ନାଗ୍ନିର୍ନାନ୍ଯାନି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ନ ନଃ ପାଶା ଭଯାଵହାଃ। ଘୋରାଃ ସ୍ଵାର୍ଥପ୍ରଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ଜ୍ଞାତଯୋ ନୋ ଭଯାଵହାଃ
ଅଗ୍ନି, ଅନ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପାଶ ଆମ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ନୁହେଁ; ଆମ ଜ୍ଞାତିମାନେ, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଚଳିତ, ସେମାନେ ଏକା ଭୟଙ୍କର।
ଉପାଯମେତେ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଗ୍ରହଣେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। କୃତ୍ସ୍ନାଦ୍ ଭଯାଜ୍ଜ୍ଞାତିଭଯଂ କୁକଷ୍ଟଂ ଵିହିତଂ ଚ ନଃ
ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମକୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଉପାୟ ଖୋଜିବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଭୟରୁ ଆମେ ଏହି କଠୋର ନିୟମ ରଖିଛୁ।
ଵିଦ୍ଯତେ ଗୋଷୁ ସମ୍ପନ୍ନଂ ଵିଦ୍ଯତେ ଜ୍ଞାତିତୋ ଭଯମ୍। ଵିଦ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚାପଲ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ତପଃ
ଗାଁଠିରେ ଧନ ଥାଏ, ନିଜ ଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟ ହୁଏ, ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳାମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥାନ୍ତି।
ତତୋ ନେଷ୍ଟମିଦଂ ସୌମ୍ଯ ଯଦହଂ ଲୋକସତ୍କୃତଃ। ଐଶ୍ଵର୍ଯମଭିଜାତଶ୍ଚ ରିପୂଣାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚ ସ୍ଥିତଃ
ଏହିପରି, ମୋତେ ଏହା ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ—ମୁଁ ଯଦିଓ ସମ୍ମାନିତ, ଧନୀ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଛି।
ଯଥା ପୁଷ୍କରପତ୍ରେଷୁ ପତିତାସ୍ତୋଯବିନ୍ଦଵଃ। ନ ଶ୍ଲେଷମଭିଗଚ୍ଛନ୍ତି ତଥାନାର୍ଯେଷୁ ସୌହୃଦମ୍
ଯେପରି ଗୋଲାପ ପତ୍ର ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାଣିବୁନ୍ଦ ଲାଗି ରହିନଥାଏ, ସେପରି ନିଚ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ଟିକି ରହେନାହିଁ।
ଯଥା ଶରଦି ମେଘାନାଂ ସିଞ୍ଚତାମପି ଗର୍ଜତାମ୍। ନ ଭଵତ୍ଯମ୍ବୁସଂକ୍ଲେଦସ୍ତଥାନାର୍ଯେଷୁ ସୌହୃଦମ୍
ଶରତ୍କାଳରେ ମେଘ ଗଜଗଜି କରି ଝରିଲେ ମଧ୍ୟ ପାଣି ମାଟିକୁ ଭିଜେଇପାରେନାହିଁ, ସେପରି ନିଚ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ଟିକି ରହେନାହିଁ।
ଯଥା ମଧୁକରସ୍ତର୍ଷାଦ୍ ରସଂ ଵିନ୍ଦନ୍ନ ତିଷ୍ଠତି। ତଥା ତ୍ଵମପି ତତ୍ରୈଵ ତଥାନାର୍ଯେଷୁ ସୌହୃଦମ୍
ଯେପରି ମଧୁମକ୍ଷୀ ପିପାସିତ ହେଲେ ମଧୁ ନ ମିଳିଲେ ସେଠାରେ ରହେନାହିଁ, ସେପରି ନିଚ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ଟିକି ରହେନାହିଁ।
ଯଥା ମଧୁକରସ୍ତର୍ଷାତ୍ କାଶପୁଷ୍ପଂ ପିବନ୍ନପି। ରସମତ୍ର ନ ଵିନ୍ଦେତ ତଥାନାର୍ଯେଷୁ ସୌହୃଦମ୍
ଯେପରି ମଧୁମକ୍ଷୀ ପିପାସିତ ହୋଇ କାଶ ଫୁଲରୁ ପିଲେ ମଧୁ ମିଳେନାହିଁ, ସେପରି ନିଚ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ଟିକି ରହେନାହିଁ।
ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ଗଜଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଗୃହ୍ଯ ହସ୍ତେନ ଵୈ ରଜଃ। ଦୂଷଯତ୍ଯାତ୍ମନୋ ଦେହଂ ତଥାନାର୍ଯେଷୁ ସୌହୃଦମ୍
ଯେପରି ହାତୀ ସ୍ନାନ କରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ନିଜେ ଧୂଳି ଛିଟି ମେଳା କରିଦିଏ, ସେପରି ନିଚ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ନ୍ଯାଯଵାଦୀ ଵିଭୀଷଣଃ। ଉତ୍ପପାତ ଗଦାପାଣିଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ
ଏପରି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ନ୍ୟାୟରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ବିଭୀଷଣ ଚାରିଜଣ ରାକ୍ଷସ ସହିତ ଗଦା ହାତରେ ଉଠିଗଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଜାତକ୍ରୋଧୋ ଵିଭୀଷଣଃ। ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭ୍ରାତା ଵୈ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭୀଷଣ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି ନିଜ ଭାଇ ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ ତ୍ଵଂ ଭ୍ରାନ୍ତୋଽସି ମେ ରାଜନ୍ ବ୍ରୂହି ମାଂ ଯଦ୍ ଯଦିଚ୍ଛସି। ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମାନ୍ଯଃ ପିତୃସମୋ ନ ଚ ଧର୍ମପଥେ ସ୍ଥିତଃ। ଇଦଂ ହି ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ନ କ୍ଷମାମ୍ଯଗ୍ରଜସ୍ଯ ତେ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମୋ ବିଷୟରେ ଭୁଲ ଭାବିଛ, ଯାହା ଚାହଁ ମୋତେ କହ। ବଡ଼ଭାଇ ପିତା ସମାନ, ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ୍ ନୁହଁ। ମୁଁ ତୁମ ବଡ଼ଭାଇଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏପରି କଠୋର କଥା ସହିପାରିବିନାହିଁ।
ସୁନୀତଂ ହିତକାମେନ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଦଶାନନ। ନ ଗୃହ୍ଣନ୍ତ୍ଯକୃତାତ୍ମାନଃ କାଲସ୍ଯ ଵଶମାଗତାଃ
ହେ ଦଶମୁଖ, ଯେଉଁମାନେ ଅବିବେକୀ ଓ ସମୟରେ ବଶ, ସେମାନେ ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କହାଯାଇଥିବା ଭଲ କଥା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ସୁଲଭାଃ ପୁରୁଷା ରାଜନ୍ ସତତଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନଃ। ଅପ୍ରିଯସ୍ଯ ଚ ପଥ୍ଯସ୍ଯ ଵକ୍ତା ଶ୍ରୋତା ଚ ଦୁର୍ଲଭଃ
ହେ ରାଜା, ସବୁବେଳେ ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଲୋକ ସହଜରେ ମିଳିଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ କଠୋର କିନ୍ତୁ ଭଲ କଥା କହିବା ଓ ଶୁଣିବାକୁ ପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ।
ବଦ୍ଧଂ କାଲସ୍ଯ ପାଶେନ ସର୍ଵଭୂତାପହାରିଣଃ। ନ ନଶ୍ଯନ୍ତମୁପେକ୍ଷେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ଶରଣଂ ଯଥା
ସମୟର ଦୃଢ଼ ଫାନ୍ଦରେ ବନ୍ଧା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ସେଇ ତୁମକୁ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ଅବହେଳା କରୁନାହିଁ, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆଶ୍ରୟକୁ କେହି ଅବହେଳା କରେନାହିଁ।
ଦୀପ୍ତପାଵକସଂକାଶୈଃ ଶିତୈଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣୈଃ। ନ ତ୍ଵାମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ରାମେଣ ନିହତଂ ଶରୈଃ
ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ସୁନାର ଗହଣାରେ ଶୋଭିତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କ ହାତରେ ତୁମକୁ ମରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।
ଶୂରାଶ୍ଚ ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ କୃତାସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ନରା ରଣେ। କାଲାଭିପନ୍ନାଃ ସୀଦନ୍ତି ଯଥା ଵାଲୁକସେତଵଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସମୟରେ ଆସି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ବାଲୁକା ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ତନ୍ମର୍ଷଯତୁ ଯଚ୍ଚୋକ୍ତଂ ଗୁରୁତ୍ଵାଦ୍ଧିତମିଚ୍ଛତା। ଆତ୍ମାନଂ ସର୍ଵଥା ରକ୍ଷ ପୁରୀଂ ଚେମାଂ ସରାକ୍ଷସାମ୍। ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ସୁଖୀ ଭଵ ମଯା ଵିନା
ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ତାହା ଆଦର ଓ ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରୁ କହିଛି, ତୁମେ ସହିଯିଅ। ସବୁପ୍ରକାରେ ନିଜକୁ ଓ ଏହି ରାକ୍ଷସ ସହିତ ସହରକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମର ଭଲ ହେଉ, ମୁଁ ଚାଲିଯିବି। ମୋ ବିନା ତୁମେ ସୁଖୀ ରୁହ।
ନିଵାର୍ଯମାଣସ୍ଯ ମଯା ହିତୈଷିଣା ନ ରୋଚତେ ତେ ଵଚନଂ ନିଶାଚର। ପରାନ୍ତକାଲେ ହି ଗତାଯୁଷୋ ନରା ହିତଂ ନ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ସୁହୃଦ୍ଭିରୀରିତମ୍
ମୁଁ ତୁମର ଭଲ ଚାହିଁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର କଥା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ, ହେ ନିଶାଚର। ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ସେମାନେ ସହଯୋଗୀଙ୍କ କହିଥିବା ଭଲ କଥା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ।
thumb|ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ସତରଠ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ରାଵଣଂ ରାଵଣାନୁଜଃ। ଆଜଗାମ ମୁହୂର୍ତେନ ଯତ୍ର ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଏଭଳି କଠୋର କଥା କହି, ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ତୁରନ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଂ ମେରୁଶିଖରାକାରଂ ଦୀପ୍ତାମିଵ ଶତହ୍ରଦାମ୍। ଗଗନସ୍ଥଂ ମହୀସ୍ଥାସ୍ତେ ଦଦୃଶୁର୍ଵାନରାଧିପାଃ
ସେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଭଳି ଉଚ୍ଚ, ଶତରଶ୍ମି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଆକାଶ ଓ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟକୁ ବାନରମାନେ ଦେଖିଲେ।
ତେ ଚାପ୍ଯନୁଚରାସ୍ତସ୍ଯ ଚତ୍ଵାରୋ ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ। ତେଽପି ଵର୍ମାଯୁଧୋପେତା ଭୂଷଣୋତ୍ତମଭୂଷିତାଃ
ତାଙ୍କ ସହ ଚାରିଜଣ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସହଚର ଥିଲେ; ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ସ ଚ ମେଘାଚଲପ୍ରଖ୍ଯୋ ଵଜ୍ରାଯୁଧସମପ୍ରଭଃ। ଵରାଯୁଧଧରୋ ଵୀରୋ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତଃ
ସେ ନିଜେ ମେଘ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଏବଂ ବଜ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
ତମାତ୍ମପଞ୍ଚମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରାଧିପଃ। ଵାନରୈଃ ସହ ଦୁର୍ଧର୍ଷଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ସେ ଚାରିଜଣଙ୍କ ସହ ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାନରମାନଙ୍କ ସହ ସୁଗ୍ରୀବ, ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଅଦମ୍ୟ, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ଵାନରାଂସ୍ତାନୁଵାଚ ହ। ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖାନ୍ ସର୍ଵାନିଦଂ ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍
କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଏହି ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ।
ଏଷ ସର୍ଵାଯୁଧୋପେତଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ। ରାକ୍ଷସୋଭ୍ଯେତି ପଶ୍ଯଧ୍ଵମସ୍ମାନ୍ ହନ୍ତୁଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଦେଖ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ ଏହି ଚାରି ରାକ୍ଷସ ସହିତ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଆସୁଛି—ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆମକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେ ତେ ଵାନରୋତ୍ତମାଃ। ସାଲାନୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଶୈଲାଂଶ୍ଚ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ବାନର ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇ, ଏପରି କହିଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଵ୍ଯାଦିଶ ନୋ ରାଜନ୍ ଵଧାଯୈଷାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍। ନିପତନ୍ତି ହତା ଯାଵଦ୍ ଧରଣ୍ଯାମଲ୍ପଚେତନାଃ
ରାଜା, ଆମକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଦେଶ ଦିଅ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିଙ୍କୁ ମାରିଦେବାକୁ; ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଅଚେତନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ।
ତେଷାଂ ସମ୍ଭାଷମାଣାନାମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସ ଵିଭୀଷଣଃ। ଉତ୍ତରଂ ତୀରମାସାଦ୍ଯ ଖସ୍ଥ ଏଵ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥାହୁଏଁ କଥାହୁଏଁ, ଭିଭୀଷଣ ଆକାଶରେ ରହି, ଉତ୍ତର ପାରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।