, ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଶୁଣି—
ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାର୍ଥଯମାନସ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵମିହାଗତଃ। ଏତାଵତ୍ ତୁ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯୁଜ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ସଂଗ୍ରହଃ
ସେ ରାଜ୍ୟ ଆଶା କରି ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏ ସବୁ ଭାବିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ।
ଯଥାଶକ୍ତି ମଯୋକ୍ତଂ ତୁ ରାକ୍ଷସସ୍ଯାର୍ଜଵଂ ପ୍ରତି। ପ୍ରମାଣଂ ତ୍ଵଂ ହି ଶେଷସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵର
ମୋ ସାଧ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସତ୍ତତା ବିଷୟରେ କହିଛି; ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣି, ଶେଷ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ଅଧିକାରୀ ତୁମେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
thumb|ଏକୋନଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଏହି ଅଠାରତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ ।
ଅଥ ରାମଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଯୁସୁତସ୍ଯ ହ। ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ଶ୍ରୁତଵାନାତ୍ମନି ସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ଶାନ୍ତ ମନ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାମ, ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯିଏ ଆତ୍ମବଳ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ ।
ମମାପି ଚ ଵିଵକ୍ଷାସ୍ତି କାଚିତ୍ ପ୍ରତି ଵିଭୀଷଣମ୍। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଭଵଦ୍ଭିଃ ଶ୍ରେଯସି ସ୍ଥିତୈଃ
ମୋର ମଧ୍ୟ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି; ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶରେ ଅଟୁଟ, ସେଥିରୁ ସବୁ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ ।
ମିତ୍ରଭାଵେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ନ ତ୍ଯଜେଯଂ କଥଂଚନ। ଦୋଷୋ ଯଦ୍ଯପି ତସ୍ଯ ସ୍ଯାତ୍ ସତାମେତଦଗର୍ହିତମ୍
ଯେଉଁଠି ମିତ୍ର ଭାବେ କେହି ଆସେ, ତାକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର କିଛି ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ସଜ୍ଜନମାନେ ଅପରାଧ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତ୍ଵଥ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମାଭାଷ୍ଯ ଚ ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ। ତତଃ ଶୁଭତରଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହରିପୁଙ୍ଗଵଃ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ, ସେଇ କଥା କହି ଓ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ତାପରେ ଆଉ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ, ଯିଏ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ସ ଦୁଷ୍ଟୋ ଵାପ୍ଯଦୁଷ୍ଟୋ ଵା କିମେଷ ରଜନୀଚରଃ। ଈଦୃଶଂ ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଭ୍ରାତରଂ ଯଃ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଏଇ ରାତିର ଚରଣ କିଏ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଭାଇକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ?
କୋ ନାମ ସ ଭଵେତ୍ ତସ୍ଯ ଯମେଷ ନ ପରିତ୍ଯଜେତ୍। ଵାନରାଧିପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵାନୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁ
ବାନର ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଏମିତି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି କି, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯିବେ ନାହିଁ?
ଈଷଦୁତ୍ସ୍ମଯମାନସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍। ଇତି ହୋଵାଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵାକ୍ଯଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ଅଳ୍ପ ହସି ସହିତ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସତ୍ୟବୀର ରାମ କହିଲେ—
ଅନଧୀତ୍ଯ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵୃଦ୍ଧାନନୁପସେଵ୍ଯ ଚ। ନ ଶକ୍ଯମୀଦୃଶଂ ଵକ୍ତୁଂ ଯଦୁଵାଚ ହରୀଶ୍ଵରଃ
ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖିନାହିଁ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସେବା କରିନାହିଁ, ଏପରି ଭାବରେ କଥା କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଯେପରି ବାନର ମହାରାଜ କହିଛନ୍ତି।
ଅସ୍ତି ସୂକ୍ଷ୍ମତରଂ କିଂଚିଦ୍ ଯଥାତ୍ର ପ୍ରତିଭାତି ମା। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଲୌକିକଂ ଚାପି ଵର୍ତତେ ସର୍ଵରାଜସୁ
ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଏଠାରେ କିଛି ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଛି; ଏହି ପ୍ରକାର ଅନୁଭବ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଅମିତ୍ରାସ୍ତତ୍କୁଲୀନାଶ୍ଚ ପ୍ରାତିଦେଶ୍ଯାଶ୍ଚ କୀର୍ତିତାଃ। ଵ୍ଯସନେଷୁ ପ୍ରହର୍ତାରସ୍ତସ୍ମାଦଯମିହାଗତଃ
ଶତ୍ରୁ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଲୋକ ଏବଂ ପଡ଼ୋଶୀମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି; ସମସ୍ୟା ସମୟରେ ସେମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି—ସେଇପାଇଁ ସେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ଅପାପାସ୍ତତ୍କୁଲୀନାଶ୍ଚ ମାନଯନ୍ତି ସ୍ଵକାନ୍ ହିତାନ୍। ଏଷ ପ୍ରାଯୋ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଶଙ୍କନୀଯସ୍ତୁ ଶୋଭନଃ
ଅପାପ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଲୋକମାନେ ନିଜ ଭଲଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେନ୍ତି; ଏହି ହେଉଛି ଅଧିକାଂଶ ରାଜାଙ୍କ ଚରିତ୍ର, ତଥାପି ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ତୁ ଦୋଷସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ହ୍ଯାଦାନେଽରିବଲସ୍ଯ ଚ। ତତ୍ର ତେ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମିଦଂ ଶୃଣୁ
ଶତ୍ରୁର ଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିବା ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯେ ଦୋଷ କହିଛ, ସେଥିରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତୁମକୁ ବୁଝେଇବି; ଏହା ଶୁଣ।
ନ ଵଯଂ ତତ୍କୁଲୀନାଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯକାଙ୍କ୍ଷୀ ଚ ରାକ୍ଷସଃ। ପଣ୍ଡିତା ହି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ତସ୍ମାଦ୍ ଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଵିଭୀଷଣଃ
ଆମେ ତାଙ୍କ କୁଳର ନୁହେଁ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁନାହିଁ; ପଣ୍ଡିତମାନେ ବୁଝିପାରିବେ—ସେଇପାଇଁ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।