କୁର୍ଵତା ତପସୋ ଵିଘ୍ନଂ ଗୌତମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କ୍ରୋଧମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ହି ମଯା ସୁରକାର୍ଯମିଦଂ କୃତମ୍
ମୁଁ ଗୌତମଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେଇ, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଏହି କାମ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କରିଛି ।
ଅଫଲୋଽସ୍ମି କୃତସ୍ତେନ କ୍ରୋଧାତ୍ ସା ଚ ନିରାକୃତା। ଶାପମୋକ୍ଷେଣ ମହତା ତପୋଽସ୍ଯାପହୃତଂ ମଯା
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ମୁଁ ଫଳହୀନ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କର ଜଣା ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଛି । ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ କରିଛି ।
ତନ୍ମାଂ ସୁରଵରାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଷିସଙ୍ଘାଃ ସଚାରଣାଃ। ସୁରକାର୍ଯକରଂ ଯୂଯଂ ସଫଲଂ କର୍ତୁମର୍ହଥ
ସେଥିପାଇଁ, ହେ ଦେବମାନେ, ଆପଣମାନେ, ଋଷି ଓ ଚାରଣମାନେ ସହିତ, ମୋର ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କାମକୁ ଫଳବାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଶତକ୍ରତୋର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ। ପିତୃଦେଵାନୁପେତ୍ଯାହୁଃ ସର୍ଵେ ସହ ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ
ଶତକ୍ରତୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ, ଦେବମାନେ, ମରୁତମାନେ ସହିତ ପିତୃଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସେମାନେ ଏପରି କହିଲେ ।
ଅଯଂ ମେଷଃ ସଵୃଷଣଃ ଶକ୍ରୋ ହ୍ଯଵୃଷଣଃ କୃତଃ। ମେଷସ୍ଯ ଵୃଷଣୌ ଗୃହ୍ଯ ଶକ୍ରାଯାଶୁ ପ୍ରଯଚ୍ଛତ
ଏହି ମେଷଟି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୁକ୍ରାଣୁ ହୀନ କରାଯାଇଛି । ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଅ ।
ଅଫଲସ୍ତୁ କୃତୋ ମେଷଃ ପରାଂ ତୁଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଭଵତାଂ ହର୍ଷଣାର୍ଥଂ ଚ ଯେ ଚ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ। ଅକ୍ଷଯଂ ହି ଫଲଂ ତେଷାଂ ଯୂଯଂ ଦାସ୍ଯଥ ପୁଷ୍କଲମ୍
ଫଳହୀନ ହୋଇଥିବା ମେଷ, ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଦେବ, ଏବଂ ଯେମାନେ ମେଷ ଦାନ କରିବେ, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଇବେ, ଆପଣମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଫଳ ଦେବେ ।
ଅଗ୍ନେସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତୃଦେଵାଃ ସମାଗତାଃ। ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ମେଷଵୃଷଣୌ ସହସ୍ରାକ୍ଷେ ନ୍ଯଵେଶଯନ୍
ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପିତୃଦେବମାନେ ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉଠାଇ, ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଲଗାଇଦେଲେ ।
ତଦାପ୍ରଭୃତି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପିତୃଦେଵାଃ ସମାଗତାଃ। ଅଫଲାନ୍ ଭୁଞ୍ଜତେ ମେଷାନ୍ ଫଲୈସ୍ତେଷାମଯୋଜଯନ୍
ସେଇ ସମୟରୁ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ସମସ୍ତ ପିତୃଦେବମାନେ ଫଳହୀନ ମେଷ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ସେମାନଙ୍କୁ ମିଳେ ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ମେଷଵୃଷଣସ୍ତଦାପ୍ରଭୃତି ରାଘଵ। ଗୌତମସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେଣ ତପସା ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ସମୟରୁ, ହେ ରାଘବ, ଗୌତମଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ମିଳିଛି ।
ତଦାଗଚ୍ଛ ମହାତେଜ ଆଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣଃ। ତାରଯୈନାଂ ମହାଭାଗାମହଲ୍ଯାଂ ଦେଵରୂପିଣୀମ୍
ଏହିବେଳେ, ହେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ତୁମେ ସେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଅ। ଏହି ଅତି ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ଦେବତା ସଦୃଶ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କର।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଆଶ୍ରମଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଚ ମହାଭାଗାଂ ତପସା ଦ୍ଯୋତିତପ୍ରଭାମ୍। ଲୋକୈରପି ସମାଗମ୍ଯ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାଂ ସୁରାସୁରୈଃ
ସେ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଦେହ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ହୋଇ ଦେଖିବାକୁ ଅସମର୍ଥ।
ପ୍ରଯତ୍ନାନ୍ନିର୍ମିତାଂ ଧାତ୍ରା ଦିଵ୍ଯାଂ ମାଯାମଯୀମିଵ। ଧୂମେନାଭିପରୀତାଂଗୀଂ ଦୀପ୍ତାମଗ୍ନିଶିଖାମିଵ
ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାପ୍ରୟାସ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଠି ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ଗଢ଼ା, ତାଙ୍କ ଦେହ ଧୂମରେ ଆବୃତ, ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି।
ସତୁଷାରାଵୃତାଂ ସାଭ୍ରାଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାମିଵ। ମଧ୍ଯେଽମ୍ଭସୋ ଦୁରାଧର୍ଷାଂ ଦୀପ୍ତାଂ ସୂର୍ଯପ୍ରଭାମିଵ
ସେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ତୁଷାର ଓ ମେଘରେ ଢାକା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକ, ଜଳମଧ୍ୟରେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି।
ସା ହି ଗୌତମଵାକ୍ଯେନ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯା ବଭୂଵ ହ। ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାଂ ଯାଵଦ୍ ରାମସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍। ଶାପସ୍ଯାନ୍ତମୁପାଗମ୍ଯ ତେଷାଂ ଦର୍ଶନମାଗତା
ଗୌତମଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ଦେଖିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିବା ସହିତ ଶାପର ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଲେ।
ରାଘଵୌ ତୁ ତଦା ତସ୍ଯାଃ ପାଦୌ ଜଗୃହତୁର୍ମୁଦା। ସ୍ମରନ୍ତୀ ଗୌତମଵଚଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ସା ହି ତୌ
ତାପରେ ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ; ଗୌତମଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପାଦ୍ଯମର୍ଘ୍ଯଂ ତଥାଽଽତିଥ୍ଯଂ ଚକାର ସୁସମାହିତା। ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିରେ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅତିଥି ସତ୍କାର କଲେ; କକୁତ୍ସ୍ଥ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସେହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିର୍ମହତ୍ଯାସୀଦ୍ ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନୈଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ଚୈଵ ମହାନାସୀତ୍ ସମୁତ୍ସଵଃ
ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି କରିଲେ, ଦେବ ଡମ୍ବର ଶବ୍ଦ ହେଲା; ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ କଲେ।
ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଦେଵାସ୍ତାମହଲ୍ଯାଂ ସମପୂଜଯନ୍। ତପୋବଲଵିଶୁଦ୍ଧାଙ୍ଗୀଂ ଗୌତମସ୍ଯ ଵଶାନୁଗାମ୍
ଦେବମାନେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ 'ଶାଭାଶ, ଶାଭାଶ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ଗୌତମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିଥିଲେ।
ଗୌତମୋଽପି ମହାତେଜା ଅହଲ୍ଯାସହିତଃ ସୁଖୀ। ରାମଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ ତପସ୍ତେପେ ମହାତପାଃ
ମହାତେଜସ୍ବୀ ଗୌତମ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଖୁସି ହେଲେ; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସେ ପୁନି ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଲେ।
ରାମୋଽପି ପରମାଂ ପୂଜାଂ ଗୌତମସ୍ଯ ମହାମୁନେଃ। ସକାଶାଦ୍ ଵିଧିଵତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜଗାମ ମିଥିଲାଂ ତତଃ
ରାମ ମଧ୍ୟ, ମହାମୁନି ଗୌତମଙ୍କଠାରୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ସେଠାରୁ ମିଥିଲାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ତତଃ ପ୍ରାଗୁତ୍ତରାଂ ଗତ୍ଵା ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯଜ୍ଞଵାଟମୁପାଗମତ୍
ତାପରେ ରାମ, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ରାମସ୍ତୁ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲମୁଵାଚ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ସାଧ୍ଵୀ ଯଜ୍ଞସମୃଦ୍ଧିର୍ହି ଜନକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଏହି ଯଜ୍ଞର ଉନ୍ନତି ନିଶ୍ଚୟ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ବହୂନୀହ ସହସ୍ରାଣି ନାନାଦେଶନିଵାସିନାମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମହାଭାଗ ଵେଦାଧ୍ଯଯନଶାଲିନାମ୍
ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ହଜାର-ହଜାର ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ।
ଋଷିଵାଟାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶକଟୀଶତସଂକୁଲାଃ। ଦେଶୋ ଵିଧୀଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯତ୍ର ଵତ୍ସ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ଏଠାରେ ଅନେକ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଛି, ଶତାଧିକ ଗାଡ଼ିରେ ଭରିଛି; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ କେଉଁଠି ରହିବାକୁ ଥାଉ, ସେଠି ଏକ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କର।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ। ନିଵାସମକରୋଦ୍ ଦେଶେ ଵିଵିକ୍ତେ ସଲିଲାନ୍ଵିତେ
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଜଳସମ୍ପନ୍ନ ଏକ ଶାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ନିବାସର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପଵରସ୍ତଦା। ଶତାନନ୍ଦଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପୁରୋହିତମନିନ୍ଦିତଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆସିବା ଖବର ଶୁଣି, ସେ ସମୟରେ ରାଜା ସତ୍ୟାନନ୍ଦ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗେ ନେଇ, ନିଖୁଟ ମନେଇ, ସାମ୍ନାକୁ ଚାଲିଲେ।
ଋତ୍ଵିଜୋଽପି ମହାତ୍ମାନସ୍ତ୍ଵର୍ଘ୍ଯମାଦାଯ ସତ୍ଵରମ୍। ପ୍ରତ୍ଯୁଜ୍ଜଗାମ ସହସା ଵିନଯେନ ସମନ୍ଵିତଃ
ବଡ଼ ମନ୍ୟା ଯଜ୍ଞକର୍ମ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଯ ଧର୍ମେଣ ଦଦୌ ଧର୍ମପୁରସ୍କୃତମ୍। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତାଂ ପୂଜାଂ ଜନକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଧର୍ମକୁ ଆଗରେ ରଖି, ମହାତ୍ମା ଜନକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆଦର ଓ ଉପହାର ଦେଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ।